Milçək quşunun dilindəki üstün mühəndislik – Maraqlı FAKTLAR
Maraqlı 30 Sentyabr 2026, 08:30
305
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların quruluşuna diqqətlə baxdıqda ən mürəkkəb texnoloji sistemləri xatırladan xüsusiyyətlərlə qarşılaşmaq mümkündür. Milçək quşu da bu baxımdan ən maraqlı nümunələrdən biridir. Cəmi bir neçə qram ağırlığında olan bu kiçik quş yüksək sürətli uçuş qabiliyyəti ilə yanaşı, çiçəklərin dərinliklərində yerləşən nektarı əldə etməsinə imkan verən son dərəcə xüsusi dil quruluşuna malikdir.
Citypost.az xəbər verir ki, milçək quşunun uzun dili adi quş dillərindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Dil iki əsas hissəyə ayrılan, elastik və uzana bilən quruluşa malikdir. Xüsusilə dilin ucundakı çəngəlli və elastik hissələr nektarın toplanmasında mühüm rol oynayır. Bəzi növlərdə dil çiçəyin dərinliyinə çatmaq üçün dimdiyin uzunluğundan belə daha uzağa uzana bilir.İlk baxışda elə görünə bilər ki, milçək quşu uzun dilini sadəcə bir növ saman kimi çiçəyin içinə salır və nektarı içəri çəkir. Lakin yüksək sürətli kameralarla aparılan araşdırmalar bu mexanizmin daha mürəkkəb olduğunu göstərib. Alimlər müəyyən ediblər ki, dilin ucundakı xüsusi quruluş nektarla təmas zamanı açılır, mayeni özündə toplayır və daha sonra yenidən əvvəlki formasına qayıdaraq nektarın quşun ağzına ötürülməsinə kömək edir.
2015-ci ildə yayımlanan araşdırmalarda 18 müxtəlif milçək quşu növünün qidalanması yüksək sürətli görüntülərlə müşahidə edilib. Tədqiqatçılar əvvəlki “dil saman kimi işləyir” təsəvvürünün tam mənzərəni əks etdirmədiyini müəyyənləşdiriblər. Müşahidələrə görə, dilin iki uzun kanalı dimdikdən çıxarkən sıxılır, nektara çatdıqda isə yenidən açılır. Bu açılıb-bağlanma mayenin dilin ucuna sürətlə daxil olmasına şərait yaradır və mexanizm kiçik nasosu xatırladır.Bu sistemin ən maraqlı tərəflərindən biri onun sürətidir. Milçək quşu qidalanarkən dilini saniyədə təxminən 14 dəfə irəli-geri hərəkət etdirə bilər. Beləliklə, bir saniyədən az müddət ərzində bir neçə dəfə nektar toplaya bilir. Bu sürət quşun yüksək enerji tələbatı baxımından olduqca əhəmiyyətlidir.
Milçək quşunun həyat tərzi belə sürətli qidalanma sistemini zəruri edir. Bu quşlar havada asılı vəziyyətdə qala bilir və çiçəyə yaxınlaşarkən qanadlarının çox sürətli hərəkəti sayəsində havada sabit mövqe saxlaya bilirlər. Çiçəyin qarşısında havada dayanaraq uzun dillərini nektarın yerləşdiyi hissəyə uzadır, qısa müddət ərzində mayeni toplayır və dərhal növbəti çiçəyə keçirlər. Burada dilin yalnız uzun olması kifayət etmir. Əgər dil sərt və hərəkətsiz olsaydı, çiçəyin içindəki nektarı bu qədər effektiv toplamaq mümkün olmazdı. Dilin elastikliyi, uc hissələrinin çəngəlli quruluşu, maye ilə təmas zamanı formasını dəyişməsi və daha sonra nektarı saxlaması birlikdə işləyən mürəkkəb bir mexanizm yaradır. Maraqlıdır ki, milçək quşunun dili ilə bağlı aparılan araşdırmalar biomimetika, yəni təbiətdəki mexanizmlərin texnologiyada təqlid edilməsi baxımından da maraq doğurur. 2025-ci ildə “Nature Communications” jurnalında yayımlanan araşdırmada milçək quşunun dilinin mayeni sürətli şəkildə tutub daşımasından ilhamlanan elastik, yivli quruluş yaradılıb. Tədqiqatçılar bu mexanizmin mikroölçülü maye toplama və daşınma sistemlərində, o cümlədən tibbi diaqnostika texnologiyalarında istifadə oluna biləcəyini araşdırıblar.
Başqa sözlə, təbiətdə milyonlarla il ərzində formalaşmış bioloji mexanizmlər bu gün mühəndislər üçün də ilham mənbəyinə çevrilir. Milçək quşunun dilinin quruluşu buna yaxşı nümunədir. Kiçik bir canlıda olan elastik dil sistemi mayeni toplamaq, saxlamaq və ötürmək kimi bir neçə funksiyanı eyni vaxtda yerinə yetirir. Üstəlik, bu proses yalnız mexaniki hərəkətdən ibarət deyil. Dilin elastikliyi ilə mayenin səthi xüsusiyyətləri arasında qarşılıqlı təsir yaranır. Dilin yivli və elastik hissələri nektarla təmas etdikdə mayenin tutulmasını asanlaşdırır. Sonrakı mərhələdə dilin ağız boşluğuna çəkilməsi ilə toplanmış nektar quşun qidalanmasına xidmət edir. Araşdırmalar göstərir ki, bu mexanizmdə həm dilin aktiv hərəkəti, həm də mayenin fiziki xüsusiyyətləri rol oynayır.
Həmçinin oxuyun
Bu xüsusiyyət milçək quşunun qidalanmasını son dərəcə səmərəli edir. Çünki quşun enerji sərfiyyatı çox yüksəkdir və onun qida əldə etmək üçün uzun müddət bir çiçəyin üzərində qalması sərfəli deyil. Nektarı mümkün qədər sürətli toplamaq və növbəti çiçəyə keçmək onun həyatda qalması üçün mühüm üstünlük yaradır.Milçək quşlarının çiçəklərlə əlaqəsi də bununla bitmir. Onlar nektarla qidalanarkən bir çiçəkdən digərinə keçərək tozcuqların daşınmasına da kömək edir və beləliklə, bir çox bitkinin tozlanmasında rol oynayırlar. Yəni bu kiçik quşun qidalanması həm öz enerji ehtiyaclarının qarşılanmasına, həm də ekosistemdə bitkilərin çoxalmasına xidmət edən qarşılıqlı əlaqənin bir hissəsidir. Bütün bunlar milçək quşunun dilini sadəcə qidalanma orqanı kimi deyil, bir-biri ilə əlaqəli bir neçə mexanizmin birlikdə işlədiyi incə bioloji sistem kimi göstərir. Uzunluq, elastiklik, çəngəlli uc, yivlər, sürətli hərəkət və mayeni toplama qabiliyyəti bir-birini tamamlayır.Bu quruluşu “üstün mühəndislik” adlandırmaq isə artıq elmi fakt deyil, təbiətə verilən fəlsəfi və dini interpretasiyadır. Dini baxışdan yanaşan insanlar üçün milçək quşunun bu qədər mürəkkəb quruluşu Allahın yaratdığı canlılardakı sənətin və nizamın nümunəsi kimi qəbul edilə bilər. Elmi baxımdan isə araşdırmalar həmin quruluşun necə işlədiyini, hansı fiziki mexanizmlərin iştirak etdiyini və bu mexanizmlərdən insanların texnologiyada necə ilham ala biləcəyini izah edir.
Nəticədə, ölçüsü kiçik olsa da, milçək quşunun dili təbiətdəki ən maraqlı bioloji mexanizmlərdən birini nümayiş etdirir. Çiçəyin dərinliyindəki nektarın saniyənin çox kiçik hissəsində tutulması, dilin formasını dəyişərək mayeni özündə saxlaması və bütün bu prosesin yüksək sürətlə təkrarlanması canlı aləmdə nə qədər incə uyğunlaşmaların mövcud olduğunu göstərir. Məhz bu səbəbdən milçək quşunun dili həm biologiya, həm də biomimetik mühəndislik baxımından elm adamlarının diqqətini cəlb edən heyrətamiz bir sistemdir..
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Maşınların arxa şüşəsində niyə həmişə siləcək olmur?
Bəzi maşınların ön şüşəsində siləcək olduğu halda, arxa şüşəsində siləcək olmur? Yağış yağanda avtomobilin arxa şüşəsi də islanırsa, bəs sürücü arxa görüntünü necə aydın görə bilir? Bunun cavabı ilk baxışda göründüyündən daha maraqlıdır və əsasən avtomobilin kuzov quruluşu ilə aerodinamikası ilə bağlıdır.Citypost.az xəbər verir ki, maşın hərəkət etdikcə onun ətrafında müxtəlif istiqamətlərdə hava axınları yaranır. Yağış zamanı arxa şüşəyə düşən su damcılarının hərəkətinə də bu hava axınları təsir göstərir. Avtomobilin kuzovunun forması, arxa şüşənin yerləşmə bucağı və maşının sürəti su damcılarının şüşə üzərində nə qədər qalmasına təsir edən əsas amillərdəndir. Bəzi avtomobillərdə arxa şüşə elə bucaq altında yerləşir ki, hərəkət...
29 Sentyabr 2026, 10:30
Təyyarənin təkəri 270 km/saat sürətlə yerə dəyir, bəs niyə partlamır?
Bir təyyarənin təkərinin uçuş zamanı necə bir yükə məruz qaldığını düşünmüsünüzmü? Tonlarla ağırlığı daşıyan nəhəng təyyarə uçuş-enmə zolağına toxunduğu anda təkərlər bir anda çox yüksək sürətlə fırlanmağa başlayır. Kənardan baxanda adi rezin halqa kimi görünən bu təkərlər isə əslində son dərəcə mürəkkəb mühəndislik konstruksiyalarıdır.Citypost.az xəbər verir ki, təyyarə yerə enərkən təkərlərin qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri onların uçuş zolağı ilə təmasdan əvvəl çox aşağı fırlanma sürətində olmasıdır. Təkər yerə toxunduğu anda isə onun fırlanma sürəti təyyarənin irəliləmə sürətinə uyğunlaşmalıdır. Bu proses çox qısa müddətdə baş verir və təkərlə asfalt arasında böyük sürtünmə yaranır.Məhz buna görə eniş zamanı təkərlərdən tüstü qalxdığını görə...
29 Sentyabr 2026, 09:30
Arılar dünyanı bizim gördüyümüz kimi görmür – Heyvanların gözündə dünya necə görünür?
Heç düşünmüsünüzmü ki, hazırda baxdığınız dünya başqa bir canlının gözündə tamamilə fərqli görünə bilər? Bizim üçün qırmızı rəngdə olan bir lalə və ya xaşxaş çiçəyi arı üçün tamamilə başqa rənglər və naxışlarla seçilə bilər. Bəs biz heç vaxt bir heyvanın gözündən dünyaya baxa bilmədiyimiz halda onların hansı rəngləri gördüyünü necə bilirik?Bu, sadəcə ehtimal və ya fərziyyə deyil. Alimlər heyvanların görmə qabiliyyətini onların gözlərindəki fotoreseptor hüceyrələri və bu hüceyrələrin işığa reaksiyası əsasında araşdırırlar. Bunun üçün istifadə olunan üsullardan biri mikrospektrofotometriyadır. Bu metod vasitəsilə fotoreseptorların müxtəlif dalğa uzunluğundakı işığı nə dərəcədə qəbul etdiyi ölçülə bilir. Beləliklə, müəyyən bir heyvanın hansı işıq dalğalarına...
29 Sentyabr 2026, 08:30
Yaşlandıqca zaman niyə daha sürətli keçir? – Beynimizin zaman illüziyası
Uşaqlıqda bir yay tətili sanki bitmək bilmirdi. Bir neçə həftə belə insana çox uzun bir müddət kimi görünürdü. Yeni məktəb, yeni dostlar, ilk səyahətlər, ilk dəfə gördüyümüz yerlər, öyrəndiyimiz yeni məlumatlar – uşaqlıq dövründə həyatımız çoxlu sayda “ilk”lərlə dolu olurdu.Amma illər keçdikcə qəribə bir hiss yaranır. Bir ayın necə keçdiyini anlamırıq. Bir hadisənin üzərindən bir neçə həftə keçir və insan öz-özünə deyir: “Bir dəqiqə, bu hadisə elə dünən baş verməmişdimi?” Sonra aylar keçir, illər keçir və geriyə baxanda sanki zaman getdikcə daha sürətli axır.Bəs həqiqətən zaman sürətlənir?Citypost.az-ın məlumatına görə, saatın əqrəbləri uşaqlıqda başqa, yetkinlikdə başqa sürətlə hərəkət etmir. Bir dəqiqə...
28 Sentyabr 2026, 11:00
İnsan beyni necə “elektriklə düşünür”? MARAQLI ARAŞDIRMA
Hazırda bu yazını oxuyarkən beyninizdə görünməz, lakin son dərəcə mürəkkəb bir proses baş verir. Siz sözləri oxuyur, onların mənasını anlayır, əvvəlki məlumatlarla əlaqələndirir və yeni fikir formalaşdırırsınız. Bütün bunların arxasında milyardlarla sinir hüceyrəsinin – neyronların fəaliyyəti dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, beynimizi bəzən mürəkkəb kompüterlə müqayisə edirlər. Lakin insan beyni adi kompüterdən daha mürəkkəb bioloji sistemdir. Burada məlumatların ötürülməsi yalnız “elektrik” hesabına baş vermir. Neyronlar elektrik impulsları yaradır, həmin siqnallar sinapslarda kimyəvi maddələr vasitəsilə digər hüceyrələrə ötürülür və nəticədə nəhəng sinir şəbəkəsi formalaşır. Yəni beynimizin fəaliyyəti elektrik və kimyəvi proseslərin birlikdə işləməsi nəticəsində meydana gəlir.İnsan beynində təxminən 80 milyarddan çox neyron...
28 Sentyabr 2026, 10:00
Hamı sizə baxırmış kimi hiss edirsiniz? – Beynimizin “projektor effekti” adlı illüziyası
Heç bir məkana daxil olarkən birdən-birə hamının diqqətinin sizin üzərinizdə olduğunu hiss etmisinizmi? Saçınızın necə göründüyü, geyiminizin sizə yaraşıb-yaraşmadığı, üzünüzdəki kiçik bir qüsur, danışarkən etdiyiniz səhv və ya dediyiniz hansısa söz uzun müddət beyninizdə qala bilər. Hətta bəzən elə düşünürük ki, otaqdakı insanların hamısı məhz bizi izləyir, bizim haqqımızda fikir yürüdür və etdiyimiz ən kiçik səhvi belə yadda saxlayır.Citypost.az xəbər verir ki, psixologiyada bu hissin mühüm izahlarından biri “projektor effekti” və ya ingiliscə “spotlight effect” adlanır. Bu anlayış insanın öz görünüşünün, davranışının və səhvlərinin başqaları tərəfindən əslində olduğundan daha çox nəzərə çarpdığını düşünməsi ilə bağlıdır. 2000-ci ildə psixoloqlar Thomas Gilovich,...
28 Sentyabr 2026, 09:00
