Y xromosomunun itirilməsi xəstəlik riskini artırır
Tibb 16 Fevral 2026, 10:30
208
Mütəxəssislər bildirirlər ki, kişilər yaş artdıqca orqanizmin bəzi hüceyrələrində Y xromosomunun bir hissəsini itirirlər və bu proses sadəcə genetik xüsusiyyət deyil, sağlamlığa birbaşa təsir göstərə bilən amildir.
Citypost.az-ın məlumatına görə uzun illər hesab olunurdu ki, somatik hüceyrələrdə (yəni spermatozoidlərdən kənar hüceyrələrdə) Y xromosomunun itirilməsi ciddi əhəmiyyət daşımır. Çünki bu xromosom əsasən kişi cinsiyyətini müəyyən edən və sperma yaranmasında iştirak edən genləri daşıyır. Lakin müasir genetik analiz üsulları göstərir ki, yaşlı kişilərin əhəmiyyətli hissəsində hüceyrələrin bir qismi Y xromosomundan məhrum olur və bu hal müxtəlif yaşla bağlı xəstəliklərlə əlaqəlidir.Araşdırmalar göstərir ki, yaş artdıqca Y xromosomunun itirilməsi daha çox müşahidə olunur. Təxminən 60 yaşlı kişilərin 40 faizində bəzi hüceyrələrdə Y xromosomu itir, 90 yaşda isə bu göstərici 57 faizə çatır. Bu proses bütün hüceyrələrdə eyni vaxtda baş vermir, yalnız bir hissəsində yaranır və nəticədə “mozaiklik” adlanan vəziyyət formalaşır – bəzi hüceyrələr xromosomu saxlayır, digərləri isə itirir.
Mütəxəssislərin fikrincə, Y xromosomunun itirilməsi ürək-damar xəstəlikləri, neyrodegenerativ pozuntular və müxtəlif növ xərçənglər daxil olmaqla bir sıra ciddi patologiyaların riskini artırır. Eyni zamanda bu proses hüceyrələrin, o cümlədən şiş hüceyrələrinin artımını sürətləndirə, ürək və böyrək kimi orqanların funksiyasını zəiflədə bilər.Əvvəllər Y xromosomunun yalnız cinsiyyətin müəyyənləşdirilməsində rol oynadığı düşünülürdü. Lakin yeni elmi nəticələr göstərir ki, o, digər genlərin aktivliyinin tənzimlənməsində iştirak edir, toxumalarda immun və bərpaedici proseslərə təsir göstərir. Bununla belə, Y xromosomunun itirilməsi ilə xəstəliklər arasındakı dəqiq mexanizmlər hələ tam aydınlaşdırılmayıb və alimlər bu istiqamətdə araşdırmaları davam etdirirlər.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ürəyinizi qorumağın yolu: Fiziki aktivlik və sağlam pəhriz
Həyat tərzimizin ürək-damar sağlamlığına təsiri gündəlik həyatımızda ən vacib məsələlərdən biridir. Ekspertlər bildirirlər ki, düzgün qidalanma və müntəzəm fiziki aktivlik ürək xəstəliklərinin qarşısını almaqda əsas rol oynayır.Citypost.az-ın məlumatına görə, fiziki aktivlik qan dövranını yaxşılaşdırır, arterial təzyiqi tənzimləyir və ürək əzələsini gücləndirir. Həftədə ən az 150 dəqiqə orta intensivlikdə fəaliyyət – gəzinti, üzgüçülük, velosiped sürmək – ürək sağlamlığı üçün tövsiyə olunur.Qidalanma da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Meyvə, tərəvəz, tam taxıllar, balıq və sağlam yağlar – məsələn, zeytun və qoz-fındıq – ürək üçün faydalıdır. Əksinə, doymuş yağlar, çox şəkərli və emal olunmuş məhsullar ürək xəstəlikləri riskini artırır.Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, fiziki aktivlik və balanslı...
13 Fevral 2026, 14:40
Stress bağırsaq sağlamlığını da təsir edirmiş
Həyatın sürətli tempi və gündəlik gərginliklər bəzən yalnız zehni sağlamlığımızı deyil, fiziki sağlamlığımızı da təhdid edir. Ekspertlər bildirirlər ki, uzunmüddətli stress bağırsaq sistemi və immunitet üzərində də ciddi təsir göstərir.Citypost.az-ın məlumatına görə, stress zamanı bədənin “döyüş və ya qaç” mexanizmi aktivləşir, bu isə həzm prosesini zəiflədir, mədə turşuluğunu artırır və bağırsaq mikroflorasında dəyişikliklər yaradır. Nəticədə qəbizlik, ishal və digər həzm problemləri ortaya çıxa bilər. Eyni zamanda, stress immunitet sistemini zəiflədərək infeksiyalara qarşı müqaviməti azaldır.Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, gündəlik stressin idarə olunması – nəfəs məşqləri, fiziki aktivlik, düzgün qidalanma və kifayət qədər yuxu – yalnız zehni deyil, həm də fiziki sağlamlığın qorunması...
13 Fevral 2026, 14:38
Saqqız udmaq təhlükəlidirmi?
Əvvəllər saqqız tropik bölgələrdə yetişən manilkara (manika) zapota ağacının şirəsindən hazırlanırdı. Elastik quruluş əldə etmək üçün tərkibinə parafin mumu əlavə olunurdu. Zamanla istehsal prosesi dəyişdi və saqqız sintetik kauçuk əsaslı materiallardan hazırlanmağa başladı. Bu isə ona müxtəlif dad və rənglərin verilməsini daha asanlaşdırdı.CityPost.az xəbər verir ki, müasir saqqızın tərkibi bir neçə komponentdən ibarətdir: əsas baza kimi lateks və ya sintetik kauçuk, eləcə də, sorbit, dadlandırıcılar, yumşaldıcılar və digər qatqılar istifadə olunur.Bu maddələrin əksəriyyəti kimyəvi mənşəlidir. Mütəxəssislərin fikrincə, tərkib elementləri həddindən artıq və ya nəzarətsiz istifadə edildikdə bəzi insanlarda həzm sistemi ilə bağlı narahatlıqlara səbəb ola bilər.Həkimlər bildirirlər ki, saqqız udulduqda...
12 Fevral 2026, 10:15
Genetik testlər: Xəstəliklərin qarşısını almağın yeni yolu
Son illərdə genetik araşdırmalar tibbin ən sürətlə inkişaf edən sahələrindən birinə çevrilib. Genetik testlər, insanın genetik məlumatını analiz edərək potensial xəstəlik risklərini müəyyən etmək və vaxtında profilaktik tədbirlər görmək imkanı verir. Bu texnologiya həm fərdi sağlamlıq planlamasında, həm də cəmiyyət səviyyəsində xəstəliklərin qarşısının alınmasında böyük əhəmiyyət daşıyır.Citypost.az-ın məlumatına görə, genetik testlər sayəsində ürək-damar xəstəlikləri, bəzi xərçəng növləri, diabet və nadir irsi xəstəliklər barədə məlumat əldə etmək mümkündür. Mütəxəssislər bildirirlər ki, risk faktoru yüksək olan şəxslər üçün erkən profilaktik tədbirlər həyat keyfiyyətini və uzunömürlülüyü xeyli yaxşılaşdıra bilər. Məsələn, müəyyən genetik mutasiyaları daşıyan insanlar həyat tərzini dəyişə, xüsusi diet və idman proqramına...
11 Fevral 2026, 13:00
Bişmiş fıstıq allergiyanı azalda bilər
Yeni tədqiqatlar göstərir ki, az miqdarda bişmiş fıstıq istehlakı uşaq və yeniyetmələrdə fıstıq allergiyasını yüngülləşdirə və bəzən tamamilə aradan qaldıra bilər. Alimlər qeyd edirlər ki, yüksək temperatur allergenlərin strukturunu dəyişdirərək immun reaktivliyini azalda bilər.Citypost.az-ın məlumatına görə tədqiqatda 6–18 yaş arasında fıstıq allergiyası olan 70 uşaq iştirak edib. Onlara əvvəlcə 12 həftə boyunca bişmiş fıstıq verilib, sonra 20 həftə ərzində iki saat bişmiş, daha sonra isə 20 həftə qızardılmış fıstıq verilib.Nəticələr göstərdi ki, iştirakçıların 80%-i artıq fıstığa həssas deyildi. Trial bitdikdən altı ay sonra izlənilən 45 uşağın 43-ü hələ də fıstığı müntəzəm istehlak edirdi.Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, bu metod hələ təkmilləşdirilməyə...
11 Fevral 2026, 12:38
Lənkəranda 34 yaşlı qadın üçəm dünyaya gətirib
Lənkəran Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında 34 yaşlı hamilə üçəm dünyaya gətirib.Bu barədə Citypost.az-a TƏBİB-dən məlumat verilib.Qeyd olunub ki, 1992-ci il təvəllüdlü pasiyent üzərində həyata keçirilən qeysəriyyə əməliyyatı ilə üçəmlərin doğuş prosesi uğurla icra olunub. Körpələrin çəkiləri müvafiq olaraq 2, 2.1 və 2.0 kq, boyları isə 40, 41 və 42 sm olub. Onlardan ikisi oğlan, biri qızdır.Bildirilib ki, hazırda ana və körpələrin vəziyyəti kafi qiymətləndirilir. Yenidoğulmuşlar həkim-neonatoloqun nəzarətindədir.Məlumatda həmçinin vurğulanıb ki, 34 yaşlı qadının üçəmlərə qədər iki oğlan və bir qız övladı var. Çoxuşaqlı ananın əvvəlki övladlarından bir qız və bir oğlan da əkiz hamiləliklə dünyaya gəlib....
10 Fevral 2026, 14:46
