Təsadüfdən yaranan möcüzələr: Hər gün istifadə etdiyimiz əşyaların təəccüblü hekayəsi

Heç düşünmüsünüzmü ki, hər gün əlimizin altında olan, bəzən heç fərqinə belə varmadan istifadə etdiyimiz sadə əşyaların arxasında olduqca maraqlı hekayələr dayanır? Bu gün uşaqların əylənərək oynadığı bir oyuncaq vaxtilə divar təmizləmək üçün hazırlanmış ola bilər. Mətbəxdə yeməkləri saniyələr ərzində qızdıran bir cihazın yaranmasına isə mühəndisin cibində ərimiş şokolad səbəb ola bilər. Hətta əlimizə keçəndə içindəki hava qabarcıqlarını partlatmaqdan zövq aldığımız qablaşdırma materialı bir vaxtlar tamamilə başqa məqsədlə düşünülüb.

Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, texnologiya və məişət tarixində belə nümunələrin sayı kifayət qədər çoxdur. Bəzən bir ixtira illərlə aparılan araşdırmaların nəticəsində ortaya çıxır, bəzən isə heç kimin gözləmədiyi bir anda baş verən təsadüf tamamilə yeni bir məhsulun yaranmasına yol açır. Ən maraqlısı isə odur ki, ilkin məqsədinə çatmayan bəzi məhsullar sonradan insanların gündəlik həyatını dəyişən əşyalara çevrilib.Bunun ən maraqlı nümunələrindən biri bu gün uşaqların sevimli oyun vasitələrindən olan oyun xəmiridir. İndi müxtəlif rənglərdə satılan, uşaqların fiqurlar və müxtəlif formalar hazırlamaq üçün istifadə etdiyi bu materialın ilk yaradılma məqsədi əyləncə olmayıb.

Oyun xəmirinin ilkin forması divarlardakı kömür izlərini və ləkələri təmizləmək üçün istifadə edilən bir təmizləyici vasitə kimi hazırlanmışdı. Vaxtilə evlərdə isitmə və soba sistemlərindən istifadə nəticəsində divarlarda yaranan kömür izlərinin təmizlənməsi üçün belə materiallara ehtiyac vardı. Lakin zaman keçdikcə isitmə sistemləri dəyişdi və həmin təmizləyici vasitəyə əvvəlki qədər tələbat qalmadı.Məhz bu məqamda materialın başqa bir xüsusiyyəti diqqəti cəlb etdi. Onun asanlıqla formaya salınması və yenidən istifadə edilə bilməsi uşaqlar üçün maraqlı bir əyləncə vasitəsinə çevrilməsinə imkan verdi. Beləliklə, təmizlik üçün nəzərdə tutulan məhsul tədricən oyuncaq kimi yeni həyat qazandı. Bu hekayə bir daha göstərir ki, bir məhsulun taleyini bəzən onun yaradıcılarının ilkin məqsədi deyil, zamanın özü müəyyənləşdirir.Təsadüfi kəşflərdən danışarkən isə mikrodalğalı sobanın yaranma hekayəsini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bu gün demək olar ki, bir çox mətbəxdə istifadə olunan mikrodalğalı soba yeməkləri qısa müddətdə qızdırmaq və hazırlamaq üçün olduqca praktik vasitədir. Amma bu cihazın yaranmasına səbəb olan hadisə heç də mətbəxdə aparılan adi bir təcrübə olmayıb.

Mikrodalğalı sobanın tarixində mühüm rol oynayan mühəndis Persi Spenser radar avadanlıqları üzərində işləyərkən cihazdan yayılan mikrodalğaların qida məhsullarına təsir göstərə bildiyini fərq edib. Rəvayətə görə, onun cibində olan şokolad qəfildən əriyib. Spenser bunun səbəbini araşdırmağa başlayıb və mikrodalğaların qidanı qızdıra bildiyini müəyyənləşdirib.Sonrakı təcrübələr nəticəsində bu prinsipin qida hazırlanmasında istifadə oluna biləcəyi ortaya çıxıb. Beləliklə, hərbi və texnoloji məqsədlər üçün istifadə olunan mikrodalğa texnologiyası zamanla mətbəxlərimizə daxil olub.Bu gün isə bir çox insan üçün mikrodalğalı soba adi məişət cihazıdır. Amma onun arxasında bir mühəndisin cibində ərimiş şokoladla başlayan olduqca maraqlı kəşf hekayəsi dayanır.Digər maraqlı nümunə isə “bubble wrap”, yəni hava qabarcıqlı qablaşdırma materialıdır. Bu materialı görəndə ilk ağla gələn onun kövrək əşyaları zədələnmədən qorumaq üçün istifadə olunmasıdır. Lakin onun da ilk yaradılma məqsədi tamam başqa olub.Hava qabarcıqlı material ilk mərhələdə üçölçülü divar kağızı kimi düşünülmüşdü. İdeya maraqlı görünsə də, insanlar belə divar kağızına gözlənilən marağı göstərmədilər. Nəticədə layihənin uğursuz olduğu düşünülə bilərdi. Ancaq ixtiraçılar materialın başqa bir xüsusiyyətini – yüngül, elastik və içərisində hava qabarcıqları olduğu üçün qoruyucu olmasını nəzərə alaraq onun yeni istifadə sahəsini tapdılar.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Beləliklə, vaxtilə divar kağızı kimi düşünülən material sonradan qablaşdırma sənayesində geniş istifadə olunmağa başladı. Bu gün elektronika, şüşə məmulatları, mebel, dekorativ əşyalar və digər kövrək məhsulların daşınmasında “bubble wrap” mühüm qoruyucu vasitələrdən biridir.Üstəlik, onun başqa bir xüsusiyyəti də insanlarda xüsusi maraq doğurub. Hava qabarcıqlarını bir-bir partlatmaq bir çox insan üçün əyləncəyə çevrilib. Yəni bir vaxtlar uğursuz hesab edilə biləcək məhsul həm sənayedə, həm də gündəlik həyatda özünə tamamilə fərqli yer tapıb.Əslində, tarix belə nümunələrlə zəngindir. Bəzən bir ixtiraçı tamamilə başqa problemin həlli üzərində işləyərkən gözləmədiyi nəticə ilə qarşılaşır. Bəzən isə bazarda uğursuz olan məhsulun tamamilə başqa sahədə istifadə oluna biləcəyi sonradan ortaya çıxır. Elmi və texnoloji tərəqqinin maraqlı tərəflərindən biri də məhz budur: uğursuzluq hər zaman son demək deyil.Bir məhsulun ilkin məqsədinə çatmaması onun faydasız olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, həmin məhsulun başqa xüsusiyyəti kəşf edilərsə, onun qarşısında tamamilə yeni imkanlar açıla bilər.

Gündəlik həyatımızda istifadə etdiyimiz bir çox əşyanın tarixində belə dönüş nöqtələri var. Biz bu əşyaları hazır vəziyyətdə görürük və onların necə meydana gəldiyi barədə çox vaxt düşünmürük. Halbuki onların bəzilərinin yaranması illərlə davam edən araşdırmaların, bəzilərinin taleyi isə bir təsadüfün nəticəsidir.Bu hekayələrin ən maraqlı tərəfi isə odur ki, onların hər biri bizə eyni mesajı verir: kəşf etmək üçün hər zaman hər şeyi əvvəlcədən planlaşdırmaq lazım deyil. Bəzən diqqətli olmaq, gözlənilməz nəticəni görmək və həmin nəticənin arxasındakı səbəbi araşdırmaq kifayətdir.Məhz buna görə də ətrafımızdakı adi əşyalar əslində düşündüyümüz qədər adi deyil. Uşaqların oynadığı oyun xəmiri, mətbəxdə yeməyi qızdıran mikrodalğalı soba və əlimizdəki qabarcıqları partlatdığımız “bubble wrap” bizə göstərir ki, böyük ideyalar bəzən ən gözlənilməz anlarda ortaya çıxa bilər.Bəlkə də bu gün uğursuzluq kimi görünən hansısa təcrübə gələcəyin ən vacib ixtirasının başlanğıcıdır. Çünki elm və texnologiyanın tarixində bəzən ən böyük yeniliklər planlaşdırılmış nəticədən deyil, təsadüfdən, səhvdən və hətta uğursuzluqdan doğur.