Bu canlı həyatınızı xilas etmiş ola bilər: Qanı tibbdə əvəzolunmazdır
Maraqlı 06 Oktyabr 2026, 10:30
455
İlk baxışdan görünüşü ilə bir qədər qorxuducu təsir bağışlayan nalçı xərçəngi əslində insan həyatı üçün son dərəcə vacib canlılardan biridir. Okeanlarda təxminən 450 milyon ildir mövcud olan bu canlı müasir tibbdə istifadə edilən mühüm bioloji maddələrin mənbəyi kimi tanınır. Maraqlıdır ki, adında “xərçəng” sözü olsa da, nalçı xərçəngləri həqiqi xərçənglərlə yaxın qohum deyil. Onlar hörümçəklər və əqrəblərlə daha yaxın qohum hesab olunur.
Citypost.az xəbər verir ki, Nalçı xərçəngləri okeanın dibində, əsasən qumlu və palçıqlı ərazilərdə yaşayır. Bir neçə cüt ayaqları olan bu canlılar həmin ayaqlardan həm hərəkət etmək, həm qidalanmaq, həm də dənizin dibində qazıntı aparmaq üçün istifadə edirlər. Xarici görünüşləri insanlarda bəzən narahatlıq yaratsa da, onların insanlıq üçün əsl əhəmiyyəti bədən quruluşunda deyil, qanlarının unikal xüsusiyyətindədir.Digər bir çox heyvandan fərqli olaraq nalçı xərçənginin qanı mavi rəngdədir. Bunun səbəbi onların qanında dəmir əsaslı hemoglobin əvəzinə mis əsaslı hemosiyanin maddəsinin olmasıdır. Lakin bu qanın ən mühüm xüsusiyyəti onun rəngi deyil. Nalçı xərçənglərinin immun sistemi müəyyən bakteriyaların yaratdığı endotoksinlərə qarşı son dərəcə həssas reaksiya verir. Məhz bu xüsusiyyət uzun illərdir tibbdə dərmanların, peyvəndlərin və digər tibbi məhsulların bakterial endotoksinlərlə çirklənməsini aşkar etmək üçün istifadə olunur.
Nalçı xərçənginin qanından əldə edilən maddələr əsasında hazırlanan xüsusi testlər çox kiçik miqdarda belə endotoksinləri müəyyən etməyə imkan verir. Bu isə tibbi preparatların insan orqanizminə yeridilməzdən əvvəl təhlükəsizliyinin yoxlanılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Başqa sözlə, xəstəxanalarda istifadə olunan bəzi dərman və tibbi məhsulların təhlükəsizlik yoxlamalarında bu qədim canlıların unikal bioloji xüsusiyyətlərindən istifadə edilib.Məhz buna görə uzun illər ərzində tibbi və biotexnoloji sənaye üçün çox sayda nalçı xərçəngi tutulub. Ənənəvi üsullarda canlılardan müəyyən miqdarda qan götürülərək daha sonra onların dənizə qaytarılması tətbiq olunurdu. Lakin araşdırmalar qan götürülməsinin nalçı xərçənglərinin sağlamlığına və sonrakı sağqalma ehtimalına təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyub. Bu səbəbdən son illərdə onların qanından asılılığı azaltmaq məqsədilə laboratoriyada hazırlanan alternativ testlərə maraq artıb.Nalçı xərçənglərinin ekosistem üçün də mühüm rolu var. Onların yumurtaları bəzi köçəri quşlar üçün qiymətli qida mənbəyidir. Buna görə bu canlıların sayının azalması yalnız onların öz populyasiyasına deyil, sahil ekosistemindəki digər canlılara da təsir göstərə bilər.
Həmçinin oxuyun
Beləliklə, okeanın dibində yaşayan, yüz milyonlarla ildir Yer kürəsində mövcud olan və ilk baxışdan insanlarla heç bir əlaqəsi olmadığı düşünülən nalçı xərçəngləri əslində müasir tibbin mühüm köməkçilərindən biridir. Onların mavi qanındakı unikal xüsusiyyətlər tibbi məhsulların təhlükəsizliyinin yoxlanılmasına imkan verir. Bu isə təbiətdə insan üçün gözlənilməz dərəcədə əhəmiyyətli canlıların olduğunu bir daha göstərir. Yəni bu qəribə görünüşlü qədim canlıların xüsusiyyətlərindən istifadə edilərək hazırlanan testlər dolayısı ilə insanların həyatının xilas edilməsində mühüm rol oynaya bilər.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Dişləri yoxdur, daşlardan istifadə edirlər – Quşların sirri
Təbiətdə heyvanların həyatda qalmaq və qidalarını həzm etmək üçün istifadə etdiyi üsullar bəzən olduqca təəccüblü olur. Quşların bəzi növlərində müşahidə edilən maraqlı davranışlardan biri də daş udmalarıdır. İlk baxışda quşun təsadüfən daş udduğu düşünülsə də, bu davranışın arxasında mühüm bioloji səbəb dayanır.Citypost.az-ın məlumatına görə, quşların dişləri olmadığı üçün qidalarını insanlar və bəzi digər heyvanlar kimi ağızda çeynəmələri mümkün deyil. Xüsusilə toxum, sərt qida və ya sümük tərkibli qida ilə qidalanan quşlarda qidanın mexaniki şəkildə xırdalanması üçün xüsusi mexanizmə ehtiyac yaranır.Məhz bu zaman udulan daşlar işə düşür.Quşların udduğu daşlar mədənin xüsusi hissəsinə, yəni əzələvi mədəyə — daşlığa (gizzard) gedir. Burada güclü...
06 Oktyabr 2026, 09:30
Qağayıların maraqlı ov strategiyası: Soğulcanları torpaqdan necə çıxarırlar?
Təbiətdə bəzi canlıların qida əldə etmək üçün istifadə etdiyi üsullar olduqca maraqlı və qeyri-adi görünür. Belə davranışlardan biri də qağayıların solucanları torpağın altından çıxarmaq üçün tətbiq etdiyi üsuldur. Qağayıların ayaqlarını yerə sürətlə və ritmik şəkildə vuraraq yaratdıqları titrəyişlər nəticəsində torpağın altında yaşayan soğulcanlar səthə çıxması müşahidə olunur.Citypost.az-ın məlumatına görə, bu hərəkət ilk baxışda adi bir davranış kimi görünsə də, əslində qağayıların ov strategiyalarından biri hesab olunur. Quş ayaqlarını torpağa təkrar-təkrar vuraraq səthdə titrəyiş yaradır. Ardınca isə torpağın üzərinə çıxan və ya səthə yaxınlaşan solucanları sürətlə tutaraq qida kimi istifadə edir.Maraqlıdır ki, qağayıların bu davranışının yağışın torpaqda yaratdığı təsiri təqlid etdiyi...
06 Oktyabr 2026, 08:30
Özünü torpağa əkən toxum: Təbiətin bu möcüzəsi robot texnologiyasına ilham verdi
Təbiətdə elə bitkilər var ki, onların toxumlarının yayılma və torpağa yerləşmə üsulları alimləri heyrətləndirir. Bu canlı nümunələrdən biri də Erodium cinsinə aid bitkilərin toxumlarıdır. Bəzi növləri xalq arasında “dönbaba” kimi tanınan bu bitkilərin toxumları ətraf mühitdəki rütubət dəyişikliklərindən istifadə edərək sanki özlərini torpağa “əkə” bilirlər.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin diqqətini çəkən əsas xüsusiyyət toxumun üzərində yerləşən uzun, burulmuş və spiral formalı çıxıntıdır. Bu struktur sadəcə toxumun yayılmasına xidmət etmir. Ətraf mühitin rütubəti dəyişdikcə spiral hissənin forması da dəyişir və nəticədə toxum hərəkət etməyə başlayır.Toxumun spiral çıxıntısı quruduqda və ya nəmləndikdə fərqli şəkildə bükülür. Bu proses təkrarlandıqca toxum yavaş-yavaş fırlanır. Nəticədə...
05 Oktyabr 2026, 11:00
Həm yumurtlayır, həm süd verir, həm də zəhərlidir – Ornitorenkin heyrətamiz xüsusiyyətləri
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların xüsusiyyətləri ilk baxışdan inanılmaz görünür. Ornitorenk də bu baxımdan dünyanın ən qeyri-adi məməlilərindən biri hesab olunur. Ördəyə bənzəyən dimdiyi, qunduza oxşayan quyruğu və su samurunu xatırladan həyat tərzi ilə seçilən bu canlı məməli olmasına baxmayaraq, yumurta qoyur. Üstəlik, erkək ornitorenkin zəhərli tikanları da var.Ornitorenklə bağlı ilk məlumatlar Avropaya çatanda alimlər onun görünüşünə inanmaqda çətinlik çəkiblər. Hətta ilk nümunəni görən bəzi tədqiqatçılar bunun müxtəlif heyvanların bədən hissələrinin birləşdirilməsi ilə hazırlanmış saxta nümunə olduğunu düşünüblər. Bunun əsas səbəbi ornitorenkin bədən quruluşunun bir neçə fərqli heyvanın xüsusiyyətlərini xatırlatması olub.Citypost.az-ın məlumatına əsasən, ornitorenkin ördəyə bənzər geniş dimdiyi, qunduzabənzər...
05 Oktyabr 2026, 10:00
Kosmosla bağlı heyrətamiz faktlar: Bir işıq ili nə qədər məsafədir?
Kainatın miqyası o qədər böyükdür ki, kosmosdakı məsafələri kilometrlə ifadə etmək bəzən demək olar ki, mümkün deyil. Buna görə də astronomlar nəhəng kosmik məsafələri ölçmək üçün əsasən “işıq ili” kimi xüsusi məsafə vahidindən istifadə edirlər. Adından fərqli olaraq, işıq ili zaman deyil, məsafə ölçü vahididir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin məlumatına görə, işıq vakuumda saniyədə təxminən 300 min kilometr sürətlə hərəkət edir. Bu sürətlə işığın bir il ərzində qət etdiyi məsafə təxminən 9,46 trilyon kilometrdir. Başqa sözlə, cəmi bir işıq ili belə Yer üzündə təsəvvür edə biləcəyimiz məsafələrdən dəfələrlə böyükdür.Kosmosun nəhəngliyini təsəvvür etmək üçün başqa bir nümunə isə yaşadığımız Süd Yolu...
05 Oktyabr 2026, 09:00
Kosmosa ən yaxın ölkə hansıdır? Everest bu siyahıda deyil
Yer üzündə kosmosa ən yaxın nöqtənin hansı ölkədə yerləşdiyi ilə bağlı maraqlı fakt ortaya çıxıb. İlk ağla gələn cavab dünyanın ən hündür zirvəsi olan Everestdir. Lakin məsələ dəniz səviyyəsindən hündürlüklə ölçüldükdə düşündüyümüz qədər sadə deyil.Citypost.az xəbər verir ki , Everestin zirvəsi dəniz səviyyəsindən təxminən 8 849 metr yüksəklikdə yerləşir. Buna görə də o, Yer kürəsinin ən yüksək nöqtəsi hesab olunur. Lakin Yer kürəsi tam ideal kürə formasında deyil və ekvator hissəsində daha genişdir. Bu səbəbdən kosmosa olan məsafəni yalnız dəniz səviyyəsindən hündürlüyə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil.Məhz bu xüsusiyyət səbəbindən Yer səthində kosmosa ən yaxın nöqtə Everest deyil, ekvatora daha yaxın...
02 Oktyabr 2026, 10:00
