Kişi vəfat edəndə həyat yoldaşı onun pensiyasını ala bilərmi? – Qadınla kişi arasında fərq yoxdur
Hüquq 15 Sentyabr 2026, 10:00
570
Ailədə həyat yoldaşlarından biri vəfat etdikdə onun pensiyasının digər həyat yoldaşına keçib-keçməməsi ilə bağlı çoxsaylı suallar yaranır. Xüsusilə pensiya yaşına çatmış şəxslər arasında belə bir fikir yayılıb ki, ər vəfat edərsə, onun aldığı pensiyanın müəyyən hissəsi həyat yoldaşına verilir. Bəs bu, həqiqətən necə hesablanır? Məsələn, kişinin pensiyası daha yüksək olubsa, onun vəfatından sonra arvadı həmin məbləği ala bilərmi? Eyni qayda qadın vəfat etdikdə ərinə də tətbiq olunurmu?
Citypost.az-ın məlumatına görə, Azərbaycan qanunvericiliyində bu məsələ ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası anlayışı ilə tənzimlənir. Yəni vəfat edən şəxsin aldığı pensiya avtomatik olaraq həyat yoldaşının adına keçirilmir. Bunun üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlər mövcud olmalıdır.Qanuna əsasən, vəfat etmiş şəxsin əri və ya arvadı müəyyən hallarda ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası almaq hüququna malikdir. Bunun üçün həyat yoldaşının qanunla müəyyən edilmiş pensiya yaşına çatması və ya müəyyən edilmiş əlillik vəziyyətinin olması kimi şərtlər nəzərə alınır. Həmçinin bəzi hallarda ər və ya arvad vəfat edən şəxsin 8 yaşına çatmamış uşağına baxırsa və işləmirsə, yaşından və əmək qabiliyyətindən asılı olmayaraq bu hüquq yarana bilər.Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, qadın və kişi arasında hüquqi baxımdan fərq qoyulmur. Yəni “ər vəfat edəndə arvad pensiya ala bilər, amma arvad vəfat edəndə ər ala bilməz” kimi bir qayda yoxdur. Əgər qanunda nəzərdə tutulan şərtlər mövcuddursa, vəfat etmiş qadının əri də ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququ əldə edə bilər. Eyni qaydada, vəfat etmiş kişinin arvadı da müvafiq şərtlər daxilində bu hüquqdan istifadə edə bilər. Məsələn, qadın vəfat edən zaman daha yüksək əmək pensiyası alıbsa və onun həyat yoldaşı qanunla müəyyən edilən şərtlərə cavab verirsə, ərinin həmin qadının pensiyasına əsaslanan ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası almaq hüququ yarana bilər. Bu baxımdan hüquq yalnız kişidən qadına yönəlmiş mexanizm deyil.Ancaq burada “vəfat edən şəxsin pensiyasının 80 faizi həyat yoldaşına verilir” ifadəsinə də aydınlıq gətirmək lazımdır. Bu, bütün vətəndaşlara tətbiq olunan ümumi qayda deyil. Əmək pensiyaları haqqında qanunda müxtəlif kateqoriyalar üçün 80 faizlə bağlı xüsusi müddəalar mövcuddur, lakin adi yaşa görə əmək pensiyası alan hər bir şəxsin vəfatından sonra həyat yoldaşına avtomatik olaraq onun pensiyasının 80 faizinin verilməsi nəzərdə tutulmayıb. Ailə başçısını itirməyə görə pensiyanın məbləği ayrıca hesablanır.
Qanunun 18-ci maddəsinə əsasən, ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyasının sığorta hissəsinin hesablanmasında vəfat etmiş şəxsin sığorta göstəriciləri və ailə başçısını itirməyə görə pensiya almaq hüququ olan əmək qabiliyyəti olmayan ailə üzvlərinin sayı nəzərə alınır. Vəfat edən şəxs yaşa və ya əlilliyə görə əmək pensiyaçısı olubsa, onun aldığı pensiyanın sığorta hissəsi də hesablamada nəzərə alınan göstəricilərdən biridir.Məsələn, bir kişi vəfat edir və onun həyat yoldaşı həmin vaxt pensiya yaşındadır. Əgər qanunda nəzərdə tutulan digər şərtlər də mövcuddursa, qadının ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası almaq hüququ yarana bilər. Lakin bu zaman mərhumun aldığı 600, 800 və ya 1000 manat pensiyanın sadəcə müəyyən faizini götürüb həyat yoldaşına təyin etmək prinsipi tətbiq edilmir. Müvafiq pensiya qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada hesablanır. Digər tərəfdən, ailədə mərhumun pensiyasına hüquq qazanan bir neçə şəxs ola bilər. Məsələn, vəfat edən şəxsin həyat yoldaşı ilə yanaşı, qanunda nəzərdə tutulan şərtlərə cavab verən uşaqları da varsa, onların hər birinin ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququ ayrıca qiymətləndirilir. Bu səbəbdən məbləğin müəyyənləşdirilməsində hüququ olan ailə üzvlərinin sayı da əhəmiyyət daşıyır.
Qanunvericilikdə uşaqlar üçün də ayrıca şərtlər nəzərdə tutulub. Məsələn, vəfat etmiş şəxsin 18 yaşına çatmamış övladları, müəyyən hallarda 18 yaşından yuxarı əlilliyi olan övladları, həmçinin əyani təhsil alan və 23 yaşına çatmamış övladları ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququna malik ola bilərlər.Həyat yoldaşı ilə bağlı da eyni şəkildə konkret hüquqi şərtlər mövcuddur. Pensiya yaşına çatmış ər və ya arvad, yaxud qanunda nəzərdə tutulan dərəcədə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxs vəfat etmiş həyat yoldaşına görə ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququ əldə edə bilər. Bundan başqa, 8 yaşına çatmamış uşağa baxan və işləməyən ər və ya arvad üçün də ayrıca hüquqi əsas nəzərdə tutulub. Burada bir məsələni də fərqləndirmək lazımdır: ailə başçısını itirməyə görə pensiya mərhumun pensiyasının “miras kimi bölünməsi” deyil. Bu, sosial sığorta sistemində ayrıca əmək pensiyası növüdür. Yəni vəfat etmiş şəxsin pensiyası vərəsələr arasında əmlak kimi bölüşdürülmür. Qanunda müəyyən edilmiş şərtlərə cavab verən ailə üzvünə ayrıca ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası təyin edilir.
Həmçinin oxuyun
Bu səbəbdən “ərim vəfat edib, onun pensiyasını olduğu kimi öz adıma keçirə bilərəmmi?” sualına cavab olaraq “pensiyanın özü avtomatik olaraq keçmir” demək daha doğrudur. Əvəzində qanunla nəzərdə tutulan hallarda ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası təyin edilə bilər. Bunun məbləği isə mərhumun aldığı pensiyanın sadə faiz hesablaması ilə müəyyən edilmir.Eyni qayda kişilərə də aiddir. Məsələn, həyat yoldaşı daha yüksək pensiya alan qadın olub və vəfat edib. Onun əri qanunda göstərilən şərtlərə cavab verirsə, qadının vəfatından sonra ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası almaq hüququ yarana bilər. Yəni burada əsas meyar şəxsin kişi və ya qadın olması deyil, qanunda müəyyən edilmiş hüquqi şərtlərə cavab verib-verməməsidir.Bəzi hallarda insanlar öz pensiyalarının olması səbəbindən mərhum həyat yoldaşının pensiyasına heç bir halda hüquq yarana bilməyəcəyini düşünürlər. Halbuki məsələ daha mürəkkəbdir. Konkret şəxsin hansı növ pensiya aldığı, onun ailə başçısını itirməyə görə pensiya hüququnun yaranıb-yaranmadığı və hansı məbləğin təyin ediləcəyi ayrıca hesablanır. Qanunda ailə üzvünün digər növ əmək pensiyasını seçməsi ilə bağlı da xüsusi qaydalar nəzərdə tutulub.Deməli, əsas nəticə belədir: həyat yoldaşının vəfat etməsi onun pensiyasının avtomatik şəkildə digər həyat yoldaşına keçməsi demək deyil. Lakin müəyyən şərtlər daxilində ər və ya arvad ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası ala bilər. Bu hüquq həm kişilərə, həm də qadınlara aiddir.Ona görə də “yalnız arvad ərinin pensiyasını ala bilər” fikri düzgün deyil. Əgər pensiya alan qadın vəfat edibsə, qanunda nəzərdə tutulan şərtlər daxilində onun əri də ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququ əldə edə bilər. Eyni zamanda, pensiyanın məbləği “mütləq 80 faiz” prinsipi ilə deyil, qanunvericilikdə müəyyən edilmiş hesablama qaydaları əsasında müəyyən edilir.
Beləliklə, konkret şəxsin nə qədər pensiya ala biləcəyini müəyyən etmək üçün mərhumun pensiya statusu, sığorta göstəriciləri, ailə üzvlərinin sayı və müraciət edən şəxsin pensiya yaşı, əlillik vəziyyəti və digər hüquqi hallar nəzərə alınmalıdır. Buna görə də yalnız mərhumun aldığı pensiyanın məbləğinə baxaraq əvvəlcədən “həyat yoldaşına filan qədər faiz düşür” demək düzgün deyil.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Baba evinin kimin adına olduğunu necə öyrənmək olar? – Hüquqşünasdan AÇIQLAMA
Baba və atası vəfat edən şəxslərin miras qalan evin kimin adına rəsmiləşdirildiyini öyrənməsi bəzən ciddi çətinlik yaradır. Xüsusilə də daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindəki məlumatların birbaşa nəvəyə təqdim edilməməsi belə şəxslərdə “əmlakın sahibi barədə məlumatı başqa hansı yolla əldə etmək olar?” sualını gündəmə gətirir.Citypost.az xəbər verir ki, məsələ ilə bağlı hüquqşünaslar bildirib ki, burada əsas məsələ şəxsin həmin əmlakla bağlı hüquqi marağını və vərəsəlik əlaqəsini sənədlərlə təsdiq etməsidir.Hüquqşünasların sözlərinə görə, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən məlumatlar tamamilə hər kəsə açıq şəkildə təqdim edilmir. Qanunvericiliyə əsasən, reyestrdən daşınmaz əmlakın təsvirinə, qeydiyyata alınmış hüquqlara və yüklülüklərə dair arayış hüquq sahibinə, onun vəkil etdiyi şəxsə,...
15 Sentyabr 2026, 11:00
Boşandığınız həyat yoldaşınız vəfat edibsə, uşaqlarınız ona vərəsə sayılırmı? – Hüquqi açıqlama
Boşanmış şəxslərin bir-birinin əmlakına vərəsə olub-olmaması ilə bağlı çoxsaylı suallar yaranır. Xüsusilə əvvəlki nikahdan olan uşaqların atalarının ölümündən sonra miras hüququnun olub-olmaması valideynləri düşündürən əsas məsələlərdəndir. Bəzən belə fikir formalaşır ki, valideynlər boşanıbsa, uşaqlar da həmin valideynin mirasından məhrum ola bilər. Lakin bu yanaşma düzgün deyil.Citypost.az-ın məlumatına görə, Azərbaycan qanunvericiliyinə görə valideynlərin boşanması uşağın həmin valideynlə hüquqi qohumluğunu aradan qaldırmır. Başqa sözlə, ata və ana boşanıbsa, bu hal onların övladının atasına və ya anasına olan hüquqi bağlılığını dəyişmir. Atanın sonradan vəfat etməsi halında uşaqları, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada, onun birinci növbə vərəsələri sırasında yer alırlar. Mülki Məcəllənin 1159.1.1-ci maddəsinə əsasən,...
15 Sentyabr 2026, 09:00
Evlənməzdən əvvəl alınan torpaq kimə məxsusdur? – HÜQUQİ İZAH
Nikahdan əvvəl alınmış torpaq sahəsinin sonradan, nikah dövründə həyat yoldaşının razılığı olmadan satılıb-satıla bilməməsi ilə bağlı vətəndaşlarda tez-tez suallar yaranır. Xüsusilə torpağın çıxarışının nikahdan əvvəl alınması halında sonradan bağlanan nikahın həmin əmlaka hüquqi təsir edib-etmədiyi maraq doğurur.Citypost.az xəbər verir ki, hüquqşünasların sözlərinə görə, burada əsas məsələ torpağın nə vaxt əldə edilməsidir. Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, şəxsin nikaha daxil olduğu tarixə qədər ona məxsus olan əmlak, bir qayda olaraq, həmin şəxsin ayrıca mülkiyyəti hesab edilir. Ailə Məcəlləsinin 34.1-ci maddəsində də nikaha daxil olanadək ər-arvaddan hər birinə məxsus olmuş əmlakın onların ayrıca mülkiyyəti olduğu təsbit edilir. Bu o deməkdir ki, şəxs torpaq sahəsini...
14 Sentyabr 2026, 11:00
Sovet dövründə texniki pasportu olan obyektə çıxarış almaq mümkündürmü? – Hüquqşünaslardan AÇIQLAMA
Daşınmaz əmlakla bağlı ən çox rast gəlinən problemlərdən biri obyektin uzun illərdir ailənin istifadəsində olması, hətta həmin əmlaka dair köhnə texniki pasportun mövcudluğu, lakin mülkiyyət hüququnun dövlət reyestrində çıxarışla rəsmiləşdirilməməsidir. Belə vəziyyətdə vətəndaşlarda haqlı olaraq sual yaranır: əgər obyekt 1980-ci illərdən bizim istifadəmizdədirsə və texniki pasportu varsa, gələcəkdə başqa bir şəxs həmin əmlaka dair çıxarış təqdim edib mülkiyyət iddiası qaldıra bilərmi?Citypost.az xəbər verir ki, hüquqşünasların sözlərinə görə, burada ilk növbədə əmlakın hansı sənədlərlə əldə edildiyi, texniki pasportun nə vaxt və hansı orqan tərəfindən verildiyi, həmin sənəddə hansı məlumatların əks olunduğu və torpaq sahəsinə dair hüquqların olub-olmaması müəyyənləşdirilməlidir. Çünki daşınmaz əmlak...
14 Sentyabr 2026, 10:00
Gözdən əlilliyi olan şəxsin sürücülük vəsiqəsi yenilənərkən hüququ məhdudlaşdırıla bilərmi?
Gözdən əlilliyi olan şəxslərin sürücülük vəsiqəsinin müddəti başa çatdıqda onun yenilənməsi ilə bağlı müəyyən suallar yaranır. Xüsusilə əlilliyi görmə problemi ilə əlaqəli olan şəxslər arasında “vəsiqəni yeniləyərkən sürücülük hüququm məhdudlaşdırıla bilərmi?” narahatlığı olur. Məsələ ondadır ki, şəxsin əlilliyinin olması ilə onun avtomobil idarə etmək hüququ eyni məsələ deyil. Burada əsas diqqət şəxsin mövcud sağlamlıq vəziyyətinin nəqliyyat vasitəsini təhlükəsiz idarə etməyə imkan verib-verməməsinə yönəlir.Citypost.az xəbər verir ki, sürücülük hüququ verilərkən şəxsin sağlamlıq vəziyyəti müəyyən tələblər çərçivəsində qiymətləndirilir. Lakin sürücülük vəsiqəsinin vaxtının bitməsi və yenilənməsi zamanı şəxsin həmin andakı sağlamlıq vəziyyəti də nəzərə alına bilər. Yəni vəsiqənin vaxtilə verilməsi o demək deyil...
14 Sentyabr 2026, 09:00
Cinayət işində ən doğru müdafiə taktikası susmaqdırmı? – Hüquqşünasdan AÇIQLAMA
Cinayət işi üzrə istintaqa cəlb olunan şəxslərin ən çox yol verdiyi səhvlərdən biri hüquqi vəziyyətlərini tam anlamadan istintaq zamanı bildikləri hər şeyi danışmağa və özlərini izah etməyə çalışmalarıdır. Bəzi hallarda şəxs səmimi davranaraq məsələyə aydınlıq gətirdiyini düşünür, lakin verdiyi ifadələr sonradan onun əleyhinə sübut kimi qiymətləndirilə bilər. Buna görə də hüquqşünaslar cinayət təqibi zamanı şəxsin öz hüquqlarını bilməsinin və müdafiəçinin köməyindən istifadə etməsinin xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirirlər.Citypost.az xəbər verir ki, cinayət işlərində şəxsin təqsirli olduğunu sübut etmək vəzifəsi ittiham tərəfinin üzərinə düşür. Şəxs öz təqsirsizliyini sübut etməyə və ya öz əleyhinə sübut təqdim etməyə məcbur edilə bilməz. Bu prinsip həm...
12 Sentyabr 2026, 14:30
