Mikrodan makroya: insan hüceyrəsindən kainatın ən kiçik ölçülərinə qədər
Maraqlı 03 Aprel 2026, 14:55
325
İnsan bədəni və kainatın quruluşu ölçülər baxımından inanılmaz bir iyerarxiya təşkil edir. Ən böyük bioloji vahiddən başlayaraq ən fundamental hissəciklərə qədər enən bu miqyas, təbiətin necə dəqiq qurulduğunu göstərir.
Citypost.az-ın məlumatına görə, İnsan orqanizminin əsas vahidi olan insan hüceyrəsi təxminən 10–30 mikrometr ölçüsündədir. Hüceyrənin idarə mərkəzi sayılan nüvə isə daha kiçik olub 5–10 mikrometr aralığındadır.
Daha dərin quruluşa endikdə, xromosomlar təxminən 2 mikrometr ölçüyə malikdir. Genetik məlumatın əsas daşıyıcısı olan DNT isə artıq nanometr səviyyəsinə enir – təxminən 2.5 nm.Daha kiçik miqyasda zülal molekulları təxminən 5 nm ölçüsündədir. Maddənin əsas quruluş vahidi olan atom isə təxminən 0.1 nm ölçüdədir.
Atomun daxilinə endikdə isə daha da fundamental səviyyə başlayır: atom nüvəsi təxminən 1 femtometr ölçüsündədir. Proton və neytronlar isə təxminən 0.844 femtometr miqyasında yerləşir.Daha dərin səviyyədə kvarklar kimi elementar hissəciklər təxminən 10⁻¹⁸ metr miqyasında nəzəri olaraq təsvir olunur. Fizikanın ən son sərhədi isə Plank uzunluğu hesab olunur – təxminən 1.6 × 10⁻³⁵ metr. Bu, mövcud fizika qanunlarının işlədiyi ən kiçik nəzəri ölçü kimi qəbul edilir.
Nəticə etibarilə, insan hüceyrəsindən başlayaraq Plank səviyyəsinə qədər uzanan bu miqyas, maddənin nə qədər mürəkkəb və eyni zamanda nə qədər dəqiq qurulduğunu göstərir.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Oksigenin böyük hissəsi haradan gəlir?
Nəfəs aldığımız oksigenin əsas mənbəyi kimi çox vaxt ağaclar və meşələr düşünülür. Xüsusilə Amazon tropik meşələri kimi ekosistemlər haqlı olaraq “planetin ağciyərləri” adlandırılır. Ağaclar fotosintez prosesi vasitəsilə oksigen istehsal etsə də, elm dünyasında az bilinən daha mühüm bir həqiqət var.Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin araşdırmalarına görə, Yer atmosferindəki oksigenin böyük hissəsi okeanlardan gəlir. Bu oksigenin əsas istehsalçıları isə gözlə görünməyən mikroskopik canlılardır – fitoplankton.Okeanın səth qatlarında yaşayan bu orqanizmlər günəş işığından istifadə edərək fotosintez aparır və böyük miqdarda oksigen buraxırlar. Bu proses təkcə müasir dövrdə deyil, milyon illər boyunca davam edib və planetin atmosferinin formalaşmasında əsas rol oynayıb.Xüsusilə sianobakteriyalar Yer...
03 Aprel 2026, 11:49
Dağ keçiləri niyə duz yeyir? Maraqlı FAKT
Dağlıq ərazilərdə aparılan müşahidələr zamanı qeyri-adi bir mənzərə tez-tez diqqət çəkir: dağ keçisi qayaların səthini yalayır, sanki duz qəbul edir. Bu davranış ilk baxışda qəribə görünsə də, əslində elmi baxımdan tam izahı olan təbii bir ehtiyacdır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, dağ keçiləri əsasən ot və müxtəlif bitkilərlə qidalanır. Lakin bu qidalarda orqanizm üçün vacib sayılan natrium mineralları kifayət qədər olmur. Natrium isə su balansının tənzimlənməsi, sinir impulslarının ötürülməsi və əzələ funksiyalarının normal işləməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.Məhz bu çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün dağ keçiləri təbiətdə “mineral mənbələr” axtarır və qayaların üzərindəki duz qatlarını yalayaraq bədənlərinin ehtiyacını qarşılayır. Bu...
02 Aprel 2026, 10:51
Tural Bakuvi: İsrail bayrağı ilə bağlı iddialar və simvolların tarixi interpretasiyası
İsrail dövlət bayrağı ilə bağlı müxtəlif iddialar və onun tarixi barədə müzakirələr yenidən gündəmə gəlib. Citypost.az xəbər verir ki, bəstəkar və söz yazarı Tural Bakuvi bu barədə yazdığı açıqlamada bildirib ki, İsrail bayrağının yuxarı və aşağı hissəsindəki iki mavi zolağın Nil və Fərat çaylarını simvolizə etdiyi barədə iddialar antisemit təbliğat və müxtəlif narrativlərin təsiri nəticəsində formalaşıb.O qeyd edib ki, bu iddianın mənbəyi kimi 1988-ci ildə Yasir Arafatın mətbuata verdiyi müsahibə göstərilir və sonradan bu fikir müxtəlif ərəb ölkələrində və bəzi siyasi dairələrdə geniş yayılıb.Açıqlamada bildirilir ki, sionizmin ideoloji təşəbbüskarlarından biri sayılan Teodor Herzlın ilkin bayraq konsepsiyasında fərqli dizaynların müzakirə olunduğu, sonradan...
01 Aprel 2026, 10:42
Zəncirotu yarpaqları beynin qocalma prosesinə qarşı qoruyucu təsir göstərə bilər
Yeni araşdırma göstərir ki, adi zəncirotu yarpaqları (dandelion) beynin yaşlanma ilə bağlı dəyişikliklərinə qarşı qoruyucu potensiala malik ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin araşdırmasına əsasən, bu bitkidə olan bioloji aktiv maddələr – polifenollar – həzm prosesi zamanı tam parçalanmır, əksinə bəzi mərhələlərdə daha da aktiv və bədən üçün əlçatan hala gələ bilər.Tədqiqatda bitkinin yarpaq, çiçək və kök hissələri müqayisə edilib. Nəticələrə görə, ən yüksək polifenol və flavonoid tərkibi yarpaqlarda müşahidə olunur. Bu maddələr antioksidant və iltihabəleyhinə təsiri ilə tanınır.Araşdırma həmçinin göstərir ki, zəncirotu tərkibli birləşmələr yaddaş və koqnitiv funksiyalar üçün vacib olan asetilxolin maddəsini parçalayan asetilxolinesteraza fermentinin fəaliyyətini azalda bilər....
31 Mart 2026, 17:45
Azərbaycan aviasiyası haqqında 5 maraqlı fakt
Azərbaycan aviasiyasının tarixi XX əsrin əvvəllərinə dayanır və bir sıra maraqlı hadisələrlə yadda qalıb. Citypost.az bu sahə ilə bağlı 5 mühüm fakt təqdim edir1. İlk təyyarə uçuşAzərbaycanda ilk təyyarə uçuşu 1910-cu ilin oktyabrında pilot Sergei Utoçkin tərəfindən “Farman 30” təyyarəsi ilə həyata keçirilib.Həmin dövrdə ilk beynəlxalq uçuş isə Gəncə–Tiflis marşrutu üzrə Aleksandr Vasilyev tərəfindən icra olunub.2. İlk hava limanlarıXX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda aviasiya infrastrukturunun əsası qoyulub. İlk hava limanı 1910-cu ilin sonunda Bakıda, ikinci isə 1911-ci ilin əvvəllərində Yevlaxda yaradılıb.3. İlk hərbi aviasiya nümayəndələriAzərbaycan aviasiya tarixində Birinci Dünya müharibəsi dövründə xidmət etmiş hərbi təyyarəçilər də olub. Bu sahədə adı çəkilən...
26 Mart 2026, 12:24
İnsanlar niyə yeni rəng “kəşf edə” bilmir? – Maraqlı elmi izah
İnsanların yeni rəng kəşf edə bilməməsi ilk baxışda qəribə görünə bilər. Lakin elmə görə, məsələ rənglərin mövcud olub-olmamasında deyil, onların beynimiz tərəfindən necə “yaradılmasındadır”.Citypost.az-ın məlumatına görə, rənglər əslində xarici dünyada müstəqil şəkildə mövcud deyil. Onları yaradan insan beynidir. Gözlərimiz isə yalnız işığı qəbul edir və bu siqnalları beyinə ötürür.İnsan gözündə üç əsas rəng reseptoru – konus hüceyrələri var:qırmızıya həssasyaşıla həssasmavi rəngə həssasBütün gördüyümüz rənglər bu üç siqnalın müxtəlif kombinasiyalarından yaranır. Məsələn:qırmızı + yaşıl = sarımavi + qırmızı = bənövşəyiYəni insan gözü sonsuz rəngləri ayrıca görmür, sadəcə bu üç əsas siqnalın müxtəlif qarışıqlarını qəbul edir. Rəngi yaradan isə beyindir.Bu səbəbdən insan...
26 Mart 2026, 12:12
