Niyə damarlarımız mavi görünür?
Maraqlı 30 İyul 2026, 10:35
402
Bir çox insan güzgüyə baxanda biləklərində və ya qollarında görünən damarların mavi rəngdə olduğunu düşünür. Halbuki bu, gözümüzün gördüyü optik bir illüziyadır. Əslində damarlarımız mavi deyil və onların içində axan qan da heç vaxt mavi olmur.İnsan qanı hər zaman qırmızı rəngdədir. Qanın rəngi onun tərkibində olan hemoqlobin adlı zülaldan asılıdır. Hemoqlobin oksigenlə zəngin olduqda qan parlaq, açıq qırmızı görünür. Oksigen miqdarı azaldıqda isə qan tünd qırmızı rəng alır. Lakin heç bir halda qan mavi rəngə çevrilmir.
Bəs onda niyə dərimizin altındakı damarlar mavi görünür?
Citypost.az-ın məlumatına görə, bunun səbəbi işığın dəri ilə qarşılıqlı təsiridir. Günəşdən və ya ətraf mühitdən gələn ağ işıq müxtəlif rənglərdən ibarətdir. Dəri bu rəngləri eyni şəkildə əks etdirmir. Qısa dalğa uzunluğuna malik olan mavi işıq dərinin üst qatlarında daha çox səpələnərək geri qayıdır. Uzun dalğa uzunluğuna malik qırmızı işıq isə dərinin daha dərin qatlarına nüfuz edir və damarların içindəki hemoqlobin tərəfindən böyük ölçüdə udulur. Nəticədə gözümüzə geri qayıdan işıqda mavi çalarlar daha üstün görünür və damarlar sanki mavi rəngdəymiş kimi qəbul edilir.Bu hadisə tamamilə optik effekt olduğundan, damarın öz rəngi dəyişmir. Əgər həmin damarı bədəndən çıxarıb birbaşa görmək mümkün olsaydı, onun mavi deyil, qırmızı qanla dolu olduğu aydın görünərdi.
Dərinin qalınlığı və rəngi də damarların necə görünməsinə təsir edir. Açıq dərili insanlarda damarlar daha aydın seçilir və mavi-yaşıl rəngdə görünə bilər. Tünd dərili insanlarda isə bu effekt daha zəif müşahidə olunur. Bundan əlavə, damarın dərinin səthinə nə qədər yaxın yerləşməsi də onun rənginin necə görünəcəyinə təsir edir.Bəzən insanlar oksigensiz qanın mavi olduğunu düşünürlər. Bu da geniş yayılmış yanlış fikirlərdən biridir. Oksigensiz qan sadəcə daha tünd qırmızı olur. Tibbi dərsliklərdə arteriyaların qırmızı, venaların isə mavi rənglə göstərilməsi yalnız onları bir-birindən fərqləndirmək üçün istifadə edilən sxematik işarələnmələrdir. Bu, damarların real rəngini əks etdirmir.
Həmçinin oxuyun
Alimlər bildirirlər ki, damarların mavi görünməsi biologiyadan çox fizika ilə bağlıdır. İşığın dalğa uzunluğu, dərinin quruluşu və hemoqlobinin işığı udma xüsusiyyətləri birlikdə bu maraqlı optik illüziyanı yaradır.Qısacası, dərimizin altında gördüyümüz mavi damarlar əslində mavi deyil. Qanımız hər zaman qırmızıdır və damarların mavi görünməsi yalnız işığın dəri ilə qarşılıqlı təsirindən yaranan vizual effektdir. Bu, insan orqanizmində gündəlik müşahidə etdiyimiz ən maraqlı optik hadisələrdən biridir.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ağcaqanadın iynəsi necə sınmır? Alimləri heyrətləndirən FAKT
Ağcaqanadın sancmasını çoxumuz hiss etmişik. Maraqlıdır ki, onun iynəsi insan saçından dəfələrlə nazik olmasına baxmayaraq, dərini asanlıqla deşir, nə əyilir, nə də qırılır. Bəs bu necə mümkün olur?İlk baxışda elə görünür ki, ağcaqanadın yalnız bir nazik iynəsi var. Əslində isə bu, tam doğru deyil. Ağcaqanadın "xortumu" bir neçə son dərəcə incə hissədən ibarət mürəkkəb bir quruluşdur. Bu hissələr birlikdə işləyərək dərini zədələmədən və qırılmadan deşməyə imkan yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin araşdırmalarına görə, ağcaqanadın xortumunun içərisində bir-birini tamamlayan bir neçə mikroskopik element yerləşir. Bu hissələr eyni anda deyil, növbə ilə irəliləyir. Bir hissə dərini tutarkən, digər hissə irəli hərəkət edir....
30 İyul 2026, 09:33
Bal arısı niyə yalnız bir dəfə sancır?
Bal arıları adətən insanlara səbəbsiz yerə hücum etmirlər. Onlar aqressiv həşəratlar hesab olunmur və əsas məqsədləri çiçəklərdən nektar toplayaraq koloniyanı yaşatmaqdır. Lakin özlərini, pətəklərini və ya ana arını təhlükə altında hiss etdikdə müdafiə instinkti işə düşür və sancaraq özlərini qorumağa çalışırlar.Bəs maraqlıdır, niyə bal arısı yalnız bir dəfə sancır və bundan sonra həyatını itirir?Citypost.az-ın məlumatına görə, bu sualın cavabı bal arısının iynəsinin xüsusi quruluşunda gizlənir. Bal arısının iynəsi hamar deyil. Onun üzərində çox xırda, geriyə doğru yönəlmiş qarmaqvari çıxıntılar yerləşir. Bu çıxıntılar insan və digər məməlilərin elastik dərisinə daxil olduqdan sonra iynənin möhkəm ilişməsinə səbəb olur.Arı sancdıqdan sonra uçmağa çalışarkən...
30 İyul 2026, 08:30
Dünyanın ən çox dişə sahib olan heyvanları - MARAQLI FAKT
Diş dedikdə çoxumuzun ağlına ilk olaraq köpək balığı, timsah və ya piranha gəlir. Doğrudan da bu canlıların iti və güclü dişlərionları mükəmməl ovçuya çevirir. Lakin maraqlıdır ki, ən çox dişə sahib heyvan nə timsahdır, nə də köpək balığı. Bu siyahının zirvəsində adını eşidəndə təəccüblənəcəyiniz tamamilə fərqli bir canlı dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, Piranha kiçik ölçüsünə baxmayaraq, son dərəcə güclü çənəyə malikdir. Onun təxminən 20 iti və ülgüc kimi kəsici dişi var. Bu dişlər bir-birinə elə dəqiq uyğunlaşır ki, piranha ovunun ətini saniyələr ərzində qopara bilir. Dişlər köhnəldikcə eyni vaxtda yenilənir və yerinə yeniləri çıxır.Məngənə pitonu kimi iri ilanların dişləri isə...
29 İyul 2026, 11:56
Altıgözlü qum hörümçəyi necə ov edir? MARAQLI FAKT
Təbiətdə elə canlılar var ki, onları görmək demək olar ki, mümkün deyil. Onlar nə sürətləri, nə də böyük ölçüləri ilə seçilirlər. Ən böyük üstünlükləri mükəmməl gizlənmək bacarığıdır. Bu canlılardan biri də dünyanın ən təhlükəli hörümçəklərindən hesab edilən altıgözlü qum hörümçəyidir.Citypost.az-ın məlumatına əsasən, Afrikanın və Cənubi Amerikanın quraq, qumlu səhralarında yaşayan bu hörümçək kamuflyaj ustası hesab olunur. Onun bədən rəngi yaşadığı qumun rənginə o qədər uyğunlaşır ki, bir neçə santimetr məsafədən belə onu seçmək demək olar ki, mümkün olmur. Bu xüsusiyyət ona həm yırtıcılardan gizlənməyə, həm də ovunu qəfil yaxalamağa imkan verir.Digər hörümçəklərin əksəriyyəti ovlarını tor quraraq və ya aktiv şəkildə...
29 İyul 2026, 11:15
Katib quşunun heyrətamiz ov üsulu
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların ov üsulu ilk baxışdan inanılmaz görünür. Belə quşlardan biri də Afrikanın geniş savannalarında yaşayan katib quşudur (Secretary Bird). Bu quş dünyanın ən zəhərli ilanlarını nə dimdiyi ilə parçalayır, nə də caynaqları ilə boğur. Onun əsas silahı uzun və güclü ayaqlarıdır.Citypsot.az xəbər verir ki, katib quşu ovuna yaxınlaşarkən son dərəcə soyuqqanlı davranır. O, ilanın hərəkətlərini diqqətlə izləyir və hücum anını dəqiq hesablayır. Daha sonra ildırım sürəti ilə endirdiyi güclü təpiklə ilanın baş nahiyəsini hədəf alır. Ən maraqlısı isə budur ki, ilan zəhərli dişlərini işə sala bilməmiş ov artıq zərərsizləşdirilmiş olur.Alimlərin apardığı araşdırmalar göstərib ki, katib...
28 İyul 2026, 10:46
Öküz ayıqlayan quş haqqında təəccüblü faktlar
Uzun illər ərzində bu quş təbiətdə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın ən gözəl nümunələrindən biri hesab olunurdu. O, zürafələrin, kərgədanların, camışların və digər iri məməlilərin belinə qonaraq onların dərisinə yapışan gənələri təmizləyir. İlk baxışdan elə görünür ki, quş yeməyini əldə edir, heyvan isə parazitlərdən xilas olur. Lakin son elmi araşdırmalar göstərir ki, bu münasibət düşündüyümüz qədər sadə və dostcasına deyil.Citypost.az-ın məlumatına görə, söhbət Afrikanın savannalarında yaşayan öküz ayıqlayan quşundan (oxpecker) gedir. Bu quş gün ərzində bir heyvanın bədənindən yüzlərlə gənə toplaya bilir. Xüsusilə qanla dolmuş, iri gənələri seçməsi onun əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Uzun illər biologiya kitablarında bu davranış təbiətdə qarşılıqlı faydanın klassik...
28 İyul 2026, 09:44
