Xəbərçi göyərçinlər minlərlə kilometr uzaqdakı ünvanı necə tapırlar?
Maraqlı 17 İyun 2026, 08:15
416
Filmlərdə və tarixi hadisələrdə tez-tez rast gəldiyimiz xəbərçi göyərçinlər insanların ən çox maraqlandığı canlılardan biridir. Çünki bu quşlar yüzlərlə, hətta minlərlə kilometr uzaqlıqdan belə öz yuvalarına geri dönməyi bacarırlar. Maraqlıdır ki, onlar bu qədər uzun məsafəni qət edərkən nə xəritədən, nə də texnoloji vasitələrdən istifadə edirlər. Bəs xəbərçi göyərçinlər gedəcəkləri istiqaməti necə müəyyənləşdirirlər?
Citypost.az-ın məlumatına görə, ornitoloqların fikrincə, bu heyrətamiz qabiliyyət milyonlarla il ərzində formalaşmış mürəkkəb naviqasiya sisteminin nəticəsidir. Alimlər hesab edirlər ki, göyərçinlərin istiqamət tapmaq bacarığında bir neçə əsas mexanizm birlikdə fəaliyyət göstərir.
Ən vacib amillərdən biri Yer kürəsinin maqnit sahəsini hiss etmək qabiliyyətidir. Tədqiqatlar göstərir ki, göyərçinlərin orqanizmində maqnit sahəsinə həssas strukturlar mövcuddur.
Bu xüsusiyyət onlara sanki daxili kompas kimi xidmət edir. Quşlar Yer kürəsinin maqnit xətlərini hiss edərək şimal və cənub istiqamətlərini müəyyənləşdirə bilirlər. Bu sistem xüsusilə uzun məsafəli uçuşlarda onların yolunu tapmasına kömək edir.
Göyərçinlərin istifadə etdiyi ikinci mühüm mexanizm səma naviqasiyasıdır. Onlar gündüz saatlarında Günəşin mövqeyini, gecələr isə ulduzları və səma cisimlərini müşahidə edərək istiqamətlərini müəyyənləşdirirlər. Alimlər hesab edirlər ki, bu quşlar daxili bioloji saatlarını Günəşin hərəkəti ilə uyğunlaşdıraraq olduqca dəqiq naviqasiya edə bilirlər.
Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi digər mühüm amil isə qoxu hissidir. Göyərçinlərin qoxuları tanımaq qabiliyyəti düşündüyümüzdən daha inkişaf etmişdir. Onlar yaşadıqları bölgəyə məxsus qoxuları yadda saxlayır və uçuş zamanı həmin qoxu xəritəsindən istifadə edirlər. Aparılan bəzi elmi təcrübələr zamanı qoxu hissi məhdudlaşdırılan göyərçinlərin istiqaməti müəyyən etməkdə çətinlik çəkdiyi müşahidə olunub. Bu da qoxu duyğusunun onların naviqasiyasında mühüm rol oynadığını göstərir.
Bundan əlavə, göyərçinlər aşağı tezlikli səsləri də qəbul edə bilirlər. Okean dalğaları, küləyin yaratdığı titrəyişlər və digər təbii səslər onların ətraf mühiti tanımasına kömək edən əlavə siqnallar hesab olunur.
Dördüncü vacib amil isə coğrafi orientirlərdir. Göyərçinlər uçuş zamanı dağları, çayları, meşələri, sahil xətlərini və digər landşaft xüsusiyyətlərini yadda saxlayırlar. Bu vizual işarələr onlara tanış ərazilərdə istiqaməti daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verir.
Həmçinin oxuyun
Alimlər hesab edirlər ki, xəbərçi göyərçinlərin uğurlu naviqasiyası məhz bu sistemlərin birlikdə işləməsinin nəticəsidir. Maqnit sahəsi, Günəş və ulduzlar, qoxular, səslər və coğrafi işarələr bir-birini tamamlayaraq quşlara inanılmaz dəqiqliklə yol tapmağa imkan verir.
Məhz buna görə də xəbərçi göyərçinlər əsrlər boyu insanların etibarlı rabitə vasitələrindən biri olub.
Müasir texnologiyalar dövründə belə, onların təbiətin yaratdığı ən mükəmməl naviqasiya sistemlərindən birinə sahib olduğu qəbul edilir. Bu kiçik quşların minlərlə kilometr uzaqlıqdan evlərinə qayıtmaq qabiliyyəti isə hələ də elm adamlarını heyrətləndirməyə davam edir.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
“Ögey ana” filminin Solmazı: Bir filmlə yadda qalan aktrisa
Azərbaycan kinosunun qızıl fonduna daxil olan və bu gün də sevə-sevə izlənilən Ögey ana filminin Solmaz obrazını canlandıran Almaz Məmmədova tamaşaçıların yaddaşında bir filmlə silinməz iz qoyan sənət adamlarından biridir. Citypost.az xəbər verir ki, milyonlarla tamaşaçının sevdiyi bu obrazın ifaçısı sonradan kino fəaliyyətini davam etdirməmiş və ömrü boyu yalnız bir filmdə çəkilmişdir.Almaz Məmmədova 1941-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Uşaqlıq illərindən sakit təbiətli, nümunəvi və təvazökar bir şagird kimi tanınıb. O dövrdə heç kimin ağlına gəlməzdi ki, məktəbli qızın həyatı təsadüfi bir seçim nəticəsində dəyişəcək və o, Azərbaycan kinosunun ən yaddaqalan obrazlarından birinə çevriləcək.Hər şey “Ögey ana” filminə aktyor seçimi zamanı...
16 İyun 2026, 10:40
Cəmi 18 santimetrə görə tarixə qovuşan əfsanəvi avtobus
1950-ci illərdə Sovet avtomobil sənayesinin ən iddialı layihələrindən biri hesab edilən ZIS-127 avtobusu dövrünün ən müasir nəqliyyat vasitələrindən biri sayılırdı. Xarici görünüşü, texniki göstəriciləri və sərnişin rahatlığı baxımından o, öz zamanını xeyli qabaqlayırdı. Lakin bütün üstünlüklərinə baxmayaraq, bu əfsanəvi avtobusun taleyi gözlənilmədən dəyişdi və onun istehsalı qısa müddət sonra dayandırıldı.Citypost.az-ın məlumatına görə, 1955-ci ildə istehsala buraxılan ZIS-127 uzaq məsafələr üçün nəzərdə tutulmuş ilk sovet magistral avtobuslarından biri idi. Onun görünüşü o qədər müasir idi ki, bir çoxları bu modeli Amerika istehsalı nəqliyyat vasitələri ilə müqayisə edirdi. Güclü dizel mühərriki, möhkəm polad kuzovu və yüksək hərəkət rahatlığı onu dövrünün ən qabaqcıl...
16 İyun 2026, 09:26
Fotoqrafiyanın tarixi: Bir şəkil üçün 8 saat gözlənilən dövrdən saniyələr içində çəkilişlərə
Bu gün cib telefonlarımız vasitəsilə bir neçə saniyə ərzində yüzlərlə şəkil çəkə bilirik. Lakin fotoqrafiyanın yaranma tarixi heç də bu qədər sadə olmayıb. İnsanlığın görüntünü yadda saxlamaq arzusu əsrlər boyu davam edib və müasir fotoqrafiyanın əsası uzun elmi araşdırmalar nəticəsində formalaşıb.Citypost.az xəbər verir, “Fotoqrafiya” sözü yunan dilindən götürülüb. Bu söz “işıq” mənasını verən photos və “yazmaq, çəkmək” mənasını verən graphein sözlərinin birləşməsindən yaranıb. Yəni fotoqrafiya sözünün mənası “işıqla yazmaq” və ya “işıqla təsvir yaratmaq” deməkdir. Bu termini ilk dəfə 1839-cu ildə məşhur ingilis astronomu və alimi John Herschel işlədib.Fotoqrafiyanın tarixi isə daha qədim dövrlərə gedib çıxır. Onun başlanğıcı “kamera-obskura” adlanan...
16 İyun 2026, 08:45
Delfinlərin dərinliyə enmə davranışı ilə bağlı FAKT
Delfinlərin suyun dərin qatlarına sürətli şəkildə enməsi və bu zaman bədən quruluşunda baş verən dəyişikliklər son dövrlərdə sosial şəbəkələrdə geniş müzakirə olunur. Mövzu ilə bağlı suallara cavab verən mütəxəssislər bildirirlər ki, bu davranış yanlış şəkildə “akciyərin partlaması” kimi təqdim olunsa da, əslində bu, tamamilə təbii fizioloji uyğunlaşma prosesidir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin açıqlamasına görə, delfinlər suyun dərin qatlarına endikcə onların orqanizmində yüksək təzyiqə adaptasiya mexanizmləri işə düşür.Bu zaman döş qəfəsi və ağciyər strukturu elastik şəkildə sıxılır, ağciyərlərdə olan hava həcmi azalır və müəyyən hissəsi qana keçir. Bu proses delfinlərin bədənini daha “yüngül” və suyun təzyiqinə uyğun hala gətirir.“Akciyərin bilərəkdən partladılması”...
15 İyun 2026, 10:58
Keçilər qorxanda niyə yerə yıxılır?
Sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülərdə bəzi keçilərin qəfil səs və ya qorxu zamanı bir anda yerə yıxıldığı görünür. Bir çoxları bunun keçinin bayılması və ya ürəyinin getməsi olduğunu düşünsə də, əslində belə deyil.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, bu hal yalnız miyotonik keçilər adlanan xüsusi keçi növündə müşahidə olunur. Onlarda genetik xüsusiyyətə görə qəfil qorxu və ya həyəcan zamanı əzələlər bir neçə saniyəlik sərtləşir.Nəticədə heyvan müvəqqəti olaraq hərəkət edə bilmir və yerə yıxılır.Bu vəziyyət adətən 5-10 saniyə davam edir. Daha sonra əzələlər normal vəziyyətinə qayıdır və keçi heç nə olmamış kimi hərəkət etməyə başlayır. Maraqlıdır ki, həmin vaxt heyvanın şüuru...
15 İyun 2026, 09:56
Dünyanın ən zəhərli balıqlarından biri – Daş balığı
Son günlər sosial şəbəkələrdə dünyanın ən təhlükəli dəniz canlılarından biri sayılan daş balığı (stonefish) ilə bağlı görüntülər geniş yayılıb. Kamuflyaj qabiliyyəti ilə seçilən bu balıq növü dəniz dibində demək olar ki, daşla tamamilə eyni görünüş alaraq gizlənə bilir.Citypost.az-ın məlumatına görə, mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, daş balığı təhlükə hiss etmədiyi zaman hərəkətsiz qalaraq ətraf mühitlə tam uyğunlaşır və bu səbəbdən insanlar tərəfindən çox vaxt fərq edilmir. Lakin üzərinə basıldığı və ya təhdid hiss etdiyi anda özünü müdafiə mexanizmini işə salır.Bu balığın bel hissəsində yerləşən tikanlarda olduqca güclü zəhər mövcuddur. Təmas zamanı həmin zəhər insan orqanizminə daxil ola bilər və çox ciddi ağrı,...
15 İyun 2026, 08:57
