Dünyanın ən dərin şirin su gölü – Baykal haqqında bilinməyən 5 fakt
Maraqlı 31 Avqust 2026, 14:00
200
Baykal gölü Sibirin cənubunda yerləşən, təbii möcüzələri ilə bütün dünyanı heyrətləndirən Yer kürəsinin ən dərin, ən qədim şirin su hövzəsidir. Təxminən 25 milyon ildən çox yaşı olan bu nəhəng su hövzəsi maksimal 1642 metr dərinliyi ilə planetin ən dərin gölü ünvanını daşıyır. Təbiət abidəsi haqqında geniş yayılmış ümumi məlumatlarla yanaşı, onun daxili ekosistemi, fiziki xüsusiyyətləri ilə bağlı az bilinən, təəccüb doğuran faktlar mövcuddur.
Citypost.az xəbər verir ki, birinci maraqlı fakt Baykalın dünyadakı bütün içməli su ehtiyatlarında tutduğu misilsiz payla bağlıdır. Göl planetin donmamış şirin su ehtiyatının təxminən 20 faizini, Rusiyanın isə içməli su ehtiyatının 90 faizə yaxınını təkbaşına təşkil edir. İkinci fakt göl suyunun inanılmaz dərəcədə təmiz, şəffaf olmasıdır. Bəzi mövsümlərdə suyun altındakı daşlar, canlılar 40 metr dərinliyə qədər aydın görünür. Bu təmizliyin əsas səbəbi göldə yaşayan "Epischura baikalensis" adlı mikroskopik xərçəngkimilərdir; onlar suyu davamlı olaraq süzərək biologoji təmizləyici rolunu oynayırlar.
Üçüncü diqqətçəkən məqam Baykalın özünəməxsus biomüxtəlifliyə, yüksək endemiklik dərəcəsinə malik olmasıdır. Göldə meskən salan 2600-dən çox canlı növünün 70 faizdən çoxuna planetin başqa heç bir yerində rast gəlinmir. Məşhur Baykal suitisi (nerpa), yağlı tərkibi ilə seçilən, yumurtlamayan, diri balalar doğan golomyanka balığı bu unikal növün bariz nümunələridir. Dördüncü fakt gölün geoloji baxımdan davamlı olaraq genişlənməsidir. Tektonik qırılma zonasında yerləşdiyi üçün Baykalın sahilləri hər il təxminən 2 santimetr bir-birindən uzaqlaşır; alimlər onun gələcəkdə yeni bir okeana çevriləcəyini ehtimal edirlər.
Beşinci az bilinən fakt isə gölün üzərində formalaşan mistik fenomənlər, buz quruluşlarıdır. Qış aylarında gölün səthi qalın buz qatı ilə örtüldükdə küləklərin, temperatur dəyişmələrinin təsiri ilə "Baykal zınqırovları" adlanan uzun çatlama səsləri, metan qazının çıxması nəticəsində buzun altında nəhəng dairəvi halqalar əmələ gəlir. Bu unikal təbiət xüsusiyyətləri Baykalı təkcə geoloji tədqiqat obyekti kimi deyil, həm də qlobal ekosistemin ən qiymətli xəzinələrindən biri kimi tanıtmaqdadır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Böyrək sağlamlığı üçün duzu hansı ədviyyatlarla əvəz etmək olar?
Böyrəklərin normaya uyğun fəaliyyət göstərməsi, arterial təzyiqin tənzimlənməsi üçün gündəlik duz qəbulunun məhdudlaşdırılması həlledici rol oynayır. Həddən artıq duz istifadəsi orqanizmdə mayenin ləngiməsinə, arterial təzyiqin yüksəlməsinə, böyrək süzgəclərinin yüklənməsinə gətirib çıxarır. Yeməklərin dadını itirmədən duz miqdarını azaltmaq üçün müxtəlif təbii ədviyyatlardan, göyərtilərdən istifadə etmək ən effektiv alternatividir.Citypost.az xəbər verir ki, birinci növbədə, sarımsaq, soğan tozu yeməklərə zəngin dad, ətir qataraq duz ehtiyacını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Sarımsağın tərkibindəki antioksidantlar iltihabi proseslərin qarşısını alır, damar divarlarını qoruyaraq böyrəklərə daxil olan qan axınını yaxşılaşdırır. İkinci faydalı alternatif qara istiot, pul bibərdir. Bu ədviyyatların tərkibindəki kapsaisin maddəsi həzm sistemini stimullaşdırır, dil üzərindəki dad reseptorlarını...
31 Avqust 2026, 11:22
Çia toxumu və kətan toxumu: Arıqlamağa həqiqətən kömək edir, yoxsa mifdir?
Çia toxumu ilə kətan toxumunun çəki itirməyə təsiri tamamilə mif olmasa da, onların mütləq şəkildə arıqlatdığı düşüncəsi reallığı tam əks etdirmir. Bu toxumlar sehrli şəkildə piy yandıran vasitələr deyil, düzgün tənzimlənmiş pəhriz zamanı maddələr mübadiləsini, həzm sistemini dəstəkləyən zəngin qida əlavələridir. Arıqlama prosesində onların rolu birbaşa piyləri əritməkdən yox, toxluq hissi yaratmaqdan, həzmi yaxşılaşdırmaqdan ibarətdir.Citypost.az xəbər verir ki, hər iki toxumun arıqlamağa kömək edən ən böyük üstünlüyü yüksək miqdarda pəhriz liflərinə (kletçatka) malik olmasıdır. Çia toxumu su ilə təmasda olduqda həcmini dəfələrlə artıraraq gelabənzər kütləyə çevrilir. Bu kütlə mədəni doldurur, həzm prosesini ləngidir, uzunmüddətli toxluq yaradaraq gün ərzində artıq kalori...
31 Avqust 2026, 10:09
İnsan beyni gün ərzində neçə min fikir istehsal edir?
İnsan beyninin gün ərzində istehsal etdiyi fikir, düşüncə sayı alimlərin, neyroelm mütəxəssislərinin uzun illərdir üzərində araşdırma apardığı maraqlı mövzulardandır. Əvvəllər beynin gün ərzində 50 min ilə 70 min arasında fərqli fikir formalaşdırdığı ehtimal edilirdi. Müasir neyroioloji tədqiqatlar, beyin xəritələnməsi texnologiyaları bu rəqəmlərə daha dəqiq, elmi izah gətirməyə imkan verib.Citypost.az xəbər verir ki, Kanadanın Kvins Universitetinin (Queen's University) neyroelm alimlərinin keçirdiyi son elmi tədqiqatlar insan beyninin gün ərzində orta hesabla 6 minə yaxın fərqli düşüncə keçidi (fikir kütləsi) yaşandığını ortaya qoyub. Tədqiqatçılar beynin bir fikirdən digərinə keçdiyi anları "düşüncə qurdları" kimi adlandıraraq xüsusi metodologiya ilə ölçüblər. Günlük 6 min göstəricisi beynin...
31 Avqust 2026, 09:20
Uşaqlarda yazı pozuntusu (Disqrafiya) nədir və necə müəyyən edilir?
Uşaqlarda zəka səviyyəsinin, görmə, eşitmə qabiliyyətinin normal olmasına baxmayaraq, yazı yazmaq bacarığının mənimsənilməsində ortaya çıxan xüsusi öyrənmə çətinliyi disqrafiya adlanır. Bu pozuntu uşağın tənbəlliyi, diqqətsizliyi ilə deyil, beynin nitq, hərəki analizatorlarının qarşılıqlı fəaliyyətindəki xüsusiyyətlərlə əlaqədardır. Disqrafiyadan əziyyət çəkən uşaqlar şifahi nitqdə fikir ifadə etməkdə çətinlik çəkməsələr də, düşündüklərini, eşitdiklərini kağıza köçürərkən ciddi manelərlə qarşılaşırlar.Citypost.az xəbər verir ki, yazı pozuntusunun müəyyən edilməsi üçün uşağın yazı nümunələrindəki spesifik, təkrar olunan səhvlərə diqqət yetirilməlidir. Disqrafiyalı uşaqlar oxşar qrafik quruluşa malik hərfləri (məsələn, b-d, p-t, m-n) tez-tez səhv salır, hərfləri güzgü əks olunmasında tərs yazırlar. Yazı zamanı sözlərdəki hərflərin, hecaların yerinin dəyişdirilməsi, hərflərin buraxılması,...
28 Avqust 2026, 19:51
Qədim sikkələrin və antikvar əşyaların saxlanma və bərpa qaydaları
Qədim sikkələrin, antikvar əşyaların qorunması, bərpası xüsusi bilik, diqqət tələb edən həssas prosesdir. Tarixi dəyərə malik bu nadir eksponatlar ətraf mühitin təsirlərinə kəskin reaksiya verdiyindən, onların saxlanma şəraiti düzgün tənzimlənməlidir. Yanlış qulluq, bilərəkdən və ya bilməyərəkdən edilən səhv müdaxilələr antikvar əşyanın tarixi materialını zədələyə, onun kolleksiya dəyərini tamamilə itirməsinə gətirib çıxara bilər.Citypost.az xəbər verir ki, numizmatik əşyaların, yəni qədim gümüş, mis, bürünc, qızıl sikkələrin saxlanmasında ən vacib parametr rütubət, temperatur göstəriciləridir. Otaq temperaturu sabit qalmalı, nisbi rütubət 40-50 faiz səviyyəsində saxlanılmalıdır. Sikkələri bir-birinə toxunmayacaq şəkildə neytral plastikdən hazırlanan albomlarda, kapsullarda, yaxud xüsusi taxta planşetlərdə yerləşdirmək lazımdır. Adı kimyəvi tərkibli kağızlar,...
28 Avqust 2026, 19:22
Paltar qurudan maşın seçərkən nəyə diqqət etməli?
Məişətdə vaxta qənaət edən, geyimlərin baxımını asanlaşdıran paltarqurudan maşınların seçimi zamanı bir neçə əsas texniki göstərici xüsusi diqqət tələb edir. Düzgün seçilməyən cihaz yüksək elektrik sərfinə, geyimlərin tez sıradan çıxmasına, gözlənilən nəticənin alınmamasına gətirib çıxara bilər. Bazar çeşidləri arasında qərar verərkən ilk növbədə cihazın iş prinsipinə, texnologiya növünə fikir vermək lazımdır.Citypost.az xəbər verir ki, paltarqurudan maşınlar əsasən kondensasiyalı, ventilyasiyalı, istilik nasoslu (Heat Pump) modellərə bölünür. İstilik nasosu ilə çalışan cihazlar digər modellərlə müqayisədə elektrik enerjisinə maksimum qənaət edir, paltarları aşağı temperaturda zədələmədən qurudur. İkinci mühüm parametr maşının tutum həcmidir. Qurutma maşınının tutumu evdəki paltaryuyan maşının həcminə uyğun müəyyənləşdirilməlidir; adətən 7-9...
28 Avqust 2026, 18:00
