USM ilə hansı xəstəliklər aşkarlanır?
Tibb 24 Sentyabr 2026, 08:30
444
Ultrasəs müayinəsi, yəni USM, müasir tibbdə ən geniş istifadə olunan diaqnostik müayinələrdən biridir. Şüalanma yaratmaması, qeyri-invaziv olması və bir çox daxili orqanın real vaxt rejimində görüntülənməsinə imkan verməsi ultrasəs müayinəsini həkimlərin tez-tez müraciət etdiyi üsullardan birinə çevirib. Qarın boşluğu orqanlarından qalxanabənzər vəzə, süd vəzlərindən qadın reproduktiv orqanlarına, prostat vəzidən damar sisteminə qədər müxtəlif nahiyələrin qiymətləndirilməsində ultrasəsdən istifadə edilir.Lakin insanların bəzən USM haqqında yanlış təsəvvürləri də olur. Ultrasəs müayinəsi ilə “bütün xəstəlikləri görmək” mümkün deyil. Müayinənin imkanları orqandan, xəstəliyin növündən, xəstənin bədən quruluşundan və müayinə şəraitindən asılıdır. Bəzi hallarda ultrasəs ilkin məlumat verir və bundan sonra daha dəqiq qiymətləndirmə üçün KT, MRT, mammoqrafiya, laborator analizlər və ya biopsiya lazım ola bilər.
Citypost.az xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı mütəxəssislər bildirib ki, ultrasəs müayinəsindən xüsusilə parenximatoz orqanların, yəni qaraciyər, böyrək, dalaq və mədəaltı vəz kimi orqanların qiymətləndirilməsində geniş istifadə olunur.USM vasitəsilə daha çox qaraciyər, böyrək, dalaq, mədəaltı vəz, qalxanabənzər vəz, ginekoloji orqanlar, prostat vəzi, süd vəziləri, limfa düyünləri və damar patologiyaları qiymətləndirilir.Qarın boşluğu USM-i zamanı qaraciyər, öd kisəsi, öd yolları, böyrəklər, dalaq və mədəaltı vəz kimi orqanlar haqqında mühüm məlumat əldə etmək mümkündür. Qaraciyərdə yağlanma kimi dəyişikliklər, kistalar və bəzi törəmələr, öd kisəsində daşlar, böyrəklərdə daş və kistalar, sidik yollarında durğunluq və digər struktur dəyişikliklər ultrasəs vasitəsilə müəyyən edilə bilər.Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi xəstəliklərdən biri də öd daşı xəstəliyidir. Öd kisəsində daşların aşkarlanması üçün ultrasəs ən çox istifadə edilən görüntüləmə üsullarından biridir. Müayinə zamanı yalnız daşın olub-olmaması deyil, öd kisəsinin divarında dəyişikliklər və iltihab əlamətləri, bəzi hallarda isə öd yollarında problemlər də qiymətləndirilə bilər.
“Məsələn, öd daşı çox rahat aşkarlanan xəstəliklərdəndir. Ultrasəs müayinəsi ilə böyrək daşı, yumurtalıq kistaları, süd vəzisində hər hansı kütlə və törəmə, fibroadenoma, kista və ya digər dəyişikliklər, həmçinin qalxanabənzər vəzin müxtəlif xəstəlikləri, Haşimoto, tiroid düyünləri və sair problemlər müəyyən edilə bilər”, – deyə mütəxəssislər bildirib.
Böyrəklərin ultrasəs müayinəsi də gündəlik praktikada geniş tətbiq olunur. USM böyrəklərin ölçüsünü və quruluşunu qiymətləndirməyə, kista və bəzi törəmələri aşkar etməyə, sidik axınının pozulması nəticəsində yaranan genişlənməni müəyyənləşdirməyə və bəzi böyrək daşlarını görməyə imkan verir. Bununla belə, bütün daşların USM-də eyni dərəcədə görünməsi mümkün deyil və klinik vəziyyətdən asılı olaraq digər müayinələrə ehtiyac yarana bilər.Qaraciyərin ultrasəs müayinəsi də geniş istifadə olunur. Qaraciyərin ölçüsü, quruluşu və toxumasındakı bəzi dəyişikliklər USM vasitəsilə qiymətləndirilə bilər. Məsələn, qaraciyər parenximasının daha parlaq görünməsi yağlanma ehtimalını göstərə bilər. Lakin ultrasəsin aşkarladığı dəyişiklik həmişə son diaqnoz demək deyil. Bəzi hallarda qan analizləri, elastoqrafiya, KT, MRT və ya digər müayinələr lazım ola bilər.Mədəaltı vəz də ultrasəs müayinəsi zamanı qiymətləndirilə bilən orqanlardandır. Lakin bu orqanın görüntülənməsi bəzi hallarda qarın boşluğundakı qaz səbəbindən çətinləşə bilər. Ümumiyyətlə, ultrasəs dalğaları qaz və hava tərəfindən pozulduğuna görə bağırsaqlarla örtülən və ya qaz səbəbindən görüntülənməsi çətin olan strukturların müayinəsində məhdudiyyətlər yarana bilər.USM-in mühüm tətbiq sahələrindən biri də qalxanabənzər vəzdir. Boyun nahiyəsinin ultrasəs müayinəsi vəzin ölçüsünü, strukturunu və düyünlərin olub-olmadığını qiymətləndirməyə imkan verir. Düyün aşkarlandıqda onun xüsusiyyətlərinə əsasən əlavə müayinəyə ehtiyac olub-olmadığı müəyyənləşdirilə bilər. Şübhəli düyünlərdə isə yalnız USM nəticəsinə əsasən xərçəng diaqnozu qoyulmur; bəzi hallarda incə iynə biopsiyası və laborator qiymətləndirmə tələb olunur.
Burada Haşimoto xəstəliyi ilə bağlı da mühüm məqam var. Qalxanabənzər vəzin ultrasəs müayinəsində xroniki autoimmun tireoiditə uyğun struktur dəyişiklikləri görünə bilər, lakin Haşimoto diaqnozu yalnız ultrasəs müayinəsi ilə qoyulmur. Xəstənin şikayətləri, TSH və sərbəst T4 kimi hormon göstəriciləri, lazım gəldikdə isə anti-TPO və digər anticisimlər birlikdə qiymətləndirilir. Yəni USM burada diaqnostik prosesin bir hissəsidir.Qadınlarda çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi də çoxsaylı problemlərin araşdırılmasında istifadə edilir. Uşaqlıq və yumurtalıqların qiymətləndirilməsi zamanı kistalar, bəzi miomalar, endometriumla bağlı dəyişikliklər və digər struktur problemlər müəyyən edilə bilər. Yumurtalıq kistaları kimi bir çox dəyişiklik USM-də aydın şəkildə görünür, lakin aşkarlanan hər bir kütlənin xarakterini yalnız görüntüyə əsasən müəyyən etmək mümkün olmur və bəzi hallarda əlavə müayinələr tələb olunur.
Süd vəzilərinin ultrasəs müayinəsi də xüsusilə süd vəzisində kütlə, ağrı və ya digər dəyişiklik müşahidə edildikdə mühüm diaqnostik vasitədir. USM kütlənin maye tərkibli kista, solid törəmə və ya başqa xarakterli dəyişiklik olub-olmadığını qiymətləndirməyə kömək edə bilər. Fibroadenoma kimi xoşxassəli dəyişikliklər də ultrasəsdə görünə bilər. Lakin burada da müayinənin nəticəsini avtomatik olaraq son diaqnoz hesab etmək olmaz. Şübhəli dəyişiklik aşkarlandıqda biopsiya və digər görüntüləmə üsulları lazım ola bilər.Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, süd vəzilərinin ultrasəs müayinəsi mammoqrafiyanı bütün hallarda əvəz etmir. Bəzi süd vəzi xərçəngləri, xüsusilə müəyyən mikrokalsifikasiyalar, ultrasəsdə görünməyə bilər. Buna görə qadının yaşı, risk faktorları, şikayətləri və klinik vəziyyətindən asılı olaraq mammoqrafiya, USM və ya digər müayinələrdən istifadə edilir.
Həmçinin oxuyun
Kişilərdə isə prostat vəzinin ultrasəs müayinəsindən onun ölçüsünü və strukturunu qiymətləndirmək, sidik kisəsi ilə əlaqəli bəzi problemləri araşdırmaq üçün istifadə edilir. Xüsusilə sidiyə getmədə çətinlik, tez-tez sidiyə çıxma və ya sidik kisəsinin tam boşalmaması kimi şikayətlər olduqda həkim USM təyin edə bilər. Lakin prostat xərçənginin diaqnostikası yalnız ultrasəsə əsaslanmır və lazım gəldikdə PSA analizi, MRT və biopsiya kimi üsullar tətbiq olunur.Ultrasəs müayinəsinin digər üstünlüklərindən biri də limfa düyünlərinin qiymətləndirilməsində istifadə edilə bilməsidir. Boyun, qoltuqaltı və digər nahiyələrdə böyümüş limfa düyünlərinin ölçüsü və bəzi struktur xüsusiyyətləri USM vasitəsilə qiymətləndirilə bilər. Lakin limfa düyününün böyüməsinin səbəbini yalnız görüntüyə əsasən müəyyənləşdirmək həmişə mümkün olmur. İnfeksiya, iltihab və digər səbəblər nəzərə alınmalı, klinik vəziyyətə uyğun əlavə müayinələr aparılmalıdır.Doppler ultrasəs isə damarların qiymətləndirilməsi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu üsul damar daxilində qan axınının istiqamətini və xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə imkan verir. Müxtəlif damar daralmaları, qan axınının pozulması, bəzi trombozlar və digər damar patologiyalarının araşdırılmasında Doppler müayinəsindən istifadə edilə bilər.
Mütəxəssislər bununla yanaşı, ultrasəs müayinəsinin təhlükəsiz görüntüləmə üsullarından biri olduğunu bildirirlər. Standart diaqnostik ultrasəs ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə etmir və buna görə də rentgen və KT-dən fərqli olaraq radiasiya yükü yaratmır. Ultrasəs hamiləlik zamanı dölün müşahidəsində də geniş istifadə olunur.Ancaq USM-in təhlükəsiz olması onun hər bir insan üçün istənilən vaxt və istənilən orqana rutin şəkildə etdirilməli olduğu anlamına gəlmir. Müayinə həkimin klinik ehtiyac əsasında verdiyi qərara uyğun aparılmalıdır. Eyni zamanda, “USM normal çıxıbsa, deməli heç bir xəstəlik yoxdur” düşüncəsi də doğru deyil. Bəzi xəstəliklər ultrasəsdə görünməyə bilər və ya onların dəqiq xarakterini müəyyənləşdirmək üçün başqa müayinələr tələb oluna bilər. Qarın boşluğunda qaz və yüksək bədən çəkisi də görüntünün keyfiyyətinə təsir göstərə bilər.Məsələn, radioloqun USM nəticəsində şübhəli törəmə aşkarlaması avtomatik olaraq həmin şəxsdə xərçəng olduğu anlamına gəlmir. Belə hallarda həkim əlavə görüntüləmə, laborator analiz və ya biopsiya tövsiyə edə bilər. Radioloji nəticə klinik şikayətlər və digər müayinələrlə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Beləliklə, ultrasəs müayinəsi qaraciyər, öd kisəsi, böyrəklər, dalaq, mədəaltı vəz, qalxanabənzər vəz, süd vəziləri, uşaqlıq və yumurtalıqlar, prostat, limfa düyünləri və damarlar daxil olmaqla çoxsaylı orqan və sistemlərin qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır. Öd və bəzi böyrək daşları, kistalar, müxtəlif struktur dəyişiklikləri, düyünlər və bir sıra törəmələr USM zamanı aşkar edilə bilər. Lakin müayinənin nəticəsi həmişə xəstəliyin son diaqnozu deyil. Əsas məsələ USM nəticəsinin xəstənin şikayətləri, həkim müayinəsi və lazım gəldikdə digər laborator və instrumental müayinələrlə birlikdə qiymətləndirilməsidir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Uşaqlarda allergiya niyə bu qədər yayılıb? – Pediatr səbəblərdən DANIŞDI
Son illərdə uşaqlarda müxtəlif allergik reaksiyalara daha çox rast gəlinməsi valideynləri narahat edən əsas məsələlərdən birinə çevrilib. Dəri səpgiləri, qaşınma, burun axması, asqırma, gözlərdə sulanma, qida qəbulundan sonra yaranan reaksiyalar və digər allergik əlamətlər xüsusilə uşaqlıq dövründə tez-tez müşahidə olunur. Bəzi valideynlər isə övladlarında allergiya aşkarlandıqdan sonra bunun ömürlük davam edib-etməyəcəyini və müalicəsinin mümkün olub-olmadığını düşünürlər.Pediatr həkim Zərifə Şıxzadayevanın sözlərinə görə, uşaqlarda allergik xəstəliklərin geniş yayılması son illərdə diqqət çəkən məsələlərdəndir. Onun sözlərinə görə, allergiyanın yaranmasında tək bir səbəb axtarmaq düzgün deyil. İrsi meyllilik, uşağın immun sisteminin xüsusiyyətləri, ətraf mühit, qidalanma, mikrobiom, müxtəlif allergenlərlə təmas və digər amillər birlikdə rol...
23 Sentyabr 2026, 11:00
Hepatit B və C yoluxucudurmu? – İnfeksionist AÇIQLADI
Hepatit deyəndə bir çox insanın ağlına ilk olaraq eyni xəstəlik gəlir. Halbuki hepatit A, B və C müxtəlif virusların yaratdığı infeksiyalardır və onların insandan insana keçmə yolları bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Xüsusilə hepatit A-nın qida və su vasitəsilə yayılması ilə bağlı məlumatlılıq daha çox olsa da, hepatit B və C-nin necə yoluxması barədə cəmiyyətdə hələ də müxtəlif yanlış təsəvvürlər mövcuddur.İnfeksionist Vasif Əliyev Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, hepatit B və C də yoluxucu xəstəliklərdir, lakin bu virusların ötürülmə mexanizmləri hepatit A-dan fərqlidir. Onun sözlərinə görə, hepatit A əsasən çirkli su və qida, həmçinin yoluxmuş şəxslə müəyyən yaxın təmaslar vasitəsilə yayıldığı halda,...
23 Sentyabr 2026, 10:00
Metabolik sindrom artıq geniş yayılıb – Endokrinoloqdan AÇIQLAMA
Son illərdə artıq çəki, piylənmə, yüksək qan təzyiqi, qanda şəkərin yüksəlməsi və xolesterin mübadiləsində pozuntular kimi problemlər daha çox insanın qarşılaşdığı sağlamlıq məsələlərinə çevrilib. Bu göstəricilərin bir neçəsinin eyni şəxsdə birlikdə müşahidə olunması isə metabolik sindrom adlanan vəziyyətin yaranmasına səbəb ola bilər. Mütəxəssislər metabolik sindromu yalnız bir xəstəlik kimi deyil, gələcəkdə ürək-damar xəstəlikləri və 2-ci tip diabet də daxil olmaqla bir sıra ciddi problemlərin riskini artıran metabolik risk faktorlarının bir araya gəlməsi kimi qiymətləndirirlər.Endokrinoloq Fərizə Zahirova Citypost.az-a açıqlamasında metabolik sindromun son dövrlərdə geniş rast gəlinən problemlərdən biri olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, insanlar bəzən bu vəziyyətin mövcudluğundan xəbərsiz ola bilirlər....
23 Sentyabr 2026, 09:00
Qulaqlarımızı pambıq çubuqla təmizləmək doğrudurmu? – həkimdən AÇIQLAMA
Qulaq gigiyenası ilə bağlı cəmiyyətdə ən geniş yayılmış vərdişlərdən biri qulaq kanalının pambıq çubuqlarla təmizlənməsidir. Bir çox insan qulaqda kir gördükdə və ya qulağında narahatlıq hiss etdikdə pambıq çubuqdan istifadə edir. Halbuki mütəxəssislər qulaq kanalının içərisinə pambıq çubuq və digər əşyaların salınmasının düzgün olmadığını bildirirlər. Çünki qulaq kiri insan orqanizmi üçün lazımsız və atılmalı bir maddə deyil, əksinə, qulaq kanalını qoruyan təbii mexanizmlərdən biridir.Məsələ ilə bağlı LOR həkimi Gülayə Səfərova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, insanların “qulaq çöpü” adlandırdığı pambıq çubuqlar əslində qulaq kanalının dərinliyini təmizləmək üçün nəzərdə tutulmayıb. Onun sözlərinə görə, bu vasitələrdən qulaq kanalının daxilində istifadə etmək əvəzinə qulağın...
22 Sentyabr 2026, 11:20
Kimlər “gizli şəkər” riski altındadır? – Endokrinoloqdan AÇIQLAMA
Şəkərli diabet uzun müddət heç bir aşkar əlamət vermədən inkişaf edə bilər. İnsan özünü sağlam hiss etdiyi halda qanında qlükoza səviyyəsinin normadan yüksək olması və artıq diabet həddinə çatmaması isə tibbdə əsasən prediabet kimi qiymətləndirilir. Cəmiyyətdə buna bəzən “gizli şəkər” də deyilir. Məhz bu səbəbdən risk qrupunda olan insanların vaxtında müayinədən keçməsi və qan şəkərinin nəzarətdə saxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Məsələ ilə bağlı endokrinoloq Fərid Bayramov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, “gizli şəkər” hesab edilən prediabeti yalnız müəyyən simptomlara əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Bir çox insanda bu vəziyyət uzun müddət heç bir ciddi şikayət yaratmaya bilər. Buna görə də risk faktorlarının mövcudluğu...
22 Sentyabr 2026, 10:12
Vitaminləri özbaşına qəbul etmək təhlükəlidirmi?
Son illərdə vitamin və müxtəlif qida əlavələrindən istifadə xüsusilə geniş yayılıb. İnsanlar bəzən analiz vermədən, həkim məsləhəti almadan və orqanizmdə həmin vitaminə həqiqətən ehtiyac olub-olmadığını müəyyənləşdirmədən müxtəlif preparatlar qəbul etməyə başlayırlar. Xüsusilə D vitamini ilə bağlı “qış boyu qəbul etmək lazımdır”, “çox içsəm daha yaxşı təsir edər” və ya “profilaktika üçün davamlı istifadə etmək olar” kimi yanaşmalara tez-tez rast gəlinir. Halbuki vitaminlərin orqanizm üçün vacib olması onların nəzarətsiz və istənilən dozada qəbul edilə biləcəyi anlamına gəlmir.Endokrinoloq İnci Şabanlı Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, vitamin preparatlarının da həkim nəzarəti altında qəbul edilməsi vacibdir. Onun sözlərinə görə, insanlarda bəzən vitaminləri dərman kimi deyil,...
21 Sentyabr 2026, 11:00
