Tanrıya ucalan səs itmədi! Əmir Pəhlivan yazır...
Söz adamı 24 İyul 2026, 12:34
732
Əhməd bəy Ağaoğlunun qızı Sürəyya Ağaoğlu 1903-cü ildə Şuşada anadan olmuşdur. Atası böyük fikir adamı, ideoloq, hüquq professoru Əhməd bəy Ağaoğlu ilə birlikdə 1910-cu ildə Türkiyəyə mühacirət etmişdir. Uşaqlıq və gənclik illəri Türkiyə milliyyətçi ocaqları və Mustafa Kamal Paşa Atatürkün yaxın dostları arasında keçmişdir. Bir neçə dəfə atası Əhməd bəy Ağaoğlu ilə birlikdə Mustafa Kamal Atatürklə şəxsən görüşmüşdür.Türkiyənin ilk qadın vəkili, Beynəlxalq Qadın Hüquqşünaslar Cəmiyyətinin ilk prezidenti olan Sürəyya Ağaoğlu İstanbul Hüquq Fakültəsini bitirdiktən sonra ömrünün sonuna qədər vəkilliklə məşğul olmuşdur.1950-ci ildə Alman hüquqşünas Werner Taschenbreker ilə ailə qurmuşdur. Lakin bu izdivacdan onların övladı olmamışdır.
Beynəlxalq Qadın Hüquqşünaslar Cəmiyyətinin ilk prezidenti olan Sürəyya Ağaoğlu, Azad Fikirləri Yayma Dərnəyi və Türk-Amerikan Universitetlər Dərnəyinin təməl qoyucusudur.
İstanbul Qız Liseyində təhsil aldığı illərdən vəkil olmaq arzusu ilə yaşayan Sürayyə Ağaoğlu 1920-ci ildə həmin Liseyi bitirir. 1921-ci ildə İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsinə sənədlərini təqdim etmək üçün müraciət etdikdə problemlə qarşılaşır. Həmin dönəmdə hüquq fakültəsində qadın tələbə olmadığı üçün İstanbul Universiteti rektoru Haldun Taner ona kömək edə bilməyincə, o, rektorun atası Səlahəttin bəyə müraciət etmək qərarına gəlir.
Türk qadınlarının çarşabda gəzdiyi bir vaxtda Sürayyə Ağaoğlunun stereotipləri dağıdaraq vəkil olmaq üçün hüquq fakültəsinə qəbul olmaq niyyəti ictimaiyyət tərəfindən qeyri-adi qarşılanır. Sürayyə xanım Səlahəttin bəyə hüquq fakültəsinə qəbul olmaq istədiyini dedikdə otaqda olan şəxslər bu təklifi qəhqəhələrlə qarşılayırlar. Lakin Sürəyyə xanımın təkidi və özü kimi iki nəfər vəkil olmaq üçün müraciət edən xanımları (Melda və Bedia) təqdim etdikdə onlar ayrıca fakültə açmaq məcburiyyətində qalırlar. Amma günortaya qədər kişi tələbələrə günortadan sonra isə qadın tələblərə dərs keçirdilər.
1921-ci il iyulun 18-də erməni qatil Torlakyan İstanbulun "Pera-Palas" hotelinin önündə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri Behbud xan Cavanşiri üç güllə ilə qətlə yetirir və həbs olunur. Həmin vaxt İstanbul ingilis işğalı altında olduğundan cani cinayət hadisəsindən iyirmi gün sonra ingilis hərbi tribunalında mühakimə edilir.
Sürəyya Ağaoğlu hüquqşünas tələbə kimi iştirak etdiyi bu tarixi məhkəmənin yekunu barədə "Bir ömür də belə keçdi" adlı memuarında yazır: "Nəhayət, məhkəmə bitdi. Prokuror qatil üçün ölüm cəzası istədi. Bu tələb hətta bizi çaşdırdı. Lakin prokuror iyirmi dörd saat içərisində Türkiyədən uzaqlaşdırıldı. Yerinə gələn prokuror isə müttəhimə bəraət istədi və qatil Torlokyan gecə ikən qaçırıldı".
Sürəyya xanım yaxşı bilirdi ki, türkə qarşı dünyanın qərəzli oyunları gedir.Bunu vəkillik misiyasını yerinə yetirərkən dünyanın biganəliyi, bəzən ədalətsizliyi fonunda türklərə sanki eyni bir mərkəzdən qaynaqlanan mənfi münasibəti iş materiallarında öz gözləriylə görmüşdü.
Məhkəmədən illər sonra Sürəyya Ağaoğlu Londonda olarkən prokuror Rickatson Hatt ilə görüşür. Görüş zamanı həmin prokuror məlum məhkəmənin sədri ilə Çində görüşdüyünü və sədrin ona türklərin bu davada haqlı olduğunu söyləyir.
Sürəyya Ağaoğlu Azad Fikirləri Yayma Dərnəyi və Türk-Amerikan Universitetlər Dərnəyinin təməlqoyucusudur. Bir sıra hüquqi məqalələrin, "Londonda gördüklərim" və "Bir ömür də belə keçdi" kitablarının müəllifidir.
Sürəyya Ağaoğlu 29 dekabr 1989-cu ildə İstanbulda beyninə qan sızması nəticəsində vəfat etmişdir.
Bu dünyanı behişt bilmə, yalandı,
Verdiyini bir qırpımda alandı,
İlan kimi zəhərini çalandı,
Tanrıya ucalan səsin itmədi!
Yaratdığın qundağında ağladır,
Qul eyləyib torpağında ağladır
Dağları da məhvərindən laxladır,
Tanrıya ucalan səsin itmədi!
Əllər havadadı, ayaq torpaqda,
Saçlar da seyrəlib, itib daraqda,
Sözlərim saralıb bu ağ varaqda,
Tanrıya ucalan səsin itmədi!
Əzəl yaranışın sevgisi, yarı,
Sən qoca dünyanın çalınan tarı,
Yerlərin naləsi, haqqın bayrağı,
Tanrıya ucalan səsin itmədi!
Nağılsan - həyatın minbir adısan,
Sən Günəşin Qadın adlı odusan,
Bu dünyanın doğmasısan, yadısan,
Tanrıya ucalan səsin itmədi!
Sən torpağın qucağında böyüdün,
Dağa döndün, zirvə oldun, öyündün,
İnsan kimi sən Allahın özüydün,
Tanrıya ucalan səsin itmədi!
Əmir Pəhləvan
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Nazim Əhmədli - ŞEİR
Üzünü qoy sinəm üstə,gör səni necə yandırır;ürəyim gündüz üşüyür,həsrətim gecə yandırır;gün addıyır, düşür gecə,dəli sevgi bir işgəncə;çınqısı çatıb indicəhələ, təzəcə yandırır;bu dərd mənə gəldi, kimdən,qaçdım loğmandan, həkimdən;alovu qalxır içimdən,məni gizlicə yandırır;bilmədim nə sirr eliyib,qovub, lap yesir eliyib;könlümü əsir eliyib,dərd içə-içə yandırır;mən dəli sevda adamı,həsrət qırıb inadımı;sındırıb qol-qanadımı,doldurub peçə yandırır;ağ buludlar lələk-lələk,ruhum bir adsız kəpənək;ömrümüzü çərxi-fələk,yandırır, heçə yandırır.
24 İyul 2026, 11:30
ÜÇ ARİF - Əlabbas Bağırov yazır...
SiqaretƏvvəl-əvvəl Arifi tanıdım, sonra Arif Məmmədovu, axırda da Arif Əmrahoğlunu. Məndən ötrü bu üç imzanın hər biri fərdi dəyərlərə sahib başqa-başqa insanlar idi. Bilməyənlər üşün deyim ki, Arif tələbə yoldaşım olub, beş il – 73-78 arası ADU-nun (indiki BDU) filologiya fakültəsində bir yerdə oxuyub, elə bir o qədər də xatirələri hələ də soyumayan tələbə yataqxanasında qapıbir qonşu olmuşuq. O illərdən çoxlarında çox şeyin, hətta sifətinəcən belə dəyişdiyini gördüm, amma elə şeylər oldu, onu heç ölüm də Arifə tərgidə bilmədi.Onu ılk dəfə 1973-cü il sentyabr ayının 1-də, o vaxt Azərbaycanda yeganə olan universitetin Kommunist küçəsində yerləşən binasının ikinci mərtəbəsinin uca dəhlizində,...
24 İyul 2026, 10:32
Bir az da qumru kimi, anadil kimi ötmək... - Sərvaz HÜSEYNOĞLU
Bəsti Əlibəyli kimi peşəkar tənqidçi və ədəbiyyatşünas olub, eyni peşəkarlıqla şeir yazmaq ədəbi mühitimizdə barmaqla sayılacaq nümunələrdəndi məncə. Deyək ki, bu sırada hələlik yalnız Sabir Rüstəmxanlı və Kamal Abdulla imzası var. Yəni həm ədəbiyyat nəzəriyyəsi, həm ədəbi tənqid, həm də poeziya müstəvisində eyni mükəmməlliyə sahib olanlar sırasındadı Bəsti Əlibəyli.Yaradıcılığında hər üç sahəni yetərincə bir araya gətirməkdə Sabiranə və Kamalanədi.Dahi fizik Albert Eynşteyninin hər kəsə məlum "qəlbən şair olmayanlardan yaxşı riyaziyyatçı olmaz" fikri var. Eyni fikir ucalığından deyə bilərik ki, qəlbən şair olmayanlar mükəmməl ədəbiyyatşünas, ədəbiyyat tənqidçisi ola bilməzlər. Yəni şeirin (və şairin) iç dünyasına, üslub özəlliyinə, romantik aləminə varmadan şeiri...
22 İyul 2026, 11:13
Orxan Saffari: Azərbaycanın tanınmayan Xalq yazıçısı
Azərbaycan Xalq yazıçısı, şairi deyəndə ağıla gələn ilk adlar Sabir Rüstəmxanlı, Anar, Ramiz Rövşən və s. kimi adlar olur. Ancaq heç yazıçıların da yadına düşməyən bir Xalq yazıçısı isə Natiq Rəsulzadədir. Sözün həqiqi mənasında bu gün bir çox yazıçı-şairin tanımadığı Xalq yazıçısıdır o. Diqqət etmişəm, məşhur Xalq yazıçı və şairləri də onunla oturub-durmurlar. Sosial şəbəkədə birlikdə şəkilləri olan Xalq yazıçısı və şairlərin şəkillərinin heç birində Natiq Rəsulzadə yoxdur. Heç tədbirlərdə də iştirak etmir. Görəsən, səbəb nədir?Natiq Rəsulzadə əsasən rus dilli yazıçıdır. Niyə? Bilinmir. Yəni belə Azərbaycanca da gözəl danışır. Ən azından Çingiz Abdullayev kimi deyil. Səlis nitqi var. Ara-sıra verilişlərdə də görmüşəm. Allaha min...
09 İyul 2026, 18:00
Adil Şirindən AYRILIQ şeiri
Ayrılıq yağışıdı, gülüm, bu yağan yağış, Ayrılıq küləyidi bu əsən külək. Ayrılıq çiçəyidi, ayrılıq çicəyidi Sənin pəncərəndə açan ağ çiçək. Ayrılıq göyləridi bu şəhərin göyləri, Ayrılıq mələyidi, ayrılıq mələyidi- Bu göylərin mələkləri. Ayrılıq lələyidi, ayrılıq lələyidi Bəyaz durna lələkləri... Udduğumuz hava da ayrılıq havasıdı, Ulduzlar ayrılıq ulduzlarıdı. Baharlar ayrılıq baharlarıdı, Payızlar ayrılıq payızlarıdı... Ayrılıq yağışları yağır, yağır hələ də, Ayrılıq durnaları uçur, hələ də uçur. Fəsillər ayrılıq fəsilləridi, Hələ də pəncərəndə ayrılıq çiçək açır......
09 İyul 2026, 15:56
Orxan Saffari: Hüseynbala Mirələmov fenomeni və ya vicdanın əzabı
Bir neçə il əvvəl Hüseynbala Mirələmov katibəsi ilə əslində xoş, ancaq cəmiyyət tərəfindən pis qarşılanan görüntü ilə gündəmə gələndə gülümsəmişdim.Əksəriyyət onu söysə də, özüm az qala müdafiə də edəcəkdim ki, ayıbdır, qoca kişidir, deyirsiniz, indi o arpa yeyə bilməz? Yoxsa belə bir qayda var ki, yaşın ötübsə, intim məsələlər tamamilə bitməlidir? Lap üstəlik, əl atan da, atılan da razıdırsa, bizə nə düşüb? Əlbəttə, aydın məsələdir ki, insanların qəzəbi onun özünə idi, kobud əllərinə yox. Halbuki Hüseynbala Mirələmovun indiyə qədər əlinin olduğu ən gözəl, ziyansız iş elə o idi. Sözsüz, əgər Hüseynbala Mirələmov cəmiyyətdə nüfuzlu, sevilən bir adam olsaydı, hamı bu hadisəni xoş...
09 İyul 2026, 10:24
