Kosmosla bağlı heyrətamiz faktlar: Bir işıq ili nə qədər məsafədir?
Maraqlı 05 Oktyabr 2026, 09:00
464
Kainatın miqyası o qədər böyükdür ki, kosmosdakı məsafələri kilometrlə ifadə etmək bəzən demək olar ki, mümkün deyil. Buna görə də astronomlar nəhəng kosmik məsafələri ölçmək üçün əsasən “işıq ili” kimi xüsusi məsafə vahidindən istifadə edirlər. Adından fərqli olaraq, işıq ili zaman deyil, məsafə ölçü vahididir.
Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin məlumatına görə, işıq vakuumda saniyədə təxminən 300 min kilometr sürətlə hərəkət edir. Bu sürətlə işığın bir il ərzində qət etdiyi məsafə təxminən 9,46 trilyon kilometrdir. Başqa sözlə, cəmi bir işıq ili belə Yer üzündə təsəvvür edə biləcəyimiz məsafələrdən dəfələrlə böyükdür.Kosmosun nəhəngliyini təsəvvür etmək üçün başqa bir nümunə isə yaşadığımız Süd Yolu qalaktikasıdır. Astronomik ölçmələrə əsasən, Süd Yolunun diametrinin təxminən 100 min işıq ili olduğu qəbul edilir. Bəzi hesablamalarda bu ölçü təxminən 105 min işıq ili ətrafında göstərilir. Bu isə o deməkdir ki, işıq belə qalaktikanın bir ucundan digər ucuna çatmaq üçün təxminən 100 min il yol getməlidir.Lakin kainatın ölçüləri bununla da bitmir. Kosmosda yalnız ulduzlar, planetlər və qalaktikalar deyil, böyük miqdarda su da mövcuddur.
Astronomların diqqət çəkdiyi ən maraqlı kəşflərdən biri də çox uzaq kosmik ərazidə aşkar edilmiş nəhəng su buxarı bulududur. Alimlərin hesablamalarına görə, həmin su anbarında Yerdəki bütün okeanların ümumi kütləsindən təxminən 140 trilyon dəfə çox su ola bilər.Bu nəhəng su ehtiyatının Yerə yaxın olduğunu düşünmək isə mümkün deyil. Sözügedən kosmik su buxarı buludu bizdən təxminən 12 milyard işıq ili uzaqlıqda yerləşir. Yəni onun işığının Yerə çatması üçün milyardlarla il lazım gəlib.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, belə kəşflər kainatda suyun yalnız Yerə məxsus olmadığını və su molekullarının kosmosda, o cümlədən ulduzların və qalaktikaların formalaşdığı bölgələrdə geniş yayıla bildiyini göstərir.Burada daha bir maraqlı məqam var: astronomların müşahidə etdiyi belə uzaq obyektlərə baxmaq əslində kainatın keçmişinə baxmaq deməkdir. Məsələn, 12 milyard işıq ili uzaqlıqda yerləşən bir obyektin işığını müşahidə etdikdə, onun bugünkü deyil, təxminən 12 milyard il əvvəlki vəziyyətini görürük. Çünki həmin işığın Yerə çatması milyardlarla il vaxt aparıb.
Həmçinin oxuyun
Beləliklə, işıq ili anlayışı kainatın nəhəng ölçülərini anlamaq üçün ən yaxşı nümunələrdən biridir. Bir işıq ili təxminən 9,46 trilyon kilometr olduğu halda, Süd Yolunun ölçüsü on minlərlə işıq ili ilə ifadə olunur. Üstəlik, kainatın uzaq nöqtələrində Yer kürəsindəki okeanlarla müqayisə olunmayacaq qədər böyük su ehtiyatlarının mövcudluğu kosmosun nə qədər sirli və heyrətamiz olduğunu bir daha göstərir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Kosmosa ən yaxın ölkə hansıdır? Everest bu siyahıda deyil
Yer üzündə kosmosa ən yaxın nöqtənin hansı ölkədə yerləşdiyi ilə bağlı maraqlı fakt ortaya çıxıb. İlk ağla gələn cavab dünyanın ən hündür zirvəsi olan Everestdir. Lakin məsələ dəniz səviyyəsindən hündürlüklə ölçüldükdə düşündüyümüz qədər sadə deyil.Citypost.az xəbər verir ki , Everestin zirvəsi dəniz səviyyəsindən təxminən 8 849 metr yüksəklikdə yerləşir. Buna görə də o, Yer kürəsinin ən yüksək nöqtəsi hesab olunur. Lakin Yer kürəsi tam ideal kürə formasında deyil və ekvator hissəsində daha genişdir. Bu səbəbdən kosmosa olan məsafəni yalnız dəniz səviyyəsindən hündürlüyə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil.Məhz bu xüsusiyyət səbəbindən Yer səthində kosmosa ən yaxın nöqtə Everest deyil, ekvatora daha yaxın...
02 Oktyabr 2026, 10:00
Ayağa qalxanda gözümüz niyə qaralır? — Maraqlı FAKTLAR
Heç oturduğunuz və ya uzandığınız yerdən qəfil ayağa qalxanda bir neçə saniyəlik gözünüzün qaraldığını, başınızın hərləndiyini və ya sanki ətrafın bir anlıq bulanıqlaşdığını hiss etmisinizmi? Bu hal kifayət qədər geniş yayılıb və əksər hallarda orqanizmin vəziyyət dəyişikliyinə verdiyi qısa müddətli reaksiyalardan biri ilə əlaqəli olur.Citypost.az xəbər verir ki, İnsan ayaq üstə qalxdığı zaman cazibə qüvvəsinin təsiri ilə qanın müəyyən hissəsi qısa müddətə ayaqlara və bədənin aşağı nahiyələrinə doğru yönəlir. Bu zaman ürəyə qayıdan qanın miqdarı müvəqqəti olaraq azala və nəticədə beyinə çatan qan axını da bir neçə saniyəlik dəyişə bilər. Beyin bu dəyişiklik zamanı göz qaralması, başgicəllənmə, halsızlıq və ya...
02 Oktyabr 2026, 09:00
Çin sərçələri məhv etdi, nəticədə çəyirtkə işğalı başladı
1958-ci ildə Çin rəhbərliyi ölkədəki məhsuldarlığı artırmaq və kənd təsərrüfatında itkiləri azaltmaq məqsədilə sərçələri hədəfə aldı. O dövrün “Böyük Sıçrayış” siyasəti çərçivəsində sərçələrin taxıl yediyi və məhsula ciddi ziyan vurduğu hesab edilirdi. Buna görə də kənd təsərrüfatına zərər verdiyi düşünülən sərçələrin kütləvi şəkildə məhv edilməsi qərara alındı.Citypost.az xəbər verir ki, Çin rəhbəri Mao Zedong sərçələri ölkənin əsas kənd təsərrüfatı düşmənlərindən biri hesab edirdi. Hesablamalara görə, bir sərçənin il ərzində müəyyən miqdarda taxıl yediyi düşünülürdü. Rəhbərlik hesab edirdi ki, sərçələrin sayını azaltmaqla böyük miqdarda taxıl qorumaq və bunun hesabına milyonlarla insanı ərzaqla təmin etmək mümkün olacaq.Beləliklə, ölkə miqyasında geniş kampaniya başladı....
01 Oktyabr 2026, 11:25
Dünyanın ən böyük səhrası niyə Antarktidadır?
Dünyanın ən böyük səhrası deyəndə insanların ağlına adətən sonsuz qum təpələri, yandırıcı günəş və yüksək temperatur gəlir. Amma bu anlayış tam doğru deyil. Səhra yalnız isti və qumlu ərazi demək deyil. Elmi baxımdan səhraları səciyyələndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri yağıntının son dərəcə az olmasıdır. Məhz bu baxımdan Antarktida dünyanın ən böyük səhrası hesab olunur.Citypost.az xəbər verir ki, sizi təəccübləndirə bilər, amma Cənub qütbünü də özündə birləşdirən Antarktida son dərəcə quraq materikdir. Materikin bəzi ərazilərində yağıntı o qədər azdır ki, xüsusilə Quru vadilər kimi tanınan bölgələrdə çox uzun müddət ərzində qar və yağış demək olar ki, müşahidə olunmur. Bu ərazilər Yer kürəsinin...
01 Oktyabr 2026, 10:23
Tarixin ən iyrənc və ağır peşələri
Bu gün bir çox insanın etməkdən çəkinəcəyi, hətta təsəvvür edərkən belə narahatlıq yaradacaq bəzi peşələr tarix boyu insanların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsi olub. Müasir dövrdə texnologiya və sanitariya sistemləri sayəsində bu işlərin bir hissəsi ya tamamilə yox olub, ya da tamamilə başqa üsullarla həyata keçirilir. Lakin keçmişdə geyimdən kitab istehsalına, dəfn mərasimlərindən dəri emalına qədər müxtəlif sahələrin fəaliyyət göstərməsi üçün son dərəcə ağır, üfunətli və təhlükəli işləri görən insanlara ehtiyac vardı.Citypost.az xəbər verir ki, tarixdə ən qəribə peşələrdən biri yun parçalarının emalı ilə məşğul olan yun doldurucularının, yəni fullerlərin işi idi. Yun parça toxunduqdan sonra hazır məhsula çevrilmirdi. Onun təmizlənməsi,...
30 Sentyabr 2026, 10:30
Həşəratlar olmasaydı, nə baş verərdi?
Gündəlik həyatda çoxumuz həşəratları heç də sevimli canlılar hesab etmirik. Onları gördükdə uzaqlaşır, bəzən qorxur, bəzən isə zərərli hesab edərək məhv etməyə çalışırıq. Amma təbiətdə bizim xoşlamadığımız və çox vaxt əhəmiyyət vermədiyimiz bu kiçik canlıların oynadığı rol düşündüyümüzdən qat-qat böyükdür. Həşəratlar yox olsaydı, bunun nəticəsi yalnız onların özlərinin yoxa çıxması ilə məhdudlaşmazdı. Bitkilərin çoxalmasından qida zəncirinə, torpağın münbitliyindən üzvi maddələrin parçalanmasına qədər bir çox təbii proses ciddi şəkildə pozulardı.Citypost.az xəbər verir ki, həşəratların ən mühüm funksiyalarından biri bitkilərin tozlanmasına kömək etmələridir. Arılar, kəpənəklər, güvələr, böcəklər, eşşəkarıları və hətta bəzi milçək növləri çiçəklər arasında tozcuqları daşıyaraq bitkilərin çoxalmasına şərait yaradır. FAO-nun...
30 Sentyabr 2026, 09:30
