Nəsli kəsilən heyvanlar geri dönə bilərmi?

Genetik mühəndislik və sintetik biologiyada irəliləyişlər nəsli kəsilmiş heyvanları dirçəltməyə imkan verə bilərmi? ABŞ-da yerləşən biotexnologiya şirkəti Colossal Biosciences mamont, dodo və Tasmaniya pələngi kimi nəsli kəsilmiş növlərin dirçəldilməsi məqsədi ilə yeni bir investisiya aldı.

Citypost.az xəbər verir ki, Colossal Biosciences 2021-ci ildə sahibkar Ben Lamm və Harvard Universitetinin genetik professoru Corc Çörç tərəfindən təsis edilib.

Colossal Biosciences Çərşənbə günü əlavə 200 milyon dollar cəlb edərək ümumi maliyyəsini 435 milyon dollara çatdırdığını açıqladı. Şirkətin məqsədi itirilmiş növlərin DNT-sindən ən yaxın qohumlarına genetik cəhətdən oxşar olan yeni orqanizmlər yaratmaq üçün istifadə etməkdir.

Müzakirələr davam edir

Bəzi alimlər iddia edirlər ki, bu layihələr biotexnologiyanın sərhədlərini aşır və nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan növlərin qorunmasına töhfə verə bilər. Bununla belə, tənqidçilər bildirirlər ki, bu tədqiqatlar daha çox maliyyə investorlarının diqqətini cəlb etmək məqsədi daşıyır və ekosistemlərə gözlənilməz mənfi təsirlərə səbəb ola bilər.

Nuffield Bioetika Şurasının vitse-prezidenti Melanie Challenger, bu prosesin əsl "dirilmə" olmadığını, əslində yeni bir növün istehsal edildiyini ifadə edərək, "Geni dəyişdirilmiş orqanizmlər üzərində etik olaraq nəzərə alınması lazım olan bir çox mövzu var. "

Elmi üsullar və mövcud vəziyyət

Alimlərin nəsli kəsilmiş növlərin dirçəldilməsi üçün istifadə etdiyi əsas üsullar klonlaşdırma, genetik redaktə və selektiv yetişdirmədir. Klonlaşdırma bütün genetik kodun qorunub saxlanıla biləcəyi bir üsul olsa da, nəsli kəsilmiş heyvanlar üçün onun tətbiqi məhduddur. Selektiv yetişdirmə nəsli kəsilmiş heyvanın müasir qohumlarında olan müəyyən əlamətlərin çoxaldılması məqsədi daşıyır.

 

Colossal Biosciences mamontları canlandırmaq üçün Asiya fillərinin genetik mühəndisliyi ilə məşğul olmağı planlaşdırsa da, dodo quşunu geri qaytarmaq üçün Nikobar göyərçinlərindən də istifadə edir. Şirkət həmçinin Tasmaniya pələngi üçün yağ quyruqlu dunnart adlı bir marsupialdan istifadə etməyi hədəfləyir.

Layihə ilə bağlı tənqidlər

Bununla belə, layihə ilə bağlı ciddi tənqidlər də var. Colossal elmi inkişaflarını akademik jurnallarda dərc etmir, bu da tədqiqatların akademik dünya tərəfindən qiymətləndirilməsini çətinləşdirir. Şirkət rəsmiləri bildirirlər ki, elmi məqalələrin dərci uzun müddət çəkə bilər, lakin onlar tədqiqatlarının bir qismini akademik mühitə təqdim etməyi planlaşdırırlar.

Gələcək ssenarilər

 

Colossal Biosciences gələcəkdə nəsli kəsilmiş yeni heyvanı reanimasiya siyahısına əlavə etməyi planlaşdırır. Bununla belə, alimlər bu növlərin ekosistemlərə inteqrasiyasının çətinliklərini qeyd edirlər. Texas A&M Universitetinin fəlsəfə professoru Clare Palmer, "Ekosistemlər sürətlə dəyişir, buna görə də nəsli kəsilmiş heyvanların yaşayış yerləri onlar üçün uyğun deyilsə, onları geri qaytarmaq uğurlu olmaya bilər" dedi.

Buna baxmayaraq, elmi inkişafların biomüxtəlifliyin qorunmasında və nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan heyvanların xilasında faydalı ola biləcəyi də bildirilir. Colossal Biosciences həmçinin şimal ağ kərgədanını və fillər üçün peyvəndi xilas etmək üçün layihələrə sərmayə qoyur. Alimlərin nəsli kəsilmiş heyvanları geri qaytarmaq səylərinin həqiqətən ekosistemləri yaxşılaşdırıb-yaxşımayacağı zamanla aydınlaşacaq.

Yeganə