Dələduzluq qurbanlarının diqqətinə: Həbsdən çıxmaq məsuliyyətin sonu deyil

Dələduzluq qurbanlarının diqqətinə: Həbsdən çıxmaq məsuliyyətin sonu deyil

Dələduzluq cinayətinin qurbanı olan vətəndaşların ən çox verdiyi suallardan biri də onlara dəymiş maddi ziyanın necə və hansı qaydada geri alınması ilə bağlıdır. Xüsusilə də təqsirli şəxs məhkəmə hökmü ilə müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum edildikdə, zərərçəkmiş şəxslər bəzən hesab edirlər ki, həmin şəxsin həbs olunması avtomatik şəkildə onların pulunun da geri qaytarılması deməkdir. Halbuki, hüquqi baxımdan cinayətə görə cəza çəkmək və zərərçəkmiş şəxsə vurulmuş maddi ziyanı ödəmək ayrı-ayrı hüquqi məsələlərdir.

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bir şəxsin dələduzluğa görə, məsələn, 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilməsi onun zərərçəkmiş şəxslərə vurduğu maddi ziyanı ödəmək öhdəliyini aradan qaldırmır. Yəni şəxs cəzasını çəkib azadlığa buraxıldıqdan sonra “mən artıq həbsdə yatmışam, buna görə də pulu qaytarmayacağam” deyə bilməz. Əgər məhkəmə qərarı və ya hökm əsasında ziyanın ödənilməsi müəyyən olunubsa, həmin öhdəlik qüvvədə qalır və qanuni qaydada icra edilməlidir.Məsələn, bir şəxsə “Çindən avtomobil gətirmək” vədi ilə 7 min manat pul verilib, lakin sonradan həmin şəxsin dələduzluq etdiyi müəyyənləşdirilib və o, cinayət məsuliyyətinə cəlb olunaraq 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Bu zaman zərərçəkmiş şəxs ilk növbədə cinayət işi üzrə çıxarılmış məhkəmə hökmünün məzmununu diqqətlə araşdırmalıdır. Əsas məsələlərdən biri budur ki, cinayət işi zamanı zərərçəkmiş şəxs tərəfindən vurulmuş maddi ziyanın ödənilməsi ilə bağlı mülki iddia qaldırılıbmı və məhkəmə bu barədə qərar qəbul edibmi?

Hüquqşünaslar bildirirlər ki, cinayət prosesi zamanı zərərçəkmiş şəxs maddi ziyanın ödənilməsi tələbi ilə mülki iddia verə bilər. Əgər həmin tələb cinayət işi çərçivəsində irəli sürülüb və məhkəmə hökmündə təqsirli şəxsin, məsələn, 7 min manat məbləğində ziyanı ödəməsi müəyyən edilibsə, bu halda artıq həmin qərarın icrası məsələsi gündəmə gəlir.Belə vəziyyətdə zərərçəkmiş şəxs pulun geri qaytarılması üçün müvafiq icra qurumuna müraciət edə bilər. İcra məmuru borclunun adına olan əmlakın, bank hesablarının, gəlirlərinin və digər mümkün maliyyə mənbələrinin müəyyən edilməsi istiqamətində qanunvericiliklə nəzərdə tutulan tədbirləri həyata keçirə bilər. Əgər borclunun adına daşınmaz əmlak, avtomobil və ya başqa satıla bilən əmlak müəyyən olunarsa, qanunla müəyyən edilmiş qaydada həmin əmlaka yönəldilmiş icra tədbirləri nəticəsində ziyanın ödənilməsi məsələsi həll edilə bilər.Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, borclunun hazırda həbsdə olması onun bütün əmlakının toxunulmaz olması demək deyil. Əgər qanuni əsaslar mövcuddursa və icra sənədində ziyanın ödənilməsi nəzərdə tutulubsa, borclunun əmlakı və digər gəlir mənbələri araşdırıla bilər.Bəzi hallarda isə təqsirli şəxsin adına heç bir əmlak və ya rəsmi gəlir müəyyən edilmir. Bu zaman zərərçəkmiş şəxslər düşünürlər ki, artıq pullarını geri almaq mümkün olmayacaq. Hüquqşünasların fikrincə, belə hallarda da hüquqi proses tamamilə dayanmış hesab edilmir. Borclunun sonradan əldə etdiyi əmlak və ya gəlirlər də müəyyən hallarda icra prosesinin predmetinə çevrilə bilər.Şəxs cəzaçəkmə müəssisəsindən azadlığa buraxıldıqdan sonra da məhkəmə qərarının icrasından yayınmamalıdır. Əgər onun üzərində qüvvədə olan icra sənədi varsa, həmin sənədin icrası ilə bağlı tədbirlər davam etdirilə bilər. Zərərçəkmiş şəxs müvafiq icra qurumuna müraciət edərək qərarın icrası ilə bağlı vəziyyəti öyrənə və qanunla nəzərdə tutulmuş tədbirlərin görülməsini tələb edə bilər.

Burada diqqət edilməli olan ən mühüm məqamlardan biri də odur ki, hər zərərçəkmiş şəxs cinayət işi zamanı mütləq mülki iddia qaldırmış olmur. Bəzi insanlar hesab edirlər ki, təqsirli şəxs cinayət məsuliyyətinə cəlb olunubsa, məhkəmə avtomatik olaraq onun vurduğu bütün ziyanı da geri qaytaracaq. Lakin hüquqşünaslar bildirirlər ki, ziyanın ödənilməsi məsələsi ayrıca hüquqi tələb kimi düzgün şəkildə irəli sürülməli və prosesdə həll olunmalıdır.Əgər zərərçəkmiş şəxs cinayət işi zamanı 7 min manatın geri qaytarılması ilə bağlı mülki iddia qaldırmayıbsa və hökm çıxarıldıqdan sonra bu məsələ həll edilməyibsə, bu, həmin şəxsin sonradan hüquqlarını müdafiə etmək imkanının tamamilə itməsi demək deyil.Belə halda zərərçəkmiş şəxs ayrıca qaydada mülki məhkəməyə müraciət edərək ona vurulmuş maddi ziyanın ödənilməsini tələb edə bilər. Xüsusilə təqsirli şəxsin dələduzluq əməlini törətməsi artıq qüvvəyə minmiş məhkəmə hökmü ilə müəyyən edilibsə, həmin hökm mülki mübahisəyə baxılarkən mühüm hüquqi əhəmiyyət daşıya bilər.Başqa sözlə, cinayət işi üzrə məhkəmə artıq müəyyən edib ki, həmin şəxs konkret əməli törədib və həmin əmələ görə təqsirlidir. Bu halda zərərçəkmiş şəxsin ayrıca mülki qaydada vurulmuş ziyanın ödənilməsini tələb etməsi üçün mühüm hüquqi əsas yarana bilər.Məsələn, vətəndaş avtomobil gətiriləcəyi vədi ilə qarşı tərəfə 7 min manat pul verib. Sonradan məlum olub ki, avtomobil gətirilməyib, pul geri qaytarılmayıb və həmin şəxs dələduzluq əməli ilə bağlı cinayət məsuliyyətinə cəlb olunub. Əgər məhkəmə hökmündə həmin şəxsin bu əmələ görə təqsirli olduğu müəyyən edilibsə, zərərçəkmiş şəxs ayrıca mülki iddia ilə məhkəməyə müraciət edərək ona dəymiş 7 min manat maddi ziyanın geri qaytarılmasını tələb edə bilər.

Hüquqşünaslar bildirirlər ki, belə iddia hazırlanarkən cinayət işi üzrə çıxarılmış hökm, pulun verilməsini təsdiq edən qəbzlər, bank köçürmələri, yazışmalar, mesajlar, səs yazıları və digər qanuni sübutlar mühüm əhəmiyyət daşıya bilər. Hər bir konkret işdə hansı sübutların təqdim ediləcəyi isə hadisənin şəraitindən asılıdır.Zərərçəkmiş şəxslər həmçinin bilməlidirlər ki, təqsirli şəxsin həbs cəzasını başa vurması onun borcunun “silinməsi” anlamına gəlmir. Cinayətə görə verilən cəza dövlət qarşısında yaranmış cinayət məsuliyyəti ilə bağlıdır. Zərərçəkmiş şəxsə vurulan maddi ziyanın ödənilməsi isə ayrıca əmlak məsuliyyətidir.Bu səbəbdən “3 il həbsdə yatdı, artıq mənim 7 min manatım da bağlandı” düşüncəsi hüquqi baxımdan düzgün yanaşma deyil. Əgər ziyanın ödənilməsi barədə məhkəmə qərarı mövcuddursa, həmin qərarın icrası tələb olunmalıdır. Əgər belə bir qərar yoxdur və cinayət işi zamanı mülki iddia qaldırılmayıbsa, hüquqi imkanlardan asılı olaraq ayrıca mülki qaydada məhkəməyə müraciət etmək məsələsi nəzərdən keçirilə bilər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, dələduzluq qurbanı olan şəxslər yalnız təqsirli şəxsin cəzalandırılması ilə kifayətlənməməli, onlara dəymiş maddi ziyanın hüquqi qaydada tələb olunmasına da xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Cinayət hökmünün çıxması zərərçəkmiş üçün mühüm nəticə olsa da, pulun faktiki olaraq geri alınması üçün müvafiq hüquqi prosedurların vaxtında həyata keçirilməsi vacibdir.

Nəticə etibarilə, təqsirli şəxs 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilibsə və 7 min manat ziyan hələ də ödənilməyibsə, onun həbsdən çıxması borcun avtomatik olaraq aradan qalxması demək deyil. Əgər ziyanın ödənilməsi barədə icra sənədi mövcuddursa, icra orqanı vasitəsilə həmin qərarın icrası tələb oluna bilər. Əgər cinayət işi zamanı maddi ziyanın ödənilməsi barədə mülki iddia qaldırılmayıbsa, konkret işin hüquqi vəziyyətindən asılı olaraq ayrıca mülki qaydada məhkəməyə müraciət etmək imkanı da yarana bilər.Belə mürəkkəb hallarda ən düzgün addım cinayət işi üzrə çıxarılmış hökmü, mövcud məhkəmə qərarlarını və icra sənədlərini hüquqşünasa təqdim edərək vəziyyətin ayrıca qiymətləndirilməsidir. Çünki ziyanın faktiki olaraq geri alınması üçün atılacaq hüquqi addımlar konkret olaraq həmin iş üzrə qəbul edilmiş qərarlardan və mövcud sənədlərdən asılıdır.

Yeganə 

Həmçinin oxuyun

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var...