Sənədsiz evdə digər vərəsələrin hüquqları necə qorunur?

Valideynləri vəfat etdikdən sonra ailə üzvləri arasında daşınmaz əmlakla bağlı müxtəlif suallar yaranır. Xüsusilə evin çıxarışının olmaması, əmlakın valideynlərdən heç birinin adına rəsmiləşdirilməməsi və vərəsələrin bir neçə nəfərdən ibarət olması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirə bilər. Belə hallarda vətəndaşları ən çox düşündürən məsələlərdən biri də budur: valideynlər vəfat etdikdən sonra övladlardan biri digər vərəsələrin xəbəri və razılığı olmadan evi öz adına keçirə bilərmi?

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, ilk növbədə əmlakın hüquqi statusu dəqiq müəyyən edilməlidir. Evin heç kimin adına çıxarışının olmaması onun avtomatik olaraq sahibsiz və ya vərəsəlikdən kənar əmlak olması demək deyil. Əgər həmin evdən uzun illər valideynlər istifadə edib, əmlak onların mülkiyyətində olub və bunu təsdiq edən müxtəlif sənədlər, faktiki istifadə halları və digər hüquqi əsaslar mövcuddursa, həmin əmlakın vərəsəlik məsələsi ayrıca araşdırılmalıdır.

Hüquqşünaslar bildirirlər ki, valideynlərdən biri vəfat etdikdə onun əmlakı ilə bağlı vərəsəlik münasibətləri yaranır. Sonrakı mərhələdə digər valideyn də vəfat edibsə, həmin şəxsin hüquqları və onun vərəsələri də nəzərə alınmalıdır. Bu səbəbdən bir neçə vərəsənin olduğu halda onların hüquqlarını kənarda qoyaraq bütün əmlakın yalnız bir övladın adına keçirilməsi məsələsinə sadə şəkildə yanaşmaq olmaz.Burada xüsusilə “çıxarış yoxdur” məsələsinə diqqət yetirmək lazımdır. Çıxarışın olmaması mülkiyyət hüququnun ümumiyyətlə mövcud olmadığı anlamına gəlmir. Bəzi hallarda mülkiyyət hüququnun yaranmasını və ya əmlakın mərhum şəxsə məxsus olduğunu təsdiqləyən digər sənədlər mövcud ola bilər. Buna görə də belə vəziyyətdə ilk addım əmlakın hansı əsasla əldə edildiyini, tikildiyini və ya istifadə edildiyini müəyyənləşdirməkdir.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, qardaşlardan birinin digər vərəsələrin imzası olmadan evi öz adına keçirməsi məsələsi konkret sənədlərdən və aparılan rəsmiləşdirmənin hüquqi əsasından asılıdır. Əgər əmlakın rəsmiləşdirilməsi zamanı digər vərəsələrin hüquqları pozulubsa, həmin şəxslərin məhkəməyə müraciət etmək və öz hüquqlarının müdafiəsini tələb etmək imkanları yarana bilər.Digər tərəfdən, əmlakı öz adına keçirmək üçün saxta sənəddən istifadə edilməsi tamamilə fərqli hüquqi məsələdir. Hüquqşünaslar vurğulayırlar ki, saxta sənəd hazırlamaq, saxta sənəddən istifadə etmək və bunun vasitəsilə başqasının əmlak hüquqlarına müdaxilə etmək qanunvericilik baxımından ciddi nəticələr doğura bilər və konkret hallardan asılı olaraq cinayət məsuliyyəti məsələsi də yarana bilər.

Ekspertlərin fikrincə, vətəndaş belə bir vəziyyətlə qarşılaşdıqda “qardaşım saxta sənəd düzəldib evi öz adına keçirə bilərmi?” sualından daha əvvəl əmlakın hüquqi tarixçəsini araşdırmalıdır. Çünki evin hazırda heç kimin adına rəsmiləşdirilməməsi, valideynlərin ölümündən sonra həmin əmlakla bağlı hüquqların müəyyənləşdirilməsinə maneə yaratsa da, məsələni həllolunmaz etmir.Müasir dövrdə daşınmaz əmlakla bağlı dövlət qeydiyyatı və sənədləşmə proseslərinin elektronlaşdırılması da saxtalaşdırma hallarının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Müxtəlif məlumatların elektron sistemlərdə saxlanılması və sənədlərin hüquqi əsaslarının yoxlanılması bir şəxsin sadəcə saxta kağız hazırlamaqla əmlakı avtomatik şəkildə öz adına keçirməsini mümkün etmir. Bununla belə, hüquqşünaslar qeyd edirlər ki, heç bir sistemdə hüquq pozuntusunun tamamilə mümkünsüz olduğunu söyləmək düzgün deyil. Şübhəli rəsmiləşdirmə aşkar edilərsə, onun hüquqi əsası araşdırılmalı və zərurət yarandıqda müvafiq dövlət orqanlarına və məhkəməyə müraciət edilməlidir.Belə hallarda digər vərəsələrin ən böyük səhvi məsələyə gec müdaxilə etmək ola bilər. Əgər ailə üzvləri valideynlərdən qalan evin bir vərəsənin adına keçirilməsindən şübhələnirlərsə, əmlakın qeydiyyat vəziyyəti, mövcud sənədlər, vərəsəlik işi və digər hüquqi məlumatlar araşdırılmalıdır. Zərurət olduqda notariat orqanına müraciət edilməli, əmlakın qeydiyyatı ilə bağlı məlumatlar əldə edilməli və vərəsələrin hüquqi statusu müəyyənləşdirilməlidir.

Hüquqşünaslar həmçinin bildirirlər ki, vərəsələr arasında razılıq yoxdursa, əmlakın bölüşdürülməsi və ya hər hansı vərəsənin hüququnun tanınması məsələsi məhkəmə müstəvisinə keçə bilər. Məhkəmə zamanı əmlakın valideynlərə məxsus olduğunu təsdiqləyən sənədlər, faktiki istifadə, ailə münasibətləri, vərəsəlik sənədləri və digər sübutlar qiymətləndirilə bilər.

Mütəxəssislərin qənaətinə görə, valideynlərin hər ikisinin vəfat etdiyi, evin isə onların adına rəsmiləşdirilmədiyi hallarda “ev heç kimin adına deyil, deməli, qardaşım istəsə öz adına keçirə bilər” yanaşması düzgün deyil. Əmlakın hüquqi vəziyyəti və vərəsələrin hüquqları ayrıca müəyyən edilməlidir. Bir şəxsin digər vərəsələrin hüquqlarını nəzərə almadan əmlakı öz adına keçirməyə çalışması mübahisəyə və sonradan məhkəmə prosesinə səbəb ola bilər.Əgər bunun üçün saxta sənədlərdən istifadə olunması iddiası varsa, məsələ daha ciddi araşdırma tələb edir. Belə halda sənədlərin həqiqiliyi, onların hansı orqan tərəfindən verilməsi, əmlakın hansı əsasla rəsmiləşdirilməsi və həmin prosesdə digər şəxslərin hüquqlarının pozulub-pozulmaması müəyyən edilməlidir.

Mütəxəssislər vətəndaşlara belə vəziyyətlərdə özbaşına sənəd hazırlamaq və ya əmlakı birtərəfli qaydada rəsmiləşdirməyə cəhd etmək əvəzinə, əvvəlcə vərəsəlik məsələsini hüquqi qaydada həll etməyi tövsiyə edirlər. Çünki sənədsiz və ya çıxarışı olmayan əmlakla bağlı hər bir konkret vəziyyətin öz hüquqi xüsusiyyətləri var və son nəticə mövcud sənədlərin, faktiki vəziyyətin və vərəsələrin hüquqlarının birlikdə qiymətləndirilməsindən asılıdır.

Yusif 

Həmçinin oxuyun

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var...