Bizə yazın

Baku

-°C

USD

-

Gecə səmasına baxanda əslində keçmişi görürük - Maraqlı FAKT

Maraqlı 17 İyun 2026, 10:43

389

Gecə səmasına baxıb saysız-hesabsız ulduzları seyr edərkən onların hamısının həmin anda, məhz o vəziyyətdə mövcud olduğunu düşünürük. Halbuki astronomiyanın ən maraqlı həqiqətlərindən biri budur ki, gördüyümüz ulduzların böyük hissəsini əslində indiki halları ilə yox, keçmişdə olduqları vəziyyətdə görürük.

Citypost.az xəbər verir ki, bunun səbəbi işığın sürətinin məhdud olmasıdır. İşıq saniyədə təxminən 300 min kilometr sürətlə hərəkət etsə də, kainatın ölçüləri o qədər böyükdür ki, ulduzlardan gələn işığın Yerə çatması bəzən illər, əsrlər, hətta milyonlarla il çəkir.

Məsələn, gecə səmalarında gördüyümüz bəzi ulduzların işığı Yerə çatmaq üçün onlarla, yüzlərlə və ya minlərlə il yol qət edib. Bu o deməkdir ki, biz həmin ulduzun bu günkü vəziyyətini deyil, keçmişdə necə olduğunu görürük. Ola bilsin ki, həmin ulduz artıq dəyişib, böyüyüb, kiçilib, başqa mərhələyə keçib və ya ümumiyyətlə mövcudluğunu itirib.

Lakin onun illər əvvəl yaydığı işıq hələ də Yerə doğru səyahət etdiyindən biz onu göydə parlamaqda davam edən bir ulduz kimi müşahidə edirik.

Astronomlar bu səbəbdən səmanı bir növ zaman maşını adlandırırlar. Hər bir ulduz bizə fərqli bir dövrdən xəbər gətirir. Bizə yaxın ulduzlar daha yaxın keçmişi göstərirsə, daha uzaqda yerləşən ulduzlar və qalaktikalar kainatın çox uzaq tarixini nümayiş etdirir.

Məsələn, teleskoplarla müşahidə edilən bəzi qalaktikaların işığı Yerə milyonlarla, hətta milyardlarla il sonra çatır. Bu səbəbdən alimlər həmin obyektlərə baxaraq onların bugünkü vəziyyətini deyil, milyonlarla il əvvəlki görünüşünü öyrənirlər. Bir çox astronomik kəşflər də məhz bu üsulla həyata keçirilir.

Maraqlıdır ki, müasir fizikanın əsas nəticələrindən biri də kainatda hamı üçün eyni olan universal “indi” anlayışının mövcud olmamasıdır. Başqa sözlə, bütün kainatın paylaşdığı vahid bir zaman nöqtəsi yoxdur. Bizim “indi” dediyimiz məqam başqa bir nöqtədə fərqli şəkildə qəbul oluna bilər.

Bu baxımdan gecə səması bir fotoşəkil deyil. O, müxtəlif dövrlərin, müxtəlif zaman kəsiklərinin bir araya gəldiyi nəhəng bir tarix mozaikasıdır. Göydə gördüyümüz hər bir ulduz, hər bir qalaktika fərqli bir zamandan gələn məlumat daşıyır.

Ona görə də gecə səmasına baxarkən əslində yalnız kosmosa deyil, həm də keçmişə baxmış oluruq. Kainat bizə heç vaxt tam olaraq “indini” göstərmir. Gördüyümüz hər şey bir zamanlar baş vermiş hadisələrin işıqla daşınan izləridir. Bu isə səmanı sadəcə olaraq ulduzlarla dolu bir məkan deyil, eyni zamanda kainatın tarix kitabı kimi görməyə imkan verir.

Əli

Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin

Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin

Problemlərinizi bizə bildirin

077 323 55 66

Yoxuş aşağı gedərkən avtomobili “boş”a almaq yanacağa qənaət edirmi?

Bir çox sürücü hesab edir ki, yoxuş aşağı hərəkət zamanı avtomobili sürətdən çıxarıb neytral vəziyyətə (“boş”a) almaq yanacağa qənaət etməyə kömək edir. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, müasir avtomobillərdə bu fikir artıq öz aktuallığını itirib və əksinə, həm təhlükəsizlik, həm də avtomobilin texniki vəziyyəti baxımından müəyyən risklər yarada bilər.Citypost.az xəbər verir ki, avtomobil ekspertlərinin sözlərinə görə, müasir nəqliyyat vasitələrində mühərrikin idarəetmə bloku (ECU) xüsusi prinsiplə işləyir. Sürücü qaz pedalını buraxdıqda və avtomobil sürətdə olduğu halda yoxuş aşağı hərəkət etdikdə, sistem əksər hallarda yanacaq ötürülməsini minimuma endirir və ya tamamilə dayandırır. Bu səbəbdən avtomobil sürətdə hərəkət etdiyi müddətdə faktiki olaraq əlavə yanacaq...

17 İyun 2026, 09:50

Xəbərçi göyərçinlər minlərlə kilometr uzaqdakı ünvanı necə tapırlar?

Filmlərdə və tarixi hadisələrdə tez-tez rast gəldiyimiz xəbərçi göyərçinlər insanların ən çox maraqlandığı canlılardan biridir. Çünki bu quşlar yüzlərlə, hətta minlərlə kilometr uzaqlıqdan belə öz yuvalarına geri dönməyi bacarırlar. Maraqlıdır ki, onlar bu qədər uzun məsafəni qət edərkən nə xəritədən, nə də texnoloji vasitələrdən istifadə edirlər. Bəs xəbərçi göyərçinlər gedəcəkləri istiqaməti necə müəyyənləşdirirlər?Citypost.az-ın məlumatına görə, ornitoloqların fikrincə, bu heyrətamiz qabiliyyət milyonlarla il ərzində formalaşmış mürəkkəb naviqasiya sisteminin nəticəsidir. Alimlər hesab edirlər ki, göyərçinlərin istiqamət tapmaq bacarığında bir neçə əsas mexanizm birlikdə fəaliyyət göstərir.Ən vacib amillərdən biri Yer kürəsinin maqnit sahəsini hiss etmək qabiliyyətidir. Tədqiqatlar göstərir ki, göyərçinlərin orqanizmində maqnit sahəsinə...

17 İyun 2026, 08:15

“Ögey ana” filminin Solmazı: Bir filmlə yadda qalan aktrisa 

Azərbaycan kinosunun qızıl fonduna daxil olan və bu gün də sevə-sevə izlənilən Ögey ana filminin Solmaz obrazını canlandıran Almaz Məmmədova tamaşaçıların yaddaşında bir filmlə silinməz iz qoyan sənət adamlarından biridir. Citypost.az xəbər verir ki, milyonlarla tamaşaçının sevdiyi bu obrazın ifaçısı sonradan kino fəaliyyətini davam etdirməmiş və ömrü boyu yalnız bir filmdə çəkilmişdir.Almaz Məmmədova 1941-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Uşaqlıq illərindən sakit təbiətli, nümunəvi və təvazökar bir şagird kimi tanınıb. O dövrdə heç kimin ağlına gəlməzdi ki, məktəbli qızın həyatı təsadüfi bir seçim nəticəsində dəyişəcək və o, Azərbaycan kinosunun ən yaddaqalan obrazlarından birinə çevriləcək.Hər şey “Ögey ana” filminə aktyor seçimi zamanı...

16 İyun 2026, 10:40

Cəmi 18 santimetrə görə tarixə qovuşan əfsanəvi avtobus

1950-ci illərdə Sovet avtomobil sənayesinin ən iddialı layihələrindən biri hesab edilən ZIS-127 avtobusu dövrünün ən müasir nəqliyyat vasitələrindən biri sayılırdı. Xarici görünüşü, texniki göstəriciləri və sərnişin rahatlığı baxımından o, öz zamanını xeyli qabaqlayırdı. Lakin bütün üstünlüklərinə baxmayaraq, bu əfsanəvi avtobusun taleyi gözlənilmədən dəyişdi və onun istehsalı qısa müddət sonra dayandırıldı.Citypost.az-ın məlumatına görə, 1955-ci ildə istehsala buraxılan ZIS-127 uzaq məsafələr üçün nəzərdə tutulmuş ilk sovet magistral avtobuslarından biri idi. Onun görünüşü o qədər müasir idi ki, bir çoxları bu modeli Amerika istehsalı nəqliyyat vasitələri ilə müqayisə edirdi. Güclü dizel mühərriki, möhkəm polad kuzovu və yüksək hərəkət rahatlığı onu dövrünün ən qabaqcıl...

16 İyun 2026, 09:26

Fotoqrafiyanın tarixi: Bir şəkil üçün 8 saat gözlənilən dövrdən saniyələr içində çəkilişlərə

Bu gün cib telefonlarımız vasitəsilə bir neçə saniyə ərzində yüzlərlə şəkil çəkə bilirik. Lakin fotoqrafiyanın yaranma tarixi heç də bu qədər sadə olmayıb. İnsanlığın görüntünü yadda saxlamaq arzusu əsrlər boyu davam edib və müasir fotoqrafiyanın əsası uzun elmi araşdırmalar nəticəsində formalaşıb.Citypost.az xəbər verir, “Fotoqrafiya” sözü yunan dilindən götürülüb. Bu söz “işıq” mənasını verən photos və “yazmaq, çəkmək” mənasını verən graphein sözlərinin birləşməsindən yaranıb. Yəni fotoqrafiya sözünün mənası “işıqla yazmaq” və ya “işıqla təsvir yaratmaq” deməkdir. Bu termini ilk dəfə 1839-cu ildə məşhur ingilis astronomu və alimi John Herschel işlədib.Fotoqrafiyanın tarixi isə daha qədim dövrlərə gedib çıxır. Onun başlanğıcı “kamera-obskura” adlanan...

16 İyun 2026, 08:45

Delfinlərin dərinliyə enmə davranışı ilə bağlı FAKT   

Delfinlərin suyun dərin qatlarına sürətli şəkildə enməsi və bu zaman bədən quruluşunda baş verən dəyişikliklər son dövrlərdə sosial şəbəkələrdə geniş müzakirə olunur. Mövzu ilə bağlı suallara cavab verən mütəxəssislər bildirirlər ki, bu davranış yanlış şəkildə “akciyərin partlaması” kimi təqdim olunsa da, əslində bu, tamamilə təbii fizioloji uyğunlaşma prosesidir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin açıqlamasına görə, delfinlər suyun dərin qatlarına endikcə onların orqanizmində yüksək təzyiqə adaptasiya mexanizmləri işə düşür.Bu zaman döş qəfəsi və ağciyər strukturu elastik şəkildə sıxılır, ağciyərlərdə olan hava həcmi azalır və müəyyən hissəsi qana keçir. Bu proses delfinlərin bədənini daha “yüngül” və suyun təzyiqinə uyğun hala gətirir.“Akciyərin bilərəkdən partladılması”...

15 İyun 2026, 10:58