Dişlərin bərpasına doğru yeni bioloji yanaşma aşkar edilib
Tibb 03 Aprel 2026, 17:59
414
Dişlərin implantlarla deyil, bioloji yolla bərpasına doğru yeni elmi yanaşma müəyyən edilib.
Citypost.az xəbər verir ki, alimlər dişin kök hissəsinin — yəni dişi çənə sümüyündə sabit saxlayan və dayanıqlığını təmin edən strukturun necə formalaşdığını araşdırıblar. Tədqiqat nəticələri göstərir ki, bu proses düşündüyündən xeyli mürəkkəbdir və orqanizmin daxilində xüsusi siqnal mexanizmləri tərəfindən idarə olunur.
Prosesin mərkəzində iki əsas zülal — Gli2 və Gli3 dayanır. Bu zülallar hüceyrələrin fəaliyyətini tənzimləyən və onların hansı toxumaya çevriləcəyini müəyyən edən əsas “idarəedici” mexanizm kimi çıxış edir.
Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, bu zülallardan birinin funksiyası dayandırıldıqda ciddi dəyişiklik müşahidə olunmur. Lakin digərinin fəaliyyəti pozulduqda diş kökləri daha qısa və zəif formalaşır. Hər iki zülal tamamilə sıradan çıxarıldıqda isə diş inkişafı demək olar ki, dayanır: hüceyrələrin bölünməsi zəifləyir, onların ixtisaslaşması pozulur və kök strukturu düzgün formalaşmır.
Mütəxəssislər həmçinin müəyyən ediblər ki, bu zülallar yalnız hüceyrələri birbaşa idarə etmir, eyni zamanda toxuma inkişafını tənzimləyən əsas siqnal yolları arasında əlaqəni də koordinasiya edir. Bu əlaqə pozulduqda inkişaf prosesi də sıradan çıxır.
Həmçinin oxuyun
Təcrübələr zamanı elm adamları bu prosesi qismən bərpa etməyə nail olublar: müəyyən siqnal yolunu süni şəkildə aktivləşdirməklə diş kökünün inkişafında qismən yaxşılaşma müşahidə edilib və hüceyrələrin normal inkişafına dönüş qeydə alınıb.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu kəşf yalnız fundamental elmi baxımdan deyil, həm də gələcək tibbi tətbiqlər üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Nəticələr göstərir ki, gələcəkdə yalnız implantlarla əvəzləmə deyil, orqanizmin öz diş toxumasını yenidən bərpa etməsini stimullaşdıran müalicə üsulları da mümkün ola bilər.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Tinnitus və psixi sağlamlıq arasında güclü əlaqə aşkarlanıb
Qulaqlarda davamlı səs-küy (tinnitus) depressiya və narahatlıqla sıx şəkildə əlaqəlidir və bu əlaqə simptomlar ağırlaşdıqca daha da güclənir.Citypost.az xəbər verir ki, son araşdırmalar göstərir ki, uzunmüddətli tinnitusdan əziyyət çəkən insanlarda psixi sağlamlıq problemlərinin riski əhəmiyyətli dərəcədə artır. Tədqiqatda ən azı altı ay davam edən subyektiv tinnitusdan şikayət edən 100 yetkin pasiyentin məlumatları təhlil edilib.Nəticələrə əsasən, qulaqda səs-küyün şiddəti artdıqca depressiya və narahatlıq səviyyələri də yüksəlir. Tinnitus Handikap İndeksi üzrə yüksək göstəricilər daha ağır psixoloji simptomlarla birbaşa əlaqələndirilir.Müşahidələr “doza-effekt” əlaqəsini də ortaya çıxarıb: tinnitus nə qədər güclü olarsa, psixi pozuntuların riski də bir o qədər artır. Ağır tinnitus yaşayan şəxslərdə orta...
03 Aprel 2026, 11:54
Alzheimer xəstəliyindən qorunma və erkən profilaktika
Alzheimer xəstəliyi beynin yaddaş, düşünmə və davranış funksiyalarını tədricən pozan neyrodegenerativ xəstəlikdir. Xəstəlik iki əsas formada müşahidə olunur: erkən başlanğıclı (çox zaman genetik mənşəli) və gec başlanğıclı (yaş və həyat tərzi ilə əlaqəli). Erkən başlanğıclı forma nisbətən nadir olsa da, ailəvi keçid riski daha yüksəkdir.Citypost.az-ın məlumatına görə, gec başlanğıclı Alzheimerdə əsas patoloji mexanizm beynin neyron hüceyrələrinin zədələnməsi və tədricən məhv olmasıdır. Bu proses nəticəsində sinaps əlaqələri zəifləyir, yaddaş və idrak funksiyalarında geriləmə baş verir. Eyni zamanda beyin damar sistemindəki pozğunluqlar, xroniki iltihab və metabolik risk faktorları xəstəliyin inkişafını sürətləndirə bilər.Müasir tibbdə Alzheimer xəstəliyinin tam müalicəsi mövcud deyil. Lakin erkən diaqnostika...
02 Aprel 2026, 11:48
Uşaqlarda görmə zəifliyi niyə artır?
Uşaqlarda eynək nömrəsinin ildən-ilə artması valideynləri ən çox narahat edən məsələlərdən biridir. Bu vəziyyətin bir neçə əsas səbəbi var və vaxtında düzgün yanaşma görmə zəifliyinin sürətini azaltmağa kömək edə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, İlk növbədə, görmə zəifliyində genetik faktor mühüm rol oynayır. Əgər ailədə miopiya (uzağı zəif görmə) və ya hipermetropiya (yaxını zəif görmə) kimi problemlər varsa, bu uşaqlarda daha erkən yaşlarda, adətən 3 yaşdan etibarən özünü göstərə bilər.Miopiya (uzağı zəif görmə) adətən 8–14 yaş aralığında daha çox nəzərə çarpır və bu dövrdə eynək ehtiyacı artır. Bu, uşağın gözünün böyüməsi ilə əlaqədardır. Göz 18 yaşa qədər inkişaf etdikcə, mövcud refraksiya...
02 Aprel 2026, 09:18
Bir həftəlik məzuniyyət sağlamlığa faydalıdır və stresi azaldır
Yeni araşdırmalar göstərir ki, müntəzəm səyahət və qısa müddətli istirahətlər ürək-damar sağlamlığını yaxşılaşdırır, stress səviyyəsini azaldır və ümumi məhsuldarlığı artırır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə görə, səyahət yalnız istirahət və xatirələrlə məhdudlaşmır, həm də insanın sosial əlaqələrini gücləndirir, öyrənmə qabiliyyətini artırır və fiziki sağlamlığa müsbət təsir göstərir.Tədqiqat çərçivəsində kruiz səfərinə qatılan tələbələr müşahidə olunub. İştirakçılar ürək döyüntüsü, hərəkət və fiziki aktivliyi izləyən ağıllı cihazlardan istifadə ediblər, həmçinin gündəlik fəaliyyətlərini saatlıq qeydlərlə sənədləşdiriblər. Toplanan məlumatlar hərəkət dinamikası ilə ürək-damar göstəriciləri arasında əlaqəni təhlil etməyə imkan verib.Araşdırma stressin idrak aktivləşmə nəzəriyyəsinə əsaslanır. Bu yanaşmaya görə, orqanizmin stressə reaksiyası insanın çətinliklərin öhdəsindən gəlmə...
01 Aprel 2026, 14:25
Depressiya Alzheimer riskini 5 dəfə artırır
Yeni araşdırmalar depressiyanın demensiya riskinə ciddi təsir etdiyini göstərir. Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə görə, depressiya keçirmiş şəxslərdə ümumi demensiya riski iki dəfədən çox artır, Alzheimer xəstəliyinə tutulma ehtimalı isə təxminən beş dəfə yüksəlir. Eyni zamanda, damar mənşəli demensiya riskində də təxminən 1,9 dəfə artım müşahidə olunur.Tədqiqatlar 50 yaşdan yuxarı, ilkin mərhələdə demensiya diaqnozu olmayan böyük bir əhali qrupunun uzunmüddətli izlənilməsi əsasında aparılıb. Depressiya diaqnozu olan minlərlə insan, eyni yaş və cins qruplarından seçilmiş nəzarət qrupu ilə müqayisə edilib.İzləmə müddəti ərzində yüzlərlə insanda demensiya inkişaf etdiyi qeydə alınıb və orta diaqnoz yaşı 70-lərin sonuna təsadüf edib. Xüsusilə 60 yaşdan...
01 Aprel 2026, 11:20
Gündəlik 3 sadə vərdiş ürək tutması və insult riskini azalda bilər
Son araşdırma gündəlik həyat tərzində edilən kiçik dəyişikliklərin ürək-damar sağlamlığına ciddi təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyur. Xüsusilə yuxu, qidalanma və fiziki aktivlik sahəsində edilən kiçik əlavələr ürək tutması, insult və ürək çatışmazlığı kimi ağır xəstəliklərin riskini azalda bilər.Citypost.az xəbər verir ki, Mütəxəssislərin qənaətinə görə, 53 mindən çox iştirakçının məlumatları təhlil edilib. Orta yaşı 63 olan iştirakçılar üzərində aparılan müşahidələr göstərib ki, gündə cəmi 11 dəqiqə əlavə yuxu, 4,5 dəqiqə orta və ya yüksək intensivlikli fiziki aktivlik və əlavə dörddəbir stəkan tərəvəz qəbulu ürək-damar xəstəlikləri riskini təxminən 10 faiz azaldır.Araşdırma həmçinin göstərir ki, ideal həyat tərzi göstəricilərinə yaxınlaşan insanlarda — yəni...
31 Mart 2026, 12:34
