Vəfat etmiş ataya görə pensiya almaq mümkündürmü? – Hüquqi CAVAD

“Uşaqlıqdan əliləm, atam vəfat edib. Onun pensiyasını ala bilərəmmi?” Bu sual ailə başçısını itirmiş və sağlamlıq imkanları ilə bağlı xüsusi statusu olan şəxslər tərəfindən tez-tez gündəmə gətirilir. Hüquqşünaslar bildirirlər ki, bu məsələyə “atanın pensiyasının övlada keçirilməsi” kimi yanaşmaq tam düzgün deyil. Belə hallarda əsas məsələ şəxsin ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququnun yaranıb-yaranmamasının müəyyən edilməsidir.

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, ailə başçısını itirməyə görə pensiya hüququ qanunvericiliklə müəyyən edilmiş şəxslərə və konkret şərtlər daxilində verilir. Bu zaman vətəndaşın yaşı, əmək qabiliyyəti, əlilliyinin nə vaxt müəyyən olunması və digər hüquqi hallar xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Hüquqşünaslar qeyd edirlər ki, ən mühüm məsələlərdən biri şəxsin əlilliyinin hansı dövrdə müəyyən edilməsidir. Əgər şəxsin əlilliyi 18 yaşına çatana qədər müəyyən olunubsa, onun ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququ məsələsi qanunvericiliyin tələbləri əsasında araşdırıla bilər.

“Uşaqlıqdan əlilliyi olan şəxslərin hüquqi vəziyyəti bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əsas məsələ yalnız şəxsin hazırda əlilliyinin olması deyil, həmin vəziyyətin hansı yaşda müəyyən olunmasıdır. Əgər əlillik 18 yaşına çatana qədər müəyyən edilibsə, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər şərtlər də mövcud olduqda ailə başçısını itirməyə görə pensiya hüququ yarana bilər”, – deyə hüquqşünaslar bildirirlər.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, vəfat etmiş atanın aldığı pensiya avtomatik şəkildə övladının adına keçirilmir. Yəni, şəxs sadəcə “atam pensiya alırdı, indi həmin pensiyanı mən alacağam” prinsipi ilə müraciət edə bilməz. Hər bir şəxsin pensiya hüququ ayrıca hüquqi əsaslar və qanunla müəyyən edilmiş şərtlər əsasında qiymətləndirilir.Bu baxımdan ailə başçısını itirmiş şəxsin hüququnun yaranması üçün onun hansı kateqoriyaya aid olduğu müəyyən edilməlidir. Uşaqlıqdan əlilliyi olan şəxslər də qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müəyyən şərtlər daxilində bu hüquqdan yararlana bilərlər.Hüquqşünasların fikrincə, belə vəziyyətlə üzləşən vətəndaşların ən böyük səhvlərindən biri hüquqlarını dəqiqləşdirmədən pensiya almaq imkanının olmadığını düşünmələridir. Halbuki əlilliyin müəyyən edilmə tarixi və şəxsin hüquqi statusu burada həlledici rol oynaya bilər.

“Bir çox insan düşünür ki, 18 yaşını keçdikdən sonra ailə başçısını itirməyə görə heç bir hüququ qalmır. Lakin hər bir hal ayrıca qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə əlilliyi uşaqlıq dövründə və ya 18 yaşına çatana qədər müəyyən edilmiş şəxslərin vəziyyəti ayrıca hüquqi qiymətləndirmə tələb edir”, – deyə mütəxəssislər bildirirlər.

Hüquqşünaslar qeyd edirlər ki, ailə başçısını itirməyə görə pensiya məsələsində təhsil alan şəxslərlə bağlı da ayrıca hüquqi müddəalar mövcuddur. Qanunvericilikdə müəyyən şərtlər daxilində təhsilini davam etdirən şəxslərin də ailə başçısını itirməyə görə pensiya təminatından yararlanması nəzərdə tutula bilər.Bu səbəbdən ali və ya digər təhsil müəssisəsində oxuyan şəxsin yaşı, təhsil forması və qanunda göstərilən şərtlər ayrıca nəzərə alınmalıdır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, hər bir vətəndaş öz vəziyyətinə uyğun hüquqi əsasları araşdırmalıdır.

“Burada ümumi cavab vermək hər zaman kifayət etmir. Bir şəxsin yaşı, əlilliyinin müəyyən olunma tarixi, ailə başçısının statusu və digər hüquqi hallar araşdırılmalıdır. Bəzən kiçik görünən bir detal vətəndaşın pensiya hüququnun yaranmasında əsas rol oynaya bilər”, – hüquqşünaslar vurğulayırlar.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, uşaqlıqdan əlilliyi olan və ailə başçısını itirmiş şəxslər ilk növbədə əlilliklə bağlı bütün sənədlərini diqqətlə yoxlamalıdırlar. Əlilliyin hansı tarixdə müəyyən olunması, bu statusun sənədlərdə necə əks etdirilməsi və digər hüquqi məlumatlar mühüm əhəmiyyət daşıyır.Bundan başqa, vəfat etmiş şəxslə qohumluq əlaqəsini təsdiq edən sənədlər də tələb oluna bilər. Atanın ölüm faktını təsdiqləyən sənəd, övladla ata arasındakı qohumluq əlaqəsini göstərən sənədlər, şəxsiyyət vəsiqəsi və əlilliklə bağlı müvafiq məlumatlar hüququn araşdırılması zamanı əhəmiyyətli ola bilər.

Hüquqşünaslar hesab edirlər ki, vətəndaşlar bu cür hallarda şifahi məlumatlarla kifayətlənməməlidirlər. Çünki sosial təminat və pensiya məsələləri konkret qanunvericilik normaları əsasında həll edilir.

“Kiminsə ‘sən ala bilməzsən’ deməsi hüquqi cavab deyil. Vətəndaşın konkret vəziyyəti araşdırılmalı, onun hansı kateqoriyaya aid olduğu müəyyən edilməli və bundan sonra hüquqi nəticə çıxarılmalıdır. Uşaqlıqdan əlilliyi olan şəxsin vəziyyəti ilə sonradan əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsin hüquqi statusu eyni olmaya bilər”, – deyə hüquqşünaslar bildirirlər.

Mütəxəssislər xüsusilə vurğulayırlar ki, ailə başçısını itirməyə görə pensiya hüququ olan şəxslər bu hüquqlarını vaxtında araşdırmalıdırlar. Sosial təminatla bağlı məsələlərdə məlumatsızlıq və sənədlərin düzgün təqdim edilməməsi vətəndaşların hüquqlarından istifadə etməsini çətinləşdirə bilər.Beləliklə, “uşaqlıqdan əliləm, vəfat etmiş atama görə pensiya ala bilərəmmi?” sualına hüquqi baxımdan yanaşarkən əsas diqqət əlilliyin müəyyən edilmə tarixinə və şəxsin qanunvericilikdə nəzərdə tutulan kateqoriyaya daxil olub-olmamasına yönəldilməlidir.

Hüquqşünasların sözlərinə görə, əgər şəxsin əlilliyi 18 yaşına çatana qədər müəyyən olunubsa, ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququnun yaranması məsələsi mütləq araşdırılmalıdır. Lakin bunun üçün digər qanuni şərtlərin də nəzərə alınması vacibdir.

Mütəxəssislər vətəndaşlara tövsiyə edirlər ki, belə hallarda hüquqlarının olub-olmadığını yalnız eşitdikləri məlumatlara əsasən müəyyən etməsinlər. Müvafiq sənədlər toplanmalı, şəxsin konkret hüquqi statusu araşdırılmalı və bundan sonra aidiyyəti qaydada müraciət edilməlidir. Çünki bəzi hallarda vətəndaşın uzun illər istifadə etmədiyi və ya xəbərsiz olduğu sosial təminat hüquqları mövcud ola bilər.

Əli