Metro – şəhərlərin yerin alt qatındakı əfsanəsi
Maraqlı 22 Yanvar 2026, 14:49
10343
Metro ilk dəfə 1863-cü ildə İngiltərənin paytaxtı London şəhərində yaranıb. O vaxt metro elektrik ilə deyil, buxar qazından istifadə etməklə hərəkətə gətirilirdi. Tunelin içində qatar hərəkət edir, tüstünü isə xüsusi hazırlanmış balonlara toplayırdılar. İnsanlar metro vaqonlarını tərk edib yerin üstünə çıxanda üst-başlarından tüstü iyi gəlirdi, üz-gözləri his-pas içində olurdu. Bütün bunlar sərnişinlərin metroya olan marağını heç də azaltmırdı. Çünki bu yerdən nə az, nə çox düz 6 metr aşağıda hərəkət edən ilk ictimai nəqliyyat vasitəsi idi.
Ən maraqlısı isə odur ki, metro ideyası ilk əvvəllər ciddi qəbul edilmirdi. Söyləyirdilər ki, insan yerin altında havasız şəraitdə necə yaşaya bilər. O, boğular, qorxar və dəli olar... Hətta bəziləri inanırdı ki, torpağın altından keçən qatarlar binaların bünövrəsini dağıdar və ya evlərə ciddi ziyan vura bilər. Amma, ilk gün metrodan 40.000-dən çox insan istifadə etdi və beləliklə bütün qorxular alt-üst olub, puça çıxdı...
Metrolar haqqında bilinməyən faktlardan biri də budur ki, ilk tunellər kanalizasiya texnologiyası ilə qazılıb, inşa edilirdi. Yəni – bu o deməkdir ki, metro tikintisi əslində tullantı sistemlərindən bir növ faydalanırdı. Daha sonra bu sistem inkişaf etdi, təkmilləşdi. Beləliklə, tunellər dərinləşdi.
Həmçinin oxuyun
Ən maraqlı fakt odur ki, bəzi şəhərlərdə metro yeraltı bunker kimi tikilib və dizayn olunub. Məsələn, Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində metrolar müharibə şəraitində minlərlə şəhər sakinini qorumaq üçün sığınacaq rolunu oynayır. Londonda isə İkinci Dünya savaşında insanlar bomba yağışından qorunmaq üçün gecələri metro stansiyalarında keçirməli olurdular. Bu gün metrolar nəinki dəqiqələr, hətta saniyələrlə ölçülən dəqiqliklə işləyir. Hər şey tüstülü, qaranlıq olan tunellərlə başladı. Bu gün metro sadəcə nəqliyyat vasitəsi deyil, o, şəhərlərin yerin alt qatındakı həyatıdır.
Müşərrəfxanım.
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ürək dayandıqdan sonra beyində nə baş verir? – MARAQLI ARAŞDIRMA
İnsan ürəyi dayandıqda ilk saniyələrdə beyində də fəaliyyətin dərhal və tamamilə dayandığını düşünmək intuitiv olaraq məntiqli görünə bilər. Lakin son illərdə aparılan bəzi araşdırmalar bu prosesin düşündüyümüz qədər sadə olmadığını göstərib. Alimlər ürək dayanmasından sonra beynin müəyyən müddət ərzində elektrik aktivliyi nümayiş etdirə bildiyini və bəzi hallarda bu aktivliyin yüksək tezlikli gamma dalğalarını əhatə etdiyini müşahidə ediblər.Citypost.az xəbər verir ki, bu mövzuda ən çox diqqət çəkən araşdırmalardan biri 2013-cü ildə Miçiqan Universitetinin alimlərinin siçovullar üzərində apardığı tədqiqat olub. Alimlər ürək dayanmasından sonra ilk 30 saniyə ərzində beyində sinxron gamma dalğalarının qısa müddətli yüksəlişini müşahidə ediblər. Bu aktivlik daha sonra beynin...
22 Sentyabr 2026, 10:30
Dilimiz dad bilməsəydi, həyatımız necə dəyişərdi? – Dad duyğusu haqqında maraqlı FAKTLAR
Heç düşünmüsünüzmü ki, dilimiz dadları hiss etməsəydi, gündəlik həyatımız necə olardı? Şirin, turş, duzlu, acı və digər dadları bir-birindən ayırmaq bizim üçün adi haldır. Lakin dad duyğusu olmasaydı, yediyimiz qidaların böyük hissəsini əvvəlki kimi qəbul edə bilməzdik. Yeməyin dadını müəyyənləşdirmək, qidaları seçmək və hətta bəzi potensial təhlükələri vaxtında hiss etmək xeyli çətinləşərdi.Citypost.az xəbər verir ki, dad duyğusu insanın qidalanmasında mühüm rol oynayan hisslərdən biridir. Dilin üzərində və ağız boşluğunun digər nahiyələrində yerləşən dad reseptorları qidadakı müxtəlif kimyəvi maddələri qəbul edir və bu məlumatı sinir sistemi vasitəsilə beyinə ötürür. Beyin isə həmin siqnalları emal edərək qəbul etdiyimiz qidanın hansı dada malik...
22 Sentyabr 2026, 09:30
Heyvanlar niyə gözlənilməz rəngdə doğulur?
Təbiətdə heyvanların böyük əksəriyyəti yaşadığı mühitə uyğun rəng və naxışlarla diqqət çəkir. Lakin bəzən eyni növə aid heyvanlar arasında gözlənilməz rənglərə sahib fərdlərə də rast gəlinir. Qızılı və ya qırmızımtıl rəngli bəbir, yaşıl olması gözlənilən həşəratın sarı və ya çəhrayı görünməsi, adi rəngindən fərqli lələklərə sahib pinqvin və hətta qara ayının açıq rəngli olması ilk baxışdan qeyri-adi görünsə də, bunun arxasında çox vaxt genetika dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, heyvanların xarici görünüşündə rəngin formalaşmasında piqmentlər mühüm rol oynayır. Bu piqmentlərin hansı miqdarda istehsal edilməsi, necə dəyişdirilməsi və hüceyrələrdə hansı formada yerləşdirilməsi müxtəlif genlərin fəaliyyəti ilə əlaqəlidir. Genetik materialda baş...
22 Sentyabr 2026, 08:30
Sovet dövrünün ən çox problem yaşadan avtomobilləri – SİYAHI
Bir vaxtlar bu avtomobillərdən birinə sahib olmaq üçün insanlar illərlə pul yığır, növbəyə yazılır və bəzən avtomobili əldə etmək üçün uzun müddət gözləyirdilər. Sovet İttifaqında avtomobil sadəcə nəqliyyat vasitəsi deyildi. Bir çox ailə üçün bu, böyük arzu, uzun illər davam edən gözlənti və ciddi maddi xərc demək idi. Amma maraqlısı odur ki, illərlə gözlədiyi avtomobilə nəhayət sahib olan bəzi insanlar sevincdən çox problemlə qarşılaşırdılar.Təsəvvür edin: səhər işə getmək üçün həyətə düşürsünüz, maşına minirsiniz, açarı çevirirsiniz, amma mühərrik işə düşmür. Bir dəfə cəhd edirsiniz – səs yoxdur. İkinci dəfə yoxlayırsınız – yenə nəticə yoxdur. Üçüncü dəfə açarı çevirəndə isə artıq əsəblər...
21 Sentyabr 2026, 10:30
Milçəklər və böcəklər qışda hara yox olur? – Soyuq aylarda onların başına nə gəlir?
Yay aylarında demək olar ki, hər yerdə qarşımıza çıxan milçəklər, böcəklər, kəpənəklər, arılar və digər həşəratlar havalar soyuduqdan sonra sanki birdən-birə yoxa çıxırlar. Küçələrdə, parklarda, bağlarda və evlərin ətrafında əvvəlki qədər həşərat görmürük. Bu isə təbii olaraq sual yaradır: Bəs onlar qışda hara gedirlər? Əslində həşəratların böyük bir hissəsi qış gələndə yox olmur. Sadəcə soyuq şəraitə uyğunlaşaraq həyat fəaliyyətini minimuma endirir və yazın gəlişinə qədər müxtəlif yerlərdə gizlənir.Citypost.az xəbər verir ki, həşəratların qışdan necə çıxması onların növündən və yaşadıqları mühitdən asılıdır. Bəziləri torpağın altına girir, bəziləri ağacların qabıqlarının altına, yarpaq və bitki qalıqlarının arasına çəkilir, digərləri isə daşların, kötüklərin, çatların...
21 Sentyabr 2026, 09:30
İnsan beyni əslində iki ayrı sistemdən yaranıb? – Stanford alimlərindən heyrətamiz kəşf
Əsrlərdir insan beynini vahid və bütöv bir orqan kimi qəbul edirik. Lakin Stanford Universitetinin alimlərinin apardığı yeni araşdırma beynin necə formalaşdığı ilə bağlı bu təsəvvürə mühüm yenilik gətirib. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, beynin müxtəlif hissələri embrional inkişafın ən erkən mərhələlərindən etibarən bir-birindən fərqli iki hüceyrə mənşəyindən formalaşır. Başqa sözlə, beynin ön və arxa hissələrinin inkişafının kökündə bir-birindən fərqli iki paralel sinir sistemi dayanır. Alimlərin fikrincə, bu sistemlər yüz milyonlarla il ərzində ayrı-ayrı təkamül yolları keçdikdən sonra vahid beyin daxilində birləşərək birlikdə fəaliyyət göstərməyə başlayıb.Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmaya Stanford Medicine-dən inkişaf biologiyası üzrə alim Kyle Loh rəhbərlik edib. Tədqiqatın ilk...
21 Sentyabr 2026, 08:30
