Uzun müddət oturmaq bel fəqərələri üçün təhlükəlidirmi? – Fizioterapevtdən AÇIQLAMA

Müasir dövrdə insanların böyük hissəsi günün əhəmiyyətli bölümünü oturaq vəziyyətdə keçirir. Ofisdə işləmək, uzun müddət kompüter qarşısında qalmaq, avtomobil idarə etmək, dərs oxumaq, televizora baxmaq və hətta evdə istirahət zamanı saatlarla eyni vəziyyətdə qalmaq bel və dayaq-hərəkət sistemi üçün əlavə yük yarada bilər. Xüsusilə insan uzun müddət fasiləsiz oturur və gün ərzində kifayət qədər hərəkət etmirsə, zaman keçdikcə bel nahiyəsində ağrı, əzələ gərginliyi və hərəkət məhdudluğu kimi problemlərlə qarşılaşa bilər.

Fizioterapevt-reabilitoloq Rəhimə Atəş Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, burada əsas problem yalnız oturmaq deyil, uzun müddət eyni vəziyyətdə və hərəkətsiz qalmaqdır. Onun sözlərinə görə, insan bədəni hərəkət üçün yaradılıb və xüsusilə bel nahiyəsinin uzun müddət statik vəziyyətdə saxlanılması əzələlərin, oynaqların və onurğanın üzərinə düşən yükün dəyişməsinə səbəb olur.

“Uzun müddət oturduğumuz zaman bel nahiyəsinə düşən yük artır. Xüsusilə bel əzələləri zəifdirsə və insan uzun müddət eyni vəziyyətdə qalırsa, onurğa strukturları əlavə mexaniki gərginliyə məruz qala bilər. Buna görə də uzun müddət fasiləsiz oturmaq düzgün deyil. İnsan çalışmalıdır ki, müəyyən fasilələrlə ayağa qalxsın, hərəkət etsin və bədəninin vəziyyətini dəyişsin”, – deyə fizioterapevt-reabilitoloq qeyd edib.

Mütəxəssis vurğulayıb ki, oturarkən onurğanın vəziyyəti və insanın oturma tərzi də əhəmiyyət daşıyır. İrəli əyilərək, bel dəstəksiz şəkildə və ya uzun müddət eyni pozisiyada oturmaq bel nahiyəsindəki əzələlərin statik yüklənməsini artıra bilər. Digər tərəfdən, düzgün qurulmamış iş masası, monitorun uyğun hündürlükdə olmaması və ayaqların düzgün yerləşdirilməməsi də bədənin kompensasiyaedici vəziyyət almasına səbəb ola bilər.Elmi araşdırmalar da uzun müddət oturma müddəti, pis oturma pozası, az fasilə vermək və statik oturma davranışı ilə bel ağrısı arasında əlaqə ola biləcəyini göstərir. Bununla belə, oturmağın özü hər bir insanda avtomatik olaraq bel xəstəliyinə səbəb olur demək düzgün deyil. Bel ağrısı çoxfaktorlu problemdir və fiziki aktivlik səviyyəsi, əzələ gücü, əvvəlki zədələr, artıq çəki, yuxu, stress, iş şəraiti və digər amillər də rol oynaya bilər.

Rəhimə Atəşin sözlərinə görə, xüsusilə uzun müddət oturaq iş rejimində çalışan insanların ən çox etdiyi səhvlərdən biri saatlarla eyni vəziyyətdə qalmaqdır. İnsan bəzən kompüter qarşısında işləyərkən və ya hansısa sənədi hazırlayarkən vaxtın necə keçdiyini hiss etmir. Nəticədə bir neçə saat ərzində yalnız oturmuş vəziyyətdə qalır. Bu zaman bel əzələlərində gərginlik, boyun və çiyin nahiyəsində tutulma, ayaqlarda ağırlıq hissi və ümumi narahatlıq yarana bilər.

“İnsan 40-45 dəqiqə oturduqdan sonra ayağa qalxıb heç olmasa bir neçə dəqiqə hərəkət etməlidir. Bu, mütləq idman etmək demək deyil. Ayağa qalxmaq, bir qədər gəzmək, bədənin vəziyyətini dəyişmək, sadə hərəkətlər etmək belə faydalıdır. Əsas məqsəd uzun müddət davam edən statik oturmanı bölməkdir”, – deyə mütəxəssis bildirib.

Araşdırmalarda da iş zamanı verilən aktiv fasilələrin bel ağrısı və narahatlığının azalmasına müəyyən qədər kömək edə biləcəyi göstərilib. 2018-ci ildə dərc edilmiş sistematik icmalda aktiv fasilələrin, xüsusilə postural dəyişikliklərlə birlikdə tətbiq edildikdə, ağrı və narahatlığın azaldılmasında faydalı ola biləcəyinə dair sübutlar müəyyən edilib. Bununla belə, tədqiqatların müxtəlif olması səbəbindən konkret olaraq bütün insanlar üçün eyni fasilə müddətini universal tibbi qayda kimi qəbul etmək olmaz.

Mütəxəssis qeyd edib ki, ayağa qalxıb hərəkət etmək yalnız bel üçün deyil, ümumilikdə dayaq-hərəkət sisteminin fəaliyyəti üçün əhəmiyyətlidir. İnsan hərəkət etdikdə müxtəlif əzələ qrupları işə qoşulur, oynaqların hərəkətliliyi qorunur və uzun müddət eyni vəziyyətdə qalma nəticəsində yaranan gərginlik azalır.

“Bizim məqsədimiz insanı oturmaqdan tamamilə uzaqlaşdırmaq deyil. Çünki bəzi peşələrdə uzun müddət oturmaq qaçılmazdır. Əsas məsələ oturma müddətini hərəkətlə bölməkdir. Məsələn, kompüter qarşısında işləyən insan telefonla danışarkən ayağa qalxa, su götürmək üçün yerindən dura, qısa məsafəni piyada gedə bilər. Belə kiçik dəyişikliklər gün ərzində uzun müddət hərəkətsiz qalmağın qarşısını almağa kömək edir”, – deyə Rəhimə Atəş vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, bel əzələlərinin gücləndirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki insanın ümumi fiziki hazırlığı aşağıdırsa, gün ərzində oturma və digər gündəlik fəaliyyətlər zamanı əzələlər daha tez yorula bilər. Lakin bel ağrısı olan insanın özbaşına ağır məşqlərə başlaması da düzgün deyil. Hərəkətlər insanın yaşına, fiziki vəziyyətinə, ağrının səbəbinə və mövcud xəstəliklərinə uyğun seçilməlidir.

“Bel əzələlərini gücləndirmək vacibdir, amma burada da fərdi yanaşma lazımdır. Bir insana uyğun olan hərəkət digər insan üçün uyğun olmaya bilər. Xüsusilə belində artıq ağrı, yırtıq, travma və ya digər problem olan insanlar məşqləri mütəxəssisin qiymətləndirməsindən sonra seçməlidirlər”, – deyə fizioterapevt-reabilitoloq bildirib.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Mütəxəssis oturarkən bədənin düzgün mövqedə saxlanılmasına da diqqət çəkib. Bel nahiyəsinin mümkün qədər dəstəklənməsi, ayaqların yerə rahat şəkildə dayanması, monitorun göz səviyyəsinə uyğun yerləşdirilməsi və çiyinlərin həddindən artıq önə düşməməsi iş zamanı bədənin gərginliyini azaltmağa kömək edə bilər. Lakin “ideal oturma pozası”nın gün ərzində saatlarla dəyişmədən saxlanılması da düzgün yanaşma deyil. Ən yaxşı mövqe insanın mütəmadi olaraq dəyişdirdiyi və hərəkətlə bölüşdürdüyü mövqedir.

“Bəzən insanlar düşünürlər ki, düzgün kreslo alsam, bütün problem həll olunacaq. Əlbəttə, iş yerinin ergonomik qurulması vacibdir, amma heç bir kreslo uzun müddət hərəkətsiz oturmağın mənfi tərəflərini tamamilə aradan qaldırmır. İnsan müəyyən aralıqlarla ayağa qalxmalı, gəzməli, bədənini hərəkət etdirməlidir”, – deyə Rəhimə Atəş əlavə edib.

Belə fasilələrin başqa bir üstünlüyü də insanın gün ərzində ümumi fiziki aktivliyinin artmasıdır. Bir neçə dəqiqəlik gəzintilər təkcə bel nahiyəsinin deyil, ayaqların və digər əzələ qruplarının da hərəkətə gəlməsinə imkan yaradır. 2026-cı ildə yayımlanan sistematik icmalda isə uzun müddət oturmanı qısa “hərəkət fasilələri” ilə bölməyin əzələ-skelet narahatlığını azaltmaq üçün potensial faydası göstərilib, lakin mövcud tədqiqatların sayı az və keyfiyyəti məhdud olduğundan nəticələr ehtiyatla qiymətləndirilməlidir.

Beləliklə, uzun müddət oturma məsələsində əsas məqsəd “oturmaq qadağandır” yanaşması deyil, hərəkətsizliyi azaltmaqdır. Onurğanın yükü yalnız oturma müddətindən asılı deyil. Oturma pozası, hərəkətlilik, əzələ gücü, fiziki aktivlik, bədən çəkisi və digər fərdi xüsusiyyətlər də nəzərə alınmalıdır. Tədqiqatlar oturarkən bel fəqərələrindəki yüklənmənin ayaqüstə vəziyyətlə müqayisədə bəzi hallarda daha yüksək ola biləcəyini göstərsə də, bu mexanizmi “oturmaq fəqərələri mütləq zədələyir” kimi təqdim etmək elmi baxımdan düzgün olmaz.

Rəhimə Atəş insanlara xüsusilə ofis işində çalışanlara gün ərzində kiçik hərəkət fasilələrini vərdişə çevirməyi tövsiyə edir. Kompüter qarşısında 40-45 dəqiqə işlədikdən sonra ayağa qalxmaq, bir neçə dəqiqə gəzmək, bədəni açmaq və yenidən işə qayıtmaq uzun müddət fasiləsiz oturmaqdan daha məqsədəuyğun yanaşmadır.

“Belimizi qorumaq üçün yalnız ağrı yaranandan sonra tədbir görməməliyik. Gündəlik həyatımızda profilaktik yanaşma formalaşdırmalıyıq. Uzun müddət otururuqsa, bunu mütləq hərəkətlə bölməliyik. Bir neçə dəqiqəlik fasilə belə insanın gün ərzində daha çox hərəkət etməsinə şərait yaradır. Əsas məsələ bunu bir dəfə deyil, mütəmadi şəkildə etməkdir”, – deyə fizioterapevt-reabilitoloq Rəhimə Atəş bildirib.

Mütəxəssis sonda qeyd edib ki, bel ağrısı uzun müddət davam edirsə, getdikcə güclənirsə və ya ayağa yayılan ağrı, keyimə, əzələ zəifliyi kimi əlamətlərlə müşayiət olunursa, problemi yalnız oturma ilə əlaqələndirmək olmaz. Belə hallarda həkim müayinəsi və ağrının səbəbinin müəyyənləşdirilməsi vacibdir. Məqsəd isə bel ağrısı yarandıqdan sonra onu müalicə etməkdən əvvəl gündəlik həyat tərzində hərəkətsizliyi azaltmaq və onurğaya düşən yükü düzgün idarə etməkdir.

Yusif