Qaçış trenajorunun qaranlıq keçmişi: İdman alətinə çevrilən cəza vasitəsi

Bu gün idman zallarında gördüyümüz qaçış trenajorunun əslində kifayət qədər qaranlıq keçmişi olduğunu bilirdinizmi? Bu gün sağlam qalmaq, arıqlamaq və fiziki formanı qorumaq üçün istifadə etdiyimiz qaçış trenajorları bir vaxtlar tamamilə başqa məqsədə xidmət edirdi. O dövrdə bu qurğu idman etmək üçün deyil, məhbusları cəzalandırmaq və ağır fiziki əməyə məcbur etmək üçün istifadə olunurdu.

Citypost.az xəbər verir ki, söhbət XIX əsrdə İngiltərə həbsxanalarında tətbiq edilən və sonradan “treadmill” adı ilə tanınan nəhəng mexaniki qurğulardan gedir. İlk baxışdan müasir qaçış trenajoruna müəyyən qədər bənzəsə də, onun funksiyası tamamilə fərqli idi.Məhbuslar böyük, ağır çarxın üzərində saatlarla addımlamalı idilər. Onların ayaqları ilə hərəkətə gətirdiyi bu nəhəng mexanizm boş yerə fırlanmırdı. Yaranan mexaniki enerji müxtəlif işlərdə istifadə olunurdu. Bəzi qurğular taxıl üyütmək, digərləri isə su pompalamaq üçün işlədilirdi.Yəni məhbusun hər addımı əslində fiziki əməyə çevrilirdi. O, dayanmaq və istirahət etmək imkanına malik olmadan uzun müddət eyni hərəkəti təkrarlayır, nəhəng çarxı hərəkətdə saxlamağa məcbur edilirdi.Bu sistemin məqsədi sadəcə məhbuslardan faydalı iş əldə etmək deyildi. Həmin dövrün cəza anlayışında ağır fiziki əmək insanı “islah edən” vasitə kimi qəbul edilirdi. Buna görə də həbsxanalarda məhbuslara son dərəcə ağır əmək rejimi tətbiq olunurdu.

Bəzi hallarda məhbusların bu qurğular üzərində gündə saatlarla, hətta təxminən 10 saata qədər işlədilməsi barədə məlumatlar var. Eyni hərəkətin uzun müddət təkrarlanması, fiziki yorğunluq və ağır həbsxana şəraiti bu işi son dərəcə çətin və təhlükəli edirdi.Məhbuslar saatlarla bir yerdə addımlayırdılar, amma əslində heç yerə getmirdilər. Onların qarşısında yol yox idi, yalnız hərəkət edən nəhəng çarx vardı. Bir tərəfdən çarxı hərəkətdə saxlamaq üçün güc sərf edir, digər tərəfdən isə bunun qarşılığında heç bir irəliləyiş əldə etmirdilər.Bu səbəbdən həmin qurğular zaman keçdikcə sadəcə əmək vasitəsi deyil, sərt cəzanın simvollarından birinə çevrildi.

Lakin XIX əsrin sonlarına doğru bu cəza üsulunun həddindən artıq qəddar olduğu barədə fikirlər getdikcə güclənməyə başladı. Həbsxanalarda insanlara tətbiq edilən fiziki cəzaların və ağır əmək rejiminin yaratdığı problemlər daha çox müzakirə olunurdu.Nəticədə İngiltərədə bu tip həbsxana trenajorlarının istifadəsinə son qoyuldu. Beləliklə, bir vaxtlar məhbusların saatlarla işlədildiyi bu nəhəng qurğular həbsxanalardan tədricən yoxa çıxdı.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Amma hekayənin ən maraqlı hissəsi bundan sonra başlayır. Onilliklər keçdikdən sonra insanların qaçış və fiziki məşq anlayışına münasibəti dəyişdi. XX əsrin ortalarından etibarən fiziki aktivlik və sağlam həyat tərzi daha çox diqqət çəkməyə başladı. Qaçış isə ən əlçatan və effektiv məşq növlərindən biri kimi populyarlaşdı.Nəhayət, 1960-cı illərdə qaçış trenajorları tamamilə fərqli məqsədlə yenidən gündəmə gəldi. Artıq bu qurğuların qarşısında məhbuslar yox, sağlamlığını qorumaq istəyən insanlar dayanırdı.Müasir trenajorların quruluşu əvvəlki həbsxana qurğularından texniki baxımdan xeyli fərqlidir. Elektrik mühərriki ilə işləyən bu cihazlar istifadəçiyə müxtəlif sürət və meyillik səviyyələri seçməyə, məşqin müddətini və intensivliyini müəyyənləşdirməyə imkan verir.

Beləliklə, vaxtilə insanları cəzalandırmaq və ağır fiziki əməyə məcbur etmək üçün istifadə olunan mexanizmin ideyası yüz ildən artıq müddət sonra tamam başqa məna qazandı.Bu gün qaçış trenajorunun üzərinə çıxan insan sağlamlığını qorumaq, ürək-damar sistemini gücləndirmək, artıq çəkidən xilas olmaq və fiziki formasını yaxşılaşdırmaq üçün məşq edir. Bir vaxtlar isə həmin hərəkət məhbus üçün cəzanın bir hissəsi idi.Tarixin bu qəribə dönüşü bir daha göstərir ki, eyni texnologiya və ya mexaniki prinsip müxtəlif dövrlərdə tamamilə fərqli məqsədlərə xidmət edə bilər. Bir zamanlar qorxu və məcburiyyətlə əlaqələndirilən qurğu bu gün sağlam həyat tərzinin simvollarından birinə çevrilib.Bəlkə də ən ironik tərəfi budur: keçmişdə məhbusların saatlarla addımladığı, lakin heç yerə gedə bilmədiyi həmin çarx bu gün insanların könüllü şəkildə istifadə etdiyi idman avadanlığına çevrilib. Deməli, idman zalında üzərinə çıxdığımız adi qaçış trenajorunun tarixində sadəcə texnologiya yox, həm də cəza sistemi, əmək, insan hüquqları və zamanın dəyişdirdiyi düşüncə tərzi gizlənir. Bu isə gündəlik həyatımızda gördüyümüz bəzi əşyaların görünəndən daha maraqlı və bəzən daha qaranlıq keçmişə sahib olduğunu bir daha göstərir.

Yeganə