Boşanandan sonra keçmiş ər-arvad vərəsə ola bilərmi?

Ailə münasibətlərində ən çox maraq doğuran hüquqi məsələlərdən biri ər-arvadın bir-birinin ölümündən sonra vərəsəlik hüququnun olub-olmamasıdır. Xüsusilə boşanmış şəxslər, uzun müddətdir ayrı yaşayan, lakin rəsmi nikahı hələ pozulmayan cütlüklər bu məsələdə tez-tez suallarla qarşılaşırlar. Hüquqşünasların izahına görə, Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyində ər və arvadın vərəsəlik hüququ konkret qaydalarla müəyyən edilir və burada rəsmi nikahın mövcudluğu əsas məsələlərdən biridir.

Citypost.az xəbər verir ki, qanunvericiliyə əsasən, ər və arvad bir-birinə münasibətdə birinci növbə vərəsələr hesab olunurlar. Yəni şəxslər rəsmi nikahda olduqları müddətdə onlardan biri vəfat etdikdə, sağ qalan ər və ya arvad mərhumun vərəsələri sırasına daxil olur. Birinci növbə vərəsələrə, ümumiyyətlə, mərhumun uşaqları, həyat yoldaşı və valideynləri daxildir. Bu şəxslər qanun üzrə vərəsəlik zamanı eyni növbədə nəzərə alınırlar.Məsələn, bir şəxs vəfat etdikdə onun rəsmi həyat yoldaşı, övladları və valideynləri varsa, miras məsələsi qanunvericiliyin tələblərinə uyğun şəkildə həmin birinci növbə vərəsələr arasında həll edilir. Burada vacib məqamlardan biri odur ki, həyat yoldaşının vərəsəlik hüququ yalnız rəsmi nikah münasibətlərindən irəli gəlir. Sadəcə birlikdə yaşamaq, uzun illər faktiki ailə həyatı sürmək hər zaman avtomatik olaraq qanuni vərəsəlik hüququ yaratmır.

Hüquqşünaslar bildirirlər ki, insanlar arasında geniş yayılmış fikirlərdən biri də budur ki, ər-arvad evləndiyi andan etibarən bütün hallarda ömür boyu bir-birinin vərəsəsi olaraq qalır. Lakin bu fikir tamamilə doğru deyil. Nikah qanuni qaydada pozulduqda, keçmiş ər və arvad bir-birinə qanun üzrə vərəsə olmaq hüququnu itirirlər. Yəni boşanma başa çatdıqdan və nikah rəsmi olaraq pozulduqdan sonra tərəflərdən biri vəfat etdikdə, keçmiş həyat yoldaşı artıq onun birinci növbə vərəsəsi hesab edilmir.Bu səbəbdən boşanma yalnız ailə münasibətlərinə deyil, gələcəkdə yarana biləcək vərəsəlik məsələlərinə də birbaşa təsir göstərir. Bir çox insan düşünür ki, uzun illər evli olduqları üçün boşandıqdan sonra da keçmiş həyat yoldaşının əmlakında müəyyən hüquqları qala bilər. Lakin qanun üzrə vərəsəlik baxımından rəsmi boşanma həmin hüquqi əlaqəni, bir qayda olaraq, aradan qaldırır.Digər maraqlı məsələ isə rəsmi nikahın hələ pozulmadığı, lakin ər-arvadın faktiki olaraq uzun müddət birlikdə yaşamadığı hallardır. Praktikada elə vəziyyətlərə rast gəlinir ki, ər və arvad rəsmi olaraq hələ boşanmayıb, lakin illərdir ayrı yaşayırlar, ailə münasibətlərini faktiki olaraq dayandırıblar və hər biri müstəqil həyat sürür. Belə hallarda vərəsəlik məsələsi daha mürəkkəb hüquqi araşdırma tələb edə bilər.Hüquqi yanaşmaya görə, bəzi hallarda ər-arvadın ailə münasibətlərinə faktiki olaraq uzun müddət xitam verməsi vərəsəlik hüququ ilə bağlı mübahisələrə səbəb ola bilər. Xüsusilə digər vərəsələr məhkəməyə müraciət etdikdə, tərəflərin faktiki ailə münasibətlərinin mövcud olub-olmaması, birlikdə yaşayıb-yaşamaması və münasibətlərin nə qədər müddətdir dayandırıldığı araşdırıla bilər.Bu baxımdan yalnız pasportda nikah möhürünün olması hər bir konkret hüquqi mübahisədə yeganə araşdırılan məsələ olmaya bilər. Əgər tərəflər uzun müddətdir faktiki olaraq ayrı yaşayır, ailə münasibətlərini davam etdirmir və bu vəziyyət hüquqi mübahisənin predmetinə çevrilirsə, məhkəmə konkret halları və mövcud sübutları qiymətləndirə bilər.

Mütəxəssislərin fikrincə, vərəsəlik məsələlərində bir mühüm məqam da unudulmamalıdır: şəxsin ölümündən sonra onun bütün əmlakı avtomatik olaraq yalnız həyat yoldaşına keçmir. Əgər digər birinci növbə vərəsələr, yəni övladlar və valideynlər varsa, onların da qanunla müəyyən edilmiş vərəsəlik hüquqları nəzərə alınır.Bundan əlavə, əgər vəfat edən şəxsin vəsiyyətnaməsi varsa, vərəsəliyin həlli fərqli qaydada həyata keçirilə bilər. Vəsiyyətnamə ilə əmlakın kimə və hansı həcmdə verilməsi müəyyən edilə bilər. Bununla belə, bəzi hallarda qanunla qorunan şəxslərin məcburi pay hüquqları da ayrıca nəzərə alınmalıdır.

Hüquqşünaslar vətəndaşlara tövsiyə edirlər ki, vərəsəlik məsələlərinə sadəcə ailə münasibətləri prizmasından yanaşmasınlar. Çünki rəsmi nikahın olub-olmaması, boşanmanın rəsmiləşdirilməsi, faktiki ayrı yaşama, vəsiyyətnamənin mövcudluğu, digər vərəsələrin olması və əmlakın hüquqi statusu kimi çoxsaylı amillər mirasın necə bölüşdürüləcəyinə təsir edə bilər.Xüsusilə uzun müddətdir ayrı yaşayan, lakin rəsmi nikahını hələ pozmayan şəxslər gələcəkdə hüquqi mübahisələrin yaranmaması üçün öz ailə-hüquq münasibətlərini qanuni qaydada rəsmiləşdirməlidirlər. Eyni zamanda, boşanmış şəxslər də bilməlidirlər ki, boşanma başa çatdıqdan sonra keçmiş ər və arvad, ümumi qayda olaraq, bir-birinin qanuni vərəsəsi hesab olunmur.

Nəticə etibarilə, ər və arvad rəsmi nikah dövründə bir-birinin birinci növbə vərəsələri sırasına daxildir. Nikah pozulduqda isə bu vərəsəlik hüququ, bir qayda olaraq, aradan qalxır. Rəsmi nikah davam etsə də, tərəflərin uzun müddət faktiki olaraq ayrı yaşaması kimi hallarda isə məsələ konkret şəraitdən və hüquqi qiymətləndirmədən asılı olaraq araşdırıla bilər. Buna görə də miras və vərəsəliklə bağlı hər hansı mübahisə yarandıqda sənədlərin və konkret vəziyyətin hüquqşünas tərəfindən ətraflı təhlil edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Əli

Həmçinin oxuyun

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var...