Artıq çəki damar mənşəli demensiya riskini 60 faiz artıra bilər
Tibb 17 Fevral 2026, 10:31
217
Mütəxəssislərin fikrincə, ömürboyu artıq bədən çəkisinə genetik meyillilik gələcəkdə damar mənşəli demensiya riskini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Aparılan elmi təhlillər göstərir ki, bədən kütlə indeksinin (BKİ – çəkinin boya nisbəti) yüksək olması beyin damarlarının zədələnməsi ilə əlaqəli demensiya ehtimalını yüksəldir.
Citypost.az-ın məlumatına görə, tədqiqatçılar geniş populyasiya məlumatlarını analiz edərək Mendel randomizasiyası adlı genetik üsuldan istifadə ediblər. Bu metod irsi amillərin xəstəlik riskinə təsirini daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir və xəstəlik başladıqdan sonra baş verə biləcək çəki dəyişikliklərinin nəticələrə təsirini minimuma endirir.
Nəticələrə əsasən, BKİ göstəricisinin təxminən 4–5 vahid artması – yəni normaya yaxın səviyyədən açıq şəkildə yüksək həddə keçməsi – damar mənşəli demensiya riskini təxminən 60 faiz artırır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu əlaqənin əsas mexanizmi arterial təzyiqlə bağlıdır. Artıq piy toxuması qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb olur. Xroniki hipertenziya isə zamanla damar divarlarını, o cümlədən beynin kiçik damarlarını zədələyir. Nəticədə beynin qanla təminatı pozulur, oksigen çatışmazlığı yaranır və tədricən idrak funksiyalarında zəifləmə baş verir.Araşdırmada ən güclü əlaqə məhz damar pozuntuları ilə bağlı demensiya formaları üzrə müşahidə olunub. Xolesterin və qanda qlükoza səviyyəsi nəzərə alındıqdan sonra da artıq çəki ilə risk arasındakı əlaqə statistik baxımdan əhəmiyyətli olaraq qalır.
Həmçinin oxuyun
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, sağlam bədən çəkisinin qorunması və arterial təzyiqə nəzarət yalnız insult və ürək-damar xəstəliklərinin deyil, eyni zamanda gələcəkdə yarana biləcək koqnitiv pozuntuların qarşısının alınmasında da mühüm rol oynaya bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Yaddaş zəifliyi ilə mübarizə: Mütəxəssislər tövsiyələrini açıqladı
Son dövrlərdə yaddaş problemləri daha çox insanın gündəlik həyatına təsir edir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, yaddaş zəifliyi təkcə yaşla əlaqəli olmur, həm də həyat tərzi, qidalanma və stress faktorları ilə birbaşa bağlıdır.Həkimlərin sözlərinə görə, yaddaşın gücləndirilməsi üçün ilk addım beyin fəaliyyətini stimullaşdıran fəaliyyətlərə vaxt ayırmaqdır. Müntəzəm oxumaq, yeni biliklər öyrənmək, bulmacalar və beyin oyunları yaddaşı aktiv saxlayır. Fiziki aktivlik də yaddaş üçün mühüm rol oynayır – gündəlik yürüşlər, yüngül məşqlər və idman qan dövranını yaxşılaşdıraraq beyin hüceyrələrinə oksigen çatdırılmasını təmin edir.Qidalanma da yaddaş üçün əhəmiyyətlidir. Omega-3 yağ turşuları, təzə tərəvəz və meyvələr, qoz-fındıq və tam taxıllar beyin sağlamlığını qoruyur. Həkimlər həmçinin...
17 Fevral 2026, 11:09
Şəkər xəstələri oruc tuta bilər – Həkim rəyi
Endokrinoloqlar bildirirlər ki, şəkər xəstələri üçün oruc tutmaq mümkündür, lakin bu, ciddi diqqət və fərdi yanaşma tələb edir. Həkimlər xüsusilə insulin istifadə edən və ya qan şəkəri nəzarəti çətin olan şəxslərdə orucun təhlükəsizliyi üçün peşəkar məsləhət alınmasını tövsiyə edirlər.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər qeyd edirlər ki, tip 2 diabetli xəstələr, qan şəkəri sabit olan və düzgün müalicə alanlar, həkim nəzarəti ilə qısa müddətli oruc tuta bilərlər. Bununla belə, oruc zamanı hipoqlikemiya (qan şəkərinin düşməsi) və ya hiperglikemiya riski artdığı üçün qlükometr vasitəsilə şəkərin müntəzəm yoxlanması vacibdir.Həkimlər həmçinin yemək saatlarını, maye qəbulunu və dərman rejimini fərdiləşdirməyi tövsiyə edirlər. Qanda şəkər səviyyəsi...
16 Fevral 2026, 13:39
Rəqs və üzgüçülük gənclərdə narahatlığı azaldır
Psixologiya və idman elmləri üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, aerobik məşqlər – qaçış, üzgüçülük və rəqs – gənclərdə narahatlıq və depressiya simptomlarını əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Onların sözlərinə görə, bu məşqlər beyində neyrotrofinlərin istehsalını stimullaşdırır, neyronların inkişafını dəstəkləyir və zehni gərginliyi azaldır.Citypost.az-ın məlumatına görə, araşdırmalar göstərir ki, 18–30 yaş arası gənclərdə və doğuş sonrası qadınlarda fiziki fəaliyyətin təsiri daha aydın müşahidə olunur. Depressiya ilə mübarizədə ən effektiv metod qrup məşqləri və məşqçi nəzarəti altında keçirilən proqramlardır. Narahatlığın azalması üçün isə qısa müddətli, orta intensivlikli proqramlar – təxminən 8 həftə – xüsusilə faydalıdır.Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, aerobik məşqlərin təsiri bəzən dərman müalicəsi və...
16 Fevral 2026, 12:38
Bədən stressdən necə təsirlənir?
Xroniki stress yalnız zehni gərginlik yaratmır, həm də bədənin müxtəlif sistemlərinə ciddi təsir göstərir. Uzun müddət davam edən stress ürək-damar sisteminə yük yaradır, qan təzyiqini yüksəldir və infarkt riskini artırır. Stres altında bədəndə kortizol və digər stress hormonlarının səviyyəsi yüksəlir, bu da ürək-damar xəstəliklərinin inkişafını sürətləndirir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bağırsaq sistemi də stressdən ciddi şəkildə təsirlənir. Uzun müddət davam edən gərginlik həzm proseslərini pozur, mədə-bağırsaq funksiyalarını zəiflədir, şişkinlik, qəbizlik, ishal və hətta irritabl bağırsaq sindromu kimi problemlərə yol açır. Həmçinin bağırsaqdakı mikrobiom balansı da stresslə pozula bilər ki, bu da ümumi sağlamlığa mənfi təsir göstərir.Xroniki stress immun sistemini də zəiflədir. Bədənin...
16 Fevral 2026, 11:47
Y xromosomunun itirilməsi xəstəlik riskini artırır
Mütəxəssislər bildirirlər ki, kişilər yaş artdıqca orqanizmin bəzi hüceyrələrində Y xromosomunun bir hissəsini itirirlər və bu proses sadəcə genetik xüsusiyyət deyil, sağlamlığa birbaşa təsir göstərə bilən amildir.Citypost.az-ın məlumatına görə uzun illər hesab olunurdu ki, somatik hüceyrələrdə (yəni spermatozoidlərdən kənar hüceyrələrdə) Y xromosomunun itirilməsi ciddi əhəmiyyət daşımır. Çünki bu xromosom əsasən kişi cinsiyyətini müəyyən edən və sperma yaranmasında iştirak edən genləri daşıyır. Lakin müasir genetik analiz üsulları göstərir ki, yaşlı kişilərin əhəmiyyətli hissəsində hüceyrələrin bir qismi Y xromosomundan məhrum olur və bu hal müxtəlif yaşla bağlı xəstəliklərlə əlaqəlidir.Araşdırmalar göstərir ki, yaş artdıqca Y xromosomunun itirilməsi daha çox müşahidə olunur. Təxminən 60...
16 Fevral 2026, 10:30
Ürəyinizi qorumağın yolu: Fiziki aktivlik və sağlam pəhriz
Həyat tərzimizin ürək-damar sağlamlığına təsiri gündəlik həyatımızda ən vacib məsələlərdən biridir. Ekspertlər bildirirlər ki, düzgün qidalanma və müntəzəm fiziki aktivlik ürək xəstəliklərinin qarşısını almaqda əsas rol oynayır.Citypost.az-ın məlumatına görə, fiziki aktivlik qan dövranını yaxşılaşdırır, arterial təzyiqi tənzimləyir və ürək əzələsini gücləndirir. Həftədə ən az 150 dəqiqə orta intensivlikdə fəaliyyət – gəzinti, üzgüçülük, velosiped sürmək – ürək sağlamlığı üçün tövsiyə olunur.Qidalanma da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Meyvə, tərəvəz, tam taxıllar, balıq və sağlam yağlar – məsələn, zeytun və qoz-fındıq – ürək üçün faydalıdır. Əksinə, doymuş yağlar, çox şəkərli və emal olunmuş məhsullar ürək xəstəlikləri riskini artırır.Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, fiziki aktivlik və balanslı...
13 Fevral 2026, 14:40
