QƏLB QIRANLARI BAĞIŞLAMAQ OLARMI?  - Deputat Ceyhun Məmmədov yazır

Münasibətlərdə ən ağır məsələlərdən biri qəlb qırmaq, haqq tapdalamaq və sonradan bunun məsuliyyətini daşımaqdır. Elə olur ki, birinin etdiyi haqsızlıq illərlə yadda qalır. Bir söz, bir davranış, verilən və tutulmayan söz, mənimsənilən haqq və ya edilən ədalətsizlik qəlbdə dərin iz buraxa bilər.

Adam bir söz deyib keçir. Onun üçün həmin söz bir neçə saniyəlik ifadədən ibarət olur. Amma qarşı tərəf həmin sözü günlərlə, hətta uzun müddət beynində daşıya bilər. Deyilən söz yaddaşda təkrar-təkrar canlanır, həmin şəxs hər dəfə eyni həyəcanı, eyni ağrını və eyni iztirabı yenidən yaşayır. Buna görə də bizim üçün adi görünən bir söz başqasının qəlbində çox ağır iz yarada bilər.

İnsan qəribə varlıqdır. Onun üçün özünü fəda edən, lazım gəlsə onun naminə hər şeyini riskə atan, çətin günündə yanında dayanan birini belə bir gün kənara itələyə bilər. Hətta ən ağır məqamında onu qoruyan, onun üçün mübarizə aparan adama “sən kənarda qal” deyə bilər. Halbuki ətrafında olan hər kəs onun üçün həmin fədakarlığı göstərməyə, onun qədər onu qorumağa hazır olmaya bilər.

Bəlkə də münasibətlərdə ən ağrılı ədalətsizliklərdən biri budur: sənin üçün özünü fəda edən birinin dəyərini, sənin yanında olmayanlardan daha az görmək. Bunu edən tərəf qarşısındakı şəxsin fədakarlığını, sədaqətini və sevgisini nə qədər incitdiyini belə anlamaya bilər.

Belə vəziyyətdə qarşıya mühüm bir sual çıxır: Bizi incidən hər kəsi bağışlamalıyıqmı? Hər kəsə haqqımızı halal etməliyikmi?

Halallıq sadəcə “halal olsun” demək qədər sadə məsələ deyil. Xüsusilə də söhbət insan haqqından gedirsə, burada məsuliyyət var. Birinin haqqına girmək onun malına və ya əməyinə sahib çıxmaqla məhdudlaşmır. Adını ləkələmək, etibarını sarsıtmaq, qəlbini qırmaq və mənəvi zərər vermək də haqq məsələsinə çevrilə bilər.

Ona görə də kimdənsə halallıq almaq istəyən əvvəlcə etdiyi səhvi dərk etməlidir. “Əgər xətrinə dəydimsə, bağışla” demək hər zaman səmimi üzr sayılmır. Əsas məsələ nə etdiyini anlamaq və imkan daxilində vurduğu zərəri aradan qaldırmağa çalışmaqdır.

Əgər birinin haqqı mənimsənilibsə, sadəcə üzr istəməklə məsələ bitmir. Haqq qaytarılmalıdır. Bir şəxs haqqında haqsız söz deyilibsə, mümkün olduğu qədər həmin yanlış düzəldilməlidir. Çünki insan haqqı yalnız sözlə deyil, əməl ilə də ödənilir.

Bəs bizə qarşı haqsızlıq edən şəxsi bağışlamaq necə?

Bağışlamaqla edilən haqsızlığı doğru hesab etmək eyni şey deyil. Özümüzə edilən səhvi bağışlaya bilərik, amma bu, həmin davranışa yenidən imkan vermək demək deyil. Bağışlasaq da, məsafə saxlaya bilərik. Çünki bağışlamaq itirilmiş etimadı dərhal geri qaytarmır.

Əgər kimsə bizi davamlı şəkildə incidirsə, hər dəfə “mən səbir etməliyəm” deyərək həmin davranışa göz yummaq doğru deyil. Səbir zülmün davam etməsinə razı olmaq demək deyil. Həm mərhəmətli, həm də prinsipial olmaq mümkündür.

Elə şəxslər var ki, düşünmədən danışır, səhv edir, sonra peşman olurlar. Belə hallarda münasibəti qorumaq, üzrü qəbul etmək və məsələni böyütməmək daha doğru ola bilər.

Ən çətin məqam isə qəlbdə kin saxlamamaqdır. Qarşı tərəf həyatımızdan çıxır, amma onun etdiyi hadisə içimizdə yaşamağa davam edir. Həmin hadisəni xatırladıqca özümüzü yenidən incidə bilərik. Halbuki bağışlamağın mühüm tərəflərindən biri keçmişin ağırlığından azad olmaqdır.

Amma bir həqiqəti də unutmamalıyıq: bağışlamaq haqqı yox saymaq deyil.

Əgər sizə qarşı haqsızlıq edilibsə, bunu etiraf edə bilərsiniz. Əgər haqqınız tapdalanıbsa, haqqınızı tələb edə bilərsiniz. Qarşınızdakı şəxs zərərli davranış göstərirsə, ondan uzaqlaşa bilərsiniz. Bütün bunları edərkən nifrət və intiqam hissinin sizi idarə etməsinə imkan verməmək mümkündür.

Mənəvi güc cavab verməkdə deyil, necə cavab verəcəyini düzgün seçməkdə görünür.

Bir sıra hallarda haqqı tələb etmək ədalətdir. Digər halda isə məsələni böyütməmək daha böyük hikmət ola bilər. Bunu müəyyən edən əsas meyar nəfsin istəyi deyil, ədalət olmalıdır.

Çünki qəzəbli halda “mən haqqımı alıram” düşüncəsi ilə hərəkət edən şəxs əslində həddi keçə bilər. Haqqı qorumaq istəyərkən başqasının haqqına girmək olmaz.

Əsl intiqamın nə olduğu məsələsində də fərqi düzgün qoymaq lazımdır. Şəxsi münasibətlərdə bizi incidən, haqqımıza girən birinə qarşı kin və intiqam hissi ilə yaşamaq əvəzinə bağışlamağı, məsələni Allaha həvalə etməyi bacarmaq mənəvi üstünlükdür. Lakin söhbət xalqın, dövlətin və milli maraqların toxunulmazlığından gedirsə, məsələ artıq şəxsi münasibət çərçivəsində deyil. Azərbaycan xalqının Ermənistanın işğalına qarşı mübarizəsi də şəxsi intiqam deyil, pozulmuş ədalətin və dövlət hüquqlarının bərpası uğrunda mübarizə idi. Burada əsas məqsəd nifrəti davam etdirmək deyil, dövlətçiliyi, ərazi bütövlüyünü və milli maraqları qorumaqdır. Deməli, şəxsi münasibətlərdə bağışlamaq mənəvi seçim ola bilər, ictimai və dövlət məsələlərində isə ədalət, hüquq və dövlətçilik prinsipləri əsas götürülməlidir.

Ona görə də bizi incidənlərlə münasibətdə ən doğru yol nə hər şeyi unutmaq, nə də hər şeyi intiqama çevirməkdir. Əsas məsələ hadisəyə ədalətlə yanaşmaqdır.

Qarşımızdakı şəxs səhvini anlayıb səmimi şəkildə üzr istəyirsə, halallaşmaq münasibəti sağalda bilər. Haqqımızı qaytarırsa, bu, məsuliyyətinin göstəricisidir. Səhvini təkrarlamamaq üçün dəyişirsə, bu, üzrünün səmimiyyətini göstərir.

Amma səhvini qəbul etmir, haqqı qaytarmır və zərər verməyə davam edirsə, onunla məsafə saxlamaq da düzgün seçimdir. Belə halda həm özümüzü qorumalı, həm də qəlbimizdə intiqam hissini böyütməməliyik.

Hər zaman ən doğru cavab susmaq deyil, sakit və ədalətli şəkildə mövqeyini bildirməkdir. Digər halda isə heç bir qarşılıq vermədən yoluna davam etmək daha doğru ola bilər.

Hər iki halda məqsəd eyni olmalıdır: haqqı qorumaq, zülmə çevrilməmək və qəlbi kinə təslim etməmək.

Unutmamalıyıq ki, edilən hər haqsızlığın bir məsuliyyəti var. Hər şeyi görə bilməsək də, heç bir haqqın Allah yanında itib getmədiyinə inanırıq. Buna görə də bir halda öz haqqımızı tələb edir, digər halda isə hökmü Allaha buraxırıq.

Halallıq da məhz burada dərin məna qazanır. Hər kəsi halal etmək məcburiyyətində deyilik. Amma heç kimi bağışlamamaq məcburiyyətində də deyilik.

Çünki bağışlamaq qarşı tərəfdən çox, ilk növbədə öz qəlbinə azadlıq verməkdir.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...