Heydər Oğuz: Körfəzin “xüms”ü Vaşinqtona gedir

Kimin dərdi daha böyükdür: “Qara qızların”, yoxsa “sarı oğlanların”? – Trampın “xüms” qurbanları

Təkcə qara qızınmı dərdi var?

ABŞ prezidenti Donald Trampın "The New York Times" qəzetinə verdiyi açıqlamasından aydınlaşır ki, yox; “sarı oğlanlar”ın dərdi qara qızların dərdindən daha böyük imiş.

Tramp açıqlamasında deyib: “İranla nüvə razılaşmasına nail ola bilməsən, ABŞ-ı 20% gəlir müqabilində Yaxın Şərqin keşikçisinə çevirəcəyik”.

O, xəbərdarlıq edib ki, İranla yekun nüvə razılaşması əldə olunmasa, Tehrana qarşı hərbi hücumlar yenidən başlayacaq və Vaşinqtonu regionun gəlirlərinin 20 faizi müqabilində “Yaxın Şərqin keşik çəkəcək”. Yəni dünyanın ən zəngin ərəb ölkələrinin qazancının beşdə biri müqabilində ABŞ Yaxın Şərqin jandarmı rolunu oynayacaq. 

Yeri gəlmişkən, məncə, Tramp gəlirin 20%-ni gəlişigözəl şəkildə ifadə etməyib. İslam hüququna görə, bütün müsəlmanlar qazanclarının beşdə birini dövlətə ayırmaqla mükəlləfdir. Ənfal surəsinin 41-ci ayəsində deyilir: “Bilin ki, qənimət olaraq əldə etdiyiniz hər hansı bir şeyin beşdə biri Allaha, Peyğəmbərə, onun yaxın qohumlarına (Əhli-beytə), yetimlərə, yoxsullara və yolda qalmışlara (müsafirlərə) məxsusdur”. Görünür, ərəblərin dilini yaxşı bilən Tramp da mövzuya onların yumşaq damarından girərək qaz vurub qazan doldurmaq istəyir. 

Onun məsələyə “xüms” məntiqilə yanaşması da təsadüfi deyil. Sanki ABŞ prezidenti bununla demək istəyir ki, siz idarə etdiyiniz ölkələrin legitim rəhbərləri deyilsiniz. Bizim sayəmizdə o kresloda oturursunuz, dolayısıyla hər il qazandığınız yüz milyardlarla, bəlkə də trilyonlarla dollar qənimət sayımalıdır. Və siz də öz dininizin əmrinə müvafiq olaraq onun 5-də birini əsl himayədarınıza, hökm sahibinə - bizə verməlisiniz. 

NYT müxbiri ilə ilə 28 dəqiqəlik telefon danışığında Tramp onu da bildirib ki, İranla əldə edilən razılaşma nəticə etibarilə Hörmüz boğazının "daimi olaraq pulsuz" olmasını təmin edəcək. Yəni əgər mənim İranla sövdəm baş tutsa, ABŞ-ın sayəsində ələ keçirdiyiniz məmləkətinizin var-dövlətini daha rahat mənimsəyəcəksiniz. Nəticə etibarilə qazandığınız varidat da sizin əməl dəftərinizə qənimət kimi yazılacaq. Məhz bu səbəbdən də canınız gözünüzdən çıxsa da, xümsümü verməlisiniz, vəssəlam.

Açıqlamasının sonunda isə o, Netanyahunu “yekun razılaşmanı az qala pozan hücumları artırdığına” görə tənqid edib, İsrail baş nazirini "çox çətin adam" adlandırıb. Başqa sözlə, ərəb şeyxlərinə bildirib ki, mən sizin jardarmalığınızı həyata keçirməsən, “çox çətin adam” (xuxan) olan Netanyahu sizi “yeyəcək”.

Trampın bu açıqlaması məşhur atalar sözünü xatırladır: “Dəvə başın soxar pambığa, gözlərini də bərk-bərk yumar, Deyər yəqin məni heç kəs görmədi. Amma unudar ki, arxası parlaq günəşin şüaları altında bərq vurur”. Tramp da dəvə quşu kimi bərq vuran arxasından bixəbər şəkildə Netanyahu ilə bərabər Yaxın Şərqdə “pis polis, yaxşı polis” tamaşası qurub. O, bir tərəfdən guya İranla sülh sazişi bağlamağa çalışır, İsrail isə o biri tərəfdən İranı bombalayır. Ardınca da Tramp açıqlama verərək, Yaxın Şərq krallarından “xüms” tələb edir. Yəni problemi əslində özü yaradır və himayədarlıq vəzifəsini xüms müqabilində həyata keçirə biləcəyini nəzərə çatdırır. Körfəz ərəblərinin isə bu təkliflə razılaşmaqdan başqa çarəsi yoxdur. Əks halda, “xuxan”lara yem ola biləcəklərini anlayırlar.

Bunlar məsələnin alış-veriş tərəfidir. Bir də məsələnin humanitar tərəfi var.

Körfəzin bir az cənubunda – Yəməndə isə insanlar acından ölür. Səbəb isə ABŞ-ın dirijorluğu ilə müsəlman ölkələrinin savaşlarıdır. Yerli insan hüquqları aktivistlərinin məlumatına görə, hazırda hər gün ölkədə xeyli sayda insan aclıqdan dünyasını dəyişir. Bəzi qurbanların adı belə bilinmir. Ötən gün dərc olunan məlumatlarda bildirilirdi ki, Yəmənin şimal-qərbindəki Həccah əyalətindəki məcburi köçkünlər düşərgəsində "Əbu Haşim" kimi tanınan yəmənli məcburi köçkünün həyat yoldaşı ölüb. Ondan bir neçə həftə əvvəl isə əri, yənu Əbu Haşim dünyasını dəyişmişdi. İkisinin də ölüm səbəbi eyni idi – aclıqdan.

Təsəvvür edirsinizmi, Yəməndə aclıqla imtahana çəkilən bu insanlara o qədər dəyər verilmir ki, rəsmi qeydiyyatlarda belə öz adları yazılmır, sadəcə kiminsə arvadı və ya uşağı olaraq göstərilir. Üstəlik, bu çarəsiz vəziyyətdə ölümlərini gözləyən yəmənlilər az da deyil. BMT-nin Yəməndəki Humanitar İşlərin Koordinasiyası Ofisi (OCHA) X paylaşımında bildirib ki, "ölkədə 18 milyon insan, yəni 35,6 milyon əhalinin 52 faizi sentyabr ayından etibarən aclıqla üzləşəcək və təcili humanitar ərzaq yardımına ehtiyac duyacaq".

Bəyanatda vurğulanır ki, hazırda Yəməndə 41.000 insan BMT Ərzaq Təhlükəsizliyi Təsnifatının beşinci mərhələsini yaşayır. Yəni, hər an aclıqdan ölə bilərlər.

Ofisin təxminlərinə görə, Yəməndə hər beş ailədən ən azı beşdə biri (buna da əhalinin “xümsü” deyə bilərik) sentyabr ayına qədər qida və digər əsas ehtiyacların demək olar ki, tam çatışmazlığı ilə üzləşəcək. Bu da onların ölüm riskini artıracaq.

Yəməndə İnteqrasiya olunmuş Ərzaq Təhlükəsizliyi Mərhələsi Təsnifatının ötən ilin iyun ayında dərc edilmiş son təhlili göstərir ki, 2025-ci ilin sentyabrı ilə 2026-cı ilin fevralı arasında 5,5 milyon insan fövqəladə səviyyədə (açığın IV mərhələsi) ciddi qida çatışmazlığı ilə üzləşəcək, təxminən 12,6 milyon insan isə böhran səviyyəsində (aclığın III mərhələsi) qida çatışmazlığı ilə çarpışır.

Bəyanatda xatırladılır ki, Yəməndə illərdir davam edən müharibə on minlərlə insanın həyatına son qoyub, milyonlarla insanın didərgin düşməsinə səbəb olub və ölkəni ağır iqtisadi çöküş içində aclıq həddinə çatdırıb, əhalinin təxminən 80 faizini humanitar yardımdan asılı vəziyyətə salıb. 

Qeyd edək ki, Yəmən İranın proksi qüvvəsi sayılan Husilərin nəzarəti altındadır və öz ölkələrindən çox-çox uzaqda yerləşən molla hakimiyyətinin təhlükəsizliyi üçün savaşırlar. Ətraflarındakı zəngin ərəb ölkələri isə öz soydaşlarını düşünmür, əksinə, ABŞ-ın dünya jandarmalığından mədət umur, hətta illik qazanclarının 20%-ni, yəni xümsünü Tramp administrasiyasına verməyə hazırlaşırlar. ABŞ da öz növbəsində özünün çəkisini artırmaq üçün Yaxın Şərqi daha çox aclıqla imtahana çəkmək barədə düşünür.

İndi anladınızmı, “sarı oğlan”ın dərdi nə qədər böyük imiş? Yəmənin “qara qızları” acından ölməmək üçün bir tikə çörək axtardığı bir zamanda, ABŞ-ın “sarı oğlanları” körfəz ərəblərindən “xüms” toplamaq arzusundadır. 

Heydər Oğuz

Həmçinin oxuyun

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Şahin Qurbanov yaxşı kabab bişirir... Xəstəxana direktoru ifşa olundu