Boşanmadan sonra kişilər niyə peşman olur? – Vəkildən AÇIQLAMA

Boşanma yalnız ər-arvad münasibətlərinin hüquqi baxımdan sona çatması deyil, eyni zamanda insanların həyat tərzində, sosial münasibətlərində, maddi vəziyyətində və psixoloji durumunda ciddi dəyişikliklər yaradan prosesdir. Bəzən tərəflər nikahın pozulması qərarını emosional vəziyyətdə qəbul edir, zaman keçdikdən sonra isə əvvəlki ailə həyatının müəyyən üstünlüklərini daha aydın görməyə başlayırlar. Xüsusilə boşanmadan sonra tərəflərin qarşılaşdığı hüquqi və maddi məsuliyyətlər də onların sonrakı münasibətinə təsir edə bilər.

Vəkil Fərhad Mehdiyev Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, boşanmadan sonra bəzi kişilərin peşmanlıq hissi keçirməsini yalnız bir səbəblə izah etmək doğru deyil. Burada ailə münasibətlərinin necə bitməsi, boşanma qərarının kim tərəfindən verilməsi, uşaqların olması, tərəflərin maddi vəziyyəti, əmlak bölgüsü və insanın boşanmadan sonrakı həyatına nə dərəcədə hazır olması kimi çoxsaylı amillər rol oynaya bilər.

Onun sözlərinə görə, kişi bəzən boşanmadan əvvəl ailə həyatında üzərinə düşən məsuliyyətləri və sahib olduğu imkanları adi hal kimi qəbul edir. Ayrılıq baş verdikdən sonra isə həmin həyat tərzinin, ailə daxilindəki münasibətlərin və gündəlik sosial mühitin artıq əvvəlki formada mövcud olmadığını anlayır.

“Bəzən biz görürük ki, boşanmadan sonra kişi müəyyən müddət keçdikdən sonra peşman olur. Bunun bir neçə səbəbi ola bilər. İnsan nikahda olarkən sahib olduğu imkanları, ailənin verdiyi rahatlığı, həyat yoldaşının rolunu və uşaqlarla münasibətini hər zaman tam qiymətləndirməyə bilər. Boşanmadan sonra isə artıq başqa reallıqla qarşılaşır. Ona görə də peşmanlığı yalnız qadının və ya kişinin davranışı ilə əlaqələndirmək düzgün deyil”, – deyə vəkil bildirib.

Fərhad Mehdiyev qeyd edib ki, boşanmadan sonra insanların sosial münasibətlərində də müəyyən dəyişikliklər baş verir. Lakin “boşanandan sonra qadının seçimləri artır, kişinin seçimləri azalır” fikrini universal qanunauyğunluq kimi qəbul etmək olmaz. İnsanların yeni münasibət qurmaq imkanları onların yaşından, sosial çevrəsindən, xarakterindən, maddi vəziyyətindən, uşaqlarının olub-olmamasından və digər çoxsaylı faktorlardan asılıdır.

“Boşanmadan sonra həm qadın, həm də kişi yeni həyat qurmaq imkanına malikdir. Amma hər iki tərəfin qarşılaşdığı vəziyyət eyni olmaya bilər. Xüsusilə uşaqların olduğu ailələrdə boşanma ilə birlikdə valideynlik məsuliyyəti davam edir. İnsan əvvəlki həyat yoldaşından ayrılsa da, övladına münasibətdə valideyn olaraq qalır. Bu isə boşanmadan sonra da müəyyən hüquq və öhdəliklərin davam etməsi deməkdir”, – deyə hüquqşünas vurğulayıb.

Vəkilin sözlərinə görə, boşanmanın kişiyə və ya qadına avtomatik olaraq daha böyük maddi zərbə vurduğunu söyləmək də düzgün yanaşma deyil. Bununla belə, boşanma zamanı əmlak bölgüsü, uşaqların saxlanılması ilə bağlı öhdəliklər, yaşayış məsələləri və digər maliyyə məsuliyyətləri tərəflərin əvvəlki büdcəsinə təsir göstərə bilər.Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, nikah dövründə ər-arvadın əldə etdiyi əmlak, nikah müqaviləsində və ya tərəflər arasındakı razılaşmada başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, onların ümumi birgə mülkiyyəti hesab olunur. Bu əmlakın kimin adına rəsmiləşdirilməsi də təkbaşına onun yalnız həmin şəxsin mülkiyyəti olması anlamına gəlmir. Ailə Məcəlləsində həmçinin nikah dövründə ev təsərrüfatı və uşaqlara qulluqla məşğul olduğuna görə müstəqil gəliri olmayan həyat yoldaşının da ümumi əmlak üzərində hüququ olduğu göstərilir.

“Əgər nikah dövründə ev, avtomobil və ya digər əmlak əldə olunubsa, həmin əmlakın hüquqi statusuna ayrıca baxmaq lazımdır. Əmlakın nikahdan əvvəl əldə edilməsi, nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə alınması ilə nikah dövründə ümumi vəsait hesabına alınması eyni hüquqi vəziyyət deyil. Buna görə də boşanma zamanı ‘ev mütləq kişinin əlindən alınacaq’ və ya ‘əmlak mütləq yarı bölünəcək’ kimi sadə yanaşmalar doğru deyil”, – Fərhad Mehdiyev bildirib.

Ailə Məcəlləsinə görə, nikaha daxil olanadək tərəflərdən birinə məxsus olan əmlak, eləcə də nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə edilən əmlak, bir qayda olaraq, həmin şəxsin ayrıca mülkiyyəti hesab olunur. Əksinə, nikah dövründə ümumi gəlirlər hesabına alınan daşınar və daşınmaz əmlak ümumi birgə mülkiyyətə daxil ola bilər.Əmlak bölgüsü aparılarkən də qanun tərəflərin paylarının əsasən bərabər olmasını nəzərdə tutur. Bununla yanaşı, müəyyən hallarda məhkəmə yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların və ya tərəflərdən birinin diqqətəlayiq mənafeyini nəzərə alaraq bərabər bölgüdən fərqli qərar qəbul edə bilər. Həmçinin ümumi borclar da tərəflərin paylarına uyğun müəyyənləşdirilə bilər.

Mütəxəssis diqqətə çatdırıb ki, boşanmadan sonra kişinin maliyyə vəziyyətinin dəyişməsinə səbəb ola biləcək məsələlərdən biri də uşağın saxlanılması ilə bağlı öhdəliklərdir. Lakin burada “aliment yalnız kişi tərəfindən ödənilir” kimi yanaşma hüquqi baxımdan düzgün deyil. Uşağın saxlanılması valideynlərin ümumi vəzifəsidir və konkret vəziyyətdən asılı olaraq aliment məsələsi məhkəmə və ya tərəflərin razılaşması əsasında müəyyənləşdirilir. Ailə Məcəlləsi məhkəmənin boşanma zamanı uşaqlar üçün alimentin hansı valideyndən və hansı miqdarda tutulmasını müəyyən edə biləcəyini nəzərdə tutur.

“Boşanma zamanı uşağın kimin yanında qalması, digər valideynin uşağın saxlanılmasında iştirakı və aliment məsələsi ayrıca qiymətləndirilir. Ona görə də bunu yalnız kişinin üzərinə düşən məsuliyyət kimi təqdim etmək olmaz. Əsas məsələ uşağın mənafeyinin qorunmasıdır”, – deyə vəkil qeyd edib.

Fərhad Mehdiyev hesab edir ki, boşanmadan sonra peşmanlıq hissinin yaranmasında maddi amillərlə yanaşı, insanın əvvəlki ailə həyatını necə qiymətləndirməsi də mühüm rol oynayır. İnsan münasibətlərin davam etdiyi dövrdə bəzi problemləri həllolunmaz hesab edə bilər. Ayrılıqdan sonra isə həmin problemlərlə müqayisədə ailənin verdiyi digər imkanları və emosional bağları daha fərqli qiymətləndirə bilər.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

“Bəzən insanın seçim imkanlarının və ya maddi resurslarının dəyişməsi onun münasibətlərə baxışına da təsir edir. Amma burada qadın və kişi haqqında ümumi hökm vermək olmaz. Hər bir boşanmanın səbəbi fərqlidir. Kiminsə boşanmadan sonra rahatlıq tapdığı halda, başqa biri ciddi peşmanlıq keçirə bilər. Hətta eyni səbəbdən boşanan iki insanın sonrakı həyat təcrübəsi də tamamilə fərqli ola bilər”, – deyə hüquqşünas bildirib.

Onun sözlərinə görə, “kişinin resursu azaldıqca qadınlar üçün cazibəsini itirir” yanaşması da daha çox sosial və psixoloji müzakirə mövzusudur və hüquqi fakt kimi təqdim edilə bilməz. İnsanların münasibətlərdə bir-birinə verdiyi dəyəri yalnız maddi imkanlarla ölçmək mümkün deyil. Maddi vəziyyət münasibətlərə təsir edən amillərdən biri ola bilər, lakin bunu universal qayda kimi qəbul etmək olmaz.Mütəxəssis həmçinin boşanma qərarının verilməsində xəyanət məsələsinin xüsusi yer tutduğunu qeyd edib. Onun müşahidəsinə görə, bəzi kişilər ailə münasibətlərində ciddi problemlər yaşasalar da, boşanma barədə qərar verməyə uzun müddət tərəddüd edə bilirlər. Xəyanət isə bəzi hallarda münasibətin davam etdirilməsinin mümkün olmadığını düşünmələrinə səbəb ola bilər. Bununla belə, bu, bütün kişilərə aid edilə biləcək ümumi statistika və ya qayda deyil.

“Xəyanət, hörmətsizlik, uzunmüddətli konfliktlər, iqtisadi problemlər, məişət məsələləri, zorakılıq və digər səbəblər ailələrin dağılmasına gətirib çıxara bilər. Hər bir ailənin vəziyyəti fərqlidir. Biz konkret bir səbəbi bütün boşanmaların əsas səbəbi kimi göstərməməliyik”, – deyə Fərhad Mehdiyev əlavə edib.

Rəsmi statistika da Azərbaycanda boşanmaların mövcud olduğunu göstərir, lakin Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı əsas demoqrafik göstəricilər arasında boşanmanın hansı tərəfin – qadının, yoxsa kişinin – müraciəti ilə başladığını göstərən “90 faiz qadın, 10 faiz kişi” bölgüsü təqdim edilmir. Buna görə bu rəqəmi ümumi ölkə statistikası kimi təsdiqlənmiş fakt şəklində göstərmək mümkün deyil. Dövlət Statistika Komitəsinin 2026-cı ildə dərc etdiyi “Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri” məcmuəsində 2025-ci ilin nikah və boşanma göstəriciləri yer alır.

Vəkil bildirib ki, boşanma prosesinə yalnız münasibətlərin bitməsi kimi deyil, hüquqi nəticələri olan ciddi bir proses kimi yanaşmaq lazımdır. Əmlakın bölgüsü, uşaqların yaşayış yeri, aliment, valideynlərin uşaqlarla ünsiyyəti, yaşayış və digər məsələlər əvvəlcədən düşünülməli, mümkün olduqda tərəflər arasında razılaşma yolu ilə həll edilməlidir.

“Boşanma qərarı verərkən insan yalnız həmin gün yaşadığı emosiyanı deyil, sonrakı həyatını da düşünməlidir. Çünki nikah pozulduqdan sonra bəzi hüquqi münasibətlər sona çatsa da, uşaqlarla bağlı valideynlik münasibətləri davam edir, ümumi əmlak məsələləri həll edilməli olur. Ona görə də tərəflər qərar qəbul etməzdən əvvəl hüquqi nəticələri bilməlidirlər”, – deyə hüquqşünas vurğulayıb.

Fərhad Mehdiyev sonda bildirib ki, boşanmadan sonra peşmanlıq məsələsinə qadın və kişi arasında qarşıdurma prizmasından yanaşmaq doğru deyil. Boşanma hər iki tərəf üçün yeni həyat mərhələsidir və bu mərhələnin necə keçməsi insanların əvvəlki münasibətlərindən, maddi imkanlarından, uşaqların olub-olmamasından, sosial dəstəkdən və şəxsi qərarlarından asılıdır.

“İnsan ailə qurarkən olduğu kimi, ailəni bitirərkən də məsuliyyətli davranmalıdır. Boşanmadan sonra kimin daha çox qazandığını və ya kimin daha çox itirdiyini ümumi şəkildə demək mümkün deyil. Hüquqi baxımdan əsas məsələ tərəflərin və xüsusilə uşaqların hüquqlarının qorunması, əmlak və digər məsələlərin qanuna uyğun həll edilməsidir”, – deyə vəkil əlavə edib.

Əli