Bal arısı niyə yalnız bir dəfə sancır?
Maraqlı 30 İyul 2026, 08:30
319
Bal arıları adətən insanlara səbəbsiz yerə hücum etmirlər. Onlar aqressiv həşəratlar hesab olunmur və əsas məqsədləri çiçəklərdən nektar toplayaraq koloniyanı yaşatmaqdır. Lakin özlərini, pətəklərini və ya ana arını təhlükə altında hiss etdikdə müdafiə instinkti işə düşür və sancaraq özlərini qorumağa çalışırlar.
Bəs maraqlıdır, niyə bal arısı yalnız bir dəfə sancır və bundan sonra həyatını itirir?
Citypost.az-ın məlumatına görə, bu sualın cavabı bal arısının iynəsinin xüsusi quruluşunda gizlənir. Bal arısının iynəsi hamar deyil. Onun üzərində çox xırda, geriyə doğru yönəlmiş qarmaqvari çıxıntılar yerləşir. Bu çıxıntılar insan və digər məməlilərin elastik dərisinə daxil olduqdan sonra iynənin möhkəm ilişməsinə səbəb olur.Arı sancdıqdan sonra uçmağa çalışarkən iynəsini geri çıxara bilmir. Güclə uzaqlaşmağa cəhd etdikdə isə iynə dəridə qalır. Bununla birlikdə zəhər kisəsi, əzələlər və hətta qarın boşluğunun bir hissəsi də arının bədənindən ayrılır. Bu ağır daxili zədələr səbəbindən bal arısı qısa müddət sonra ölür.
Maraqlıdır ki, arı uçub getsə belə, dəridə qalan iynə bir müddət fəaliyyətini davam etdirir. Zəhər kisəsinin ətrafındakı kiçik əzələlər refleks şəkildə yığılaraq zəhəri tədricən yaraya ötürür. Buna görə də mütəxəssislər arı sancdıqdan sonra iynənin mümkün qədər tez çıxarılmasını tövsiyə edirlər. İynə nə qədər uzun müddət dəridə qalsa, bir o qədər çox zəhər orqanizmə daxil ola bilər.Ancaq bu xüsusiyyət yalnız bal arılarına aiddir. Arılar aləmində bütün növlər eyni deyil.
Məsələn, eşşəkarıları və digər vəhşi arı növlərinin iynəsi hamar quruluşa malikdir. Onların iynəsində geriyə ilişən qarmaqlar olmadığı üçün sancdıqdan sonra iynələrini rahatlıqla geri çəkə bilirlər. Bu səbəbdən həmin arılar eyni canlıya bir neçə dəfə ardıcıl sancmaq qabiliyyətinə malikdirlər və sancdıqdan sonra ölmürlər.
Həmçinin oxuyun
Bioloqlar hesab edirlər ki, bal arısının bu xüsusiyyəti təkamül nəticəsində formalaşıb. Bir işçi arının həyatı bahasına koloniyanın və minlərlə digər arının qorunması daha üstün hesab olunur. Başqa sözlə, işçi arı pətəyi müdafiə etmək üçün özünü qurban verir.
Qeyd etmək lazımdır ki, bal arıları yalnız məməliləri sancdıqda adətən ölürlər. Əgər onların hədəfi digər həşəratlar və ya nazik xarici skeletə malik canlılar olarsa, iynə ilişmədiyi üçün onu geri çıxara bilir və sağ qalırlar.Beləliklə, bal arısının ölümünə səbəb zəhəri deyil, iynəsinin geriyə doğru qarmaqlı quruluşudur. Bu quruluş müdafiə baxımından çox təsirli olsa da, sancma zamanı daxili orqanlarının zədələnməsinə səbəb olur və işçi arının həyatına son qoyur. Təbiətdə koloniyanın təhlükəsizliyi bəzən bir arının həyatından daha önəmli hesab edilir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ağcaqanadın iynəsi necə sınmır? Alimləri heyrətləndirən FAKT
Ağcaqanadın sancmasını çoxumuz hiss etmişik. Maraqlıdır ki, onun iynəsi insan saçından dəfələrlə nazik olmasına baxmayaraq, dərini asanlıqla deşir, nə əyilir, nə də qırılır. Bəs bu necə mümkün olur?İlk baxışda elə görünür ki, ağcaqanadın yalnız bir nazik iynəsi var. Əslində isə bu, tam doğru deyil. Ağcaqanadın "xortumu" bir neçə son dərəcə incə hissədən ibarət mürəkkəb bir quruluşdur. Bu hissələr birlikdə işləyərək dərini zədələmədən və qırılmadan deşməyə imkan yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin araşdırmalarına görə, ağcaqanadın xortumunun içərisində bir-birini tamamlayan bir neçə mikroskopik element yerləşir. Bu hissələr eyni anda deyil, növbə ilə irəliləyir. Bir hissə dərini tutarkən, digər hissə irəli hərəkət edir....
30 İyul 2026, 09:33
Dünyanın ən çox dişə sahib olan heyvanları - MARAQLI FAKT
Diş dedikdə çoxumuzun ağlına ilk olaraq köpək balığı, timsah və ya piranha gəlir. Doğrudan da bu canlıların iti və güclü dişlərionları mükəmməl ovçuya çevirir. Lakin maraqlıdır ki, ən çox dişə sahib heyvan nə timsahdır, nə də köpək balığı. Bu siyahının zirvəsində adını eşidəndə təəccüblənəcəyiniz tamamilə fərqli bir canlı dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, Piranha kiçik ölçüsünə baxmayaraq, son dərəcə güclü çənəyə malikdir. Onun təxminən 20 iti və ülgüc kimi kəsici dişi var. Bu dişlər bir-birinə elə dəqiq uyğunlaşır ki, piranha ovunun ətini saniyələr ərzində qopara bilir. Dişlər köhnəldikcə eyni vaxtda yenilənir və yerinə yeniləri çıxır.Məngənə pitonu kimi iri ilanların dişləri isə...
29 İyul 2026, 11:56
Altıgözlü qum hörümçəyi necə ov edir? MARAQLI FAKT
Təbiətdə elə canlılar var ki, onları görmək demək olar ki, mümkün deyil. Onlar nə sürətləri, nə də böyük ölçüləri ilə seçilirlər. Ən böyük üstünlükləri mükəmməl gizlənmək bacarığıdır. Bu canlılardan biri də dünyanın ən təhlükəli hörümçəklərindən hesab edilən altıgözlü qum hörümçəyidir.Citypost.az-ın məlumatına əsasən, Afrikanın və Cənubi Amerikanın quraq, qumlu səhralarında yaşayan bu hörümçək kamuflyaj ustası hesab olunur. Onun bədən rəngi yaşadığı qumun rənginə o qədər uyğunlaşır ki, bir neçə santimetr məsafədən belə onu seçmək demək olar ki, mümkün olmur. Bu xüsusiyyət ona həm yırtıcılardan gizlənməyə, həm də ovunu qəfil yaxalamağa imkan verir.Digər hörümçəklərin əksəriyyəti ovlarını tor quraraq və ya aktiv şəkildə...
29 İyul 2026, 11:15
Katib quşunun heyrətamiz ov üsulu
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların ov üsulu ilk baxışdan inanılmaz görünür. Belə quşlardan biri də Afrikanın geniş savannalarında yaşayan katib quşudur (Secretary Bird). Bu quş dünyanın ən zəhərli ilanlarını nə dimdiyi ilə parçalayır, nə də caynaqları ilə boğur. Onun əsas silahı uzun və güclü ayaqlarıdır.Citypsot.az xəbər verir ki, katib quşu ovuna yaxınlaşarkən son dərəcə soyuqqanlı davranır. O, ilanın hərəkətlərini diqqətlə izləyir və hücum anını dəqiq hesablayır. Daha sonra ildırım sürəti ilə endirdiyi güclü təpiklə ilanın baş nahiyəsini hədəf alır. Ən maraqlısı isə budur ki, ilan zəhərli dişlərini işə sala bilməmiş ov artıq zərərsizləşdirilmiş olur.Alimlərin apardığı araşdırmalar göstərib ki, katib...
28 İyul 2026, 10:46
Öküz ayıqlayan quş haqqında təəccüblü faktlar
Uzun illər ərzində bu quş təbiətdə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın ən gözəl nümunələrindən biri hesab olunurdu. O, zürafələrin, kərgədanların, camışların və digər iri məməlilərin belinə qonaraq onların dərisinə yapışan gənələri təmizləyir. İlk baxışdan elə görünür ki, quş yeməyini əldə edir, heyvan isə parazitlərdən xilas olur. Lakin son elmi araşdırmalar göstərir ki, bu münasibət düşündüyümüz qədər sadə və dostcasına deyil.Citypost.az-ın məlumatına görə, söhbət Afrikanın savannalarında yaşayan öküz ayıqlayan quşundan (oxpecker) gedir. Bu quş gün ərzində bir heyvanın bədənindən yüzlərlə gənə toplaya bilir. Xüsusilə qanla dolmuş, iri gənələri seçməsi onun əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Uzun illər biologiya kitablarında bu davranış təbiətdə qarşılıqlı faydanın klassik...
28 İyul 2026, 09:44
Keçilər niyə bu qədər güclü toqquşur?
İlk baxışda keçilərin bir-biri ilə boynuz toqquşdurması adi və təbii davranış kimi görünür. Lakin əslində bu, heyvanlar aləmində ən güclü fiziki qarşıdurmalardan biridir. Alimlərin hesablamalarına görə, bir keçinin boynuz zərbəsi təxminən 800 kiloqramlıq qüvvəyə bərabər təsir yarada bilər. Bu, kifayət qədər böyük enerjidir və eyni gücdə zərbə insana dəysə, döş qəfəsinin sınığı, daxili orqanların zədələnməsi, ağır beyin silkələnməsi, hətta ürəyin fəaliyyətinin dayanmasına qədər ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.Bəs keçilər niyə bu qədər böyük güclə bir-birinə zərbə endirirlər?Citypost.az xəbər verir ki, bioloqların fikrincə, bunun əsas səbəbi sürü daxilində üstünlüyü müəyyən etmək və çoxalma hüququ uğrunda mübarizədir. Xüsusilə cütləşmə mövsümündə erkək keçilər...
28 İyul 2026, 08:30
