Təkrarlanan baş zədələri demensiya riskini 4 dəfə artırır – Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir
Tibb 28 Yanvar 2026, 11:11
189
Alimlər təkrarlanan baş zədələrinin demensiya riskini kəskin şəkildə artırdığını və xroniki travmatik ensefalopatiyanın artıq Alzheimer xəstəliyindən ayrı, müstəqil demensiya səbəbi kimi qəbul edilməli olduğunu bildirirlər.
Citypost.az-ın məlumatına görə, genişmiqyaslı araşdırmaya əsasən, CTE-nin ağır forması olan şəxslərdə demensiya inkişaf etmə ehtimalı bu patologiyası olmayan insanlarla müqayisədə 4 dəfə yüksəkdir.
Nevroloqların sözlərinə görə, xroniki travmatik ensefalopatiya uzun illər ərzində başa alınan təkrarlanan zərbələr və beyin silkələnmələri nəticəsində yaranan degenerativ beyin xəstəliyidir. Bu hal daha çox Amerika futbolu, boks və digər kontakt idman növləri ilə məşğul olan şəxslərdə müşahidə olunur. Kiçik, lakin davamlı zədələr zamanla beyində ciddi dəyişikliklərə səbəb olur.
Araşdırma çərçivəsində təkrarlanan baş travmasına məruz qalmış, lakin başqa neyrodegenerativ xəstəliyi olmayan 614 insanın beyin toxuması analiz edilib. Mütəxəssislər bu beyinlərin 366-da yalnız CTE-yə xas dəyişikliklər aşkar edib, 248 halda isə belə patologiya qeydə alınmayıb. Nəticələr göstərib ki, CTE-nin ağır mərhələsində olan şəxslərdə demensiya riski, inkişaf etmiş Alzheimer xəstəliyində müşahidə olunan risk səviyyəsi ilə müqayisə edilə biləcək dərəcədə yüksəkdir.
Həmçinin oxuyun
Mütəxəssislərin fikrincə, CTE zamanı beyində patoloji tau zülalının yığılması baş verir. Bu proses sinir hüceyrələrinin məhvinə, yaddaş pozuntularına, düşünmə qabiliyyətinin zəifləməsinə və davranış dəyişikliklərinə gətirib çıxarır. Hazırda CTE-nin yalnız ölüm sonrası beyin toxumasının müayinəsi ilə diaqnoz edilə bilməsi xəstəliyin erkən aşkarlanmasını çətinləşdirir.
Araşdırmanın müəllifləri vurğulayırlar ki, CTE-nin demensiyanın ayrıca və müstəqil səbəbi kimi tanınması düzgün diaqnostika, pasiyentlərin tibbi müşahidəsi və gələcək müalicə üsullarının hazırlanması baxımından son dərəcə vacibdir. Xüsusilə də həyatının müəyyən dövründə təkrarlanan baş zədələri almış şəxslər risk qrupuna daxildir və bu faktor ciddi şəkildə nəzərə alınmalıdır.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Bir saatlıq qəlyan nə deməkdir? Həkimlər XƏBƏRDARLIQ edir
Qəlyan çəkmək cəmiyyətdə, xüsusilə gənclər arasında əyləncə və istirahət forması kimi qəbul olunsa da, tibb mütəxəssislərinin rəyinə görə bu vərdiş insan sağlamlığı üçün ciddi və uzunmüddətli təhlükələr yaradır. Ən çox yayılan yanlış fikirlərdən biri qəlyan tüstüsünün sudan keçdiyi üçün zərərsiz olmasıdır. Halbuki su tüstünü təmizləmir, yalnız onu soyudur və daha rahat nəfəs almağa şərait yaradır. Nəticədə insan fərqinə varmadan daha dərin və daha çox tüstü udur ki, bu da orqanizmə daxil olan zərərli maddələrin miqdarını artırır.Citypost.az-ın məlumatına görə araşdırmalar göstərir ki, orta hesabla bir saatlıq qəlyan istifadəsi zamanı qəbul edilən tüstü miqdarı onlarla, bəzən yüzlərlə siqaretin tüstüsünə bərabər ola bilər....
28 Yanvar 2026, 10:09
Panik atak zamanı ilk addım nə olmalıdır?
Son illər stress, sürətli həyat tərzi və psixoloji yüklənmələr fonunda panik atak yaşayan insanların sayı artmaqdadır. Gözlənilmədən başlayan bu vəziyyət insanı ciddi qorxuya sala, hətta həyat üçün təhlükə hissi yarada bilər. Citypost.az-ın məlumatına görə, lakin mütəxəssislər bildirir ki, panik atak nə qədər ağır görünsə də, düzgün yanaşma ilə idarə oluna bilən bir haldır.Panik atak nədir?Panik atak qəfil başlayan, intensiv qorxu və narahatlıq hissi ilə müşayiət olunan psixoloji vəziyyətdir. Adətən bir neçə dəqiqə ərzində pik həddə çatır və tədricən azalır. Bu zaman insanda ürəkdöyünmə, nəfəs darlığı, başgicəllənmə, əllərdə titrəmə, tərləmə, sinədə sıxıntı və “ölürəm” qorxusu yarana bilər.Panik atak tutanda ilk nə...
26 Yanvar 2026, 10:37
Orqanizmdə suyun gizli yolu
Bir çox insan düşünür ki, sidik birbaşa içdiyimiz sudan yaranır. Ancaq tibbin izahı tam fərqlidir. Mütəxəssislər bildirir ki, sidik əslində sudan yox, birbaşa öz qanımızdan formalaşır.Citypost.az məlumatına görə, prosesi sadə dillə izah etsək, içdiyimiz bir qurtum su əvvəlcə yemək borusundan mədəyə, daha sonra isə bağırsaqlara keçir. Suyun əsas hissəsi məhz bağırsaqlarda sorularaq qana qarışır. Bundan sonra su artıq bədənin qan dövranı sisteminin bir hissəsinə çevrilir.Qan şərti olaraq iki hissədən ibarətdir: plazma və qan hüceyrələri. Plazma əsasən sudan ibarət olan maye hissədir və faydalı maddələrin daşınmasında mühüm rol oynayır. Qan böyrəklərdən keçərkən isə bu orqanlar güclü filtr kimi fəaliyyət göstərir.Böyrəklər qandan...
24 Yanvar 2026, 20:31
Uşaqların immunitetini gücləndirməyi TƏBİİ YOLLARI
Valideynləri ən çox düşündürən məsələlərdən biri də uşaqların immun sisteminin necə möhkəm saxlanılmasıdır. Xüsusilə mövsüm dəyişikliklərində tez-tez xəstələnən uşaqlar üçün təbii və ev şəraitində hazırlanan vasitələrə maraq artır. Mütəxəssislər bildirir ki, düzgün qidalanma immunitetin əsas dayaqlarından biridir.Tibbi tövsiyələrə görə, uşaqlar üçün hər axşam hazırlana biləcək sadə və faydalı bir kokteyl var. Bir uşaq üçün bu kokteylin tərkibinə kiçik ölçülü bir banan (əgər banan böyükdürsə, yarısı kifayətdir), bir stəkan süd, iki xörək qaşığı yulaf, bir qədər qoz, bir xörək qaşığı bal və bir xörək qaşığı tahin daxildir. Bütün bu məhsullar qarışdırılaraq qidalandırıcı və dadlı bir içki hazırlanır. Bildirilir ki, bu kokteyl...
24 Yanvar 2026, 18:43
Ayaqüstə işləyənləri narahat edən gizli problem: bel ağrısının səbəbləri
Uzun müddət ayaq üstə qalan, gün ərzində çox hərəkətdə olan insanların əksəriyyəti bir müddət sonra eyni şikayətlə üzləşir – bel ağrısı. Citypost.az-ın məlumatına görə, mütəxəssislər bildirir ki, bu ağrıların əsas səbəblərindən biri gündəlik vərdişlər və düzgün olmayan fiziki yanaşmadır.Tibbi tövsiyələrə görə, bel ağrısı olan şəxslər ilk növbədə geyimlərinə diqqət yetirməlidirlər. Belə ki, kəmər bağlanarkən onu çox sıxmaq olmaz. Eyni zamanda şalvarın zorla düymələnməsi bel nahiyəsində gərginlik yaradır. Mütəxəssislər belin mütləq rahat və boş qalmasının vacib olduğunu vurğulayırlar.Digər mühüm məqam isə gündəlik hərəkətlərdir. YouTube platformasında “fizioloji hissiyon bel yırtığı” açar sözü ilə axtarış etdikdə bel üçün faydalı olan dörd sadə hərəkət...
24 Yanvar 2026, 18:21
Siqaretin psixi sağlamlığa təsiri: depressiya riski artır
Aparılan yeni araşdırma siqaret çəkməyin təkcə fiziki sağlamlığa deyil, psixi vəziyyətə də ciddi mənfi təsir göstərdiyini ortaya çıxarıb. Məlumatlara görə, siqaret çəkən və keçmişdə bu vərdişə sahib olmuş şəxslər depressiyaya daha çox meyilli olurlar.Citypost.az xəbər verir ki, 19–72 yaş aralığında olan on minlərlə insanın məlumatlarının təhlili nəticəsində xüsusilə 40–59 yaş qrupunda depressiya riskinin daha yüksək olduğu müəyyən edilib. Araşdırma həmçinin göstərib ki, gündəlik çəkilən siqaretlərin sayı artdıqca psixoloji problemlərin və depressiv əlamətlərin şiddəti də artır.Müsbət məqam isə ondan ibarətdir ki, siqareti tərgidən şəxslərdə zaman keçdikcə psixi sağlamlıq göstəricilərində yaxşılaşma müşahidə olunur. Siqaretdən uzaq qalma müddəti artdıqca depressiya riski azalır, psixoloji...
24 Yanvar 2026, 16:47
