Qadınlar niyə əvvəlkindən daha rahat boşanmağa qərar verirlər? – Vəkildən AÇIQLAMA

Son illərdə ailə münasibətlərində və boşanma qərarlarına yanaşmada müəyyən dəyişikliklərin müşahidə olunmasının səbəbləri barədə müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Xüsusilə qadınların öz hüquqları barədə daha çox məlumat əldə etməsi, internet və sosial şəbəkələrin geniş yayılması, hüquqi maarifləndirmənin artması və əmək bazarında qadınların rolunun genişlənməsi bu məsələnin cəmiyyətdə daha çox müzakirə olunmasına səbəb olur. Əvvəllər, xüsusilə internet və informasiya resurslarının indiki qədər əlçatan olmadığı dövrlərdə bir çox insan ailə münasibətləri, boşanmanın hüquqi nəticələri, aliment, əmlak bölgüsü və digər məsələlərlə bağlı hüquqlarını tam bilmirdi. Bununla yanaşı, ailə və cəmiyyətin münasibəti də insanların qərarlarına ciddi təsir göstərə bilirdi. Xüsusilə rayon və kənd yerlərində “qadın boşanmamalıdır”, “bir dəfə ailə qurmusansa, sona qədər dözməlisən” kimi sosial yanaşmaların qadınların seçimlərinə təsir etdiyi hallar geniş müzakirə olunur.

Mövzu ilə bağlı hüquqşünas Ceyhun Məmmədov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, informasiya əlçatanlığının artması insanların öz hüquqlarını daha yaxşı tanımasına və ailə münasibətlərində qarşılaşdıqları problemlərə əvvəlki dövrlərdən fərqli yanaşmasına təsir edən amillərdən biridir.

Onun sözlərinə görə, əvvəlki illərlə müqayisədə bu gün insanın hüquqi məlumat əldə etməsi daha asandır. İnternet, sosial şəbəkələr, xəbər saytları, hüquqi maarifləndirici materiallar və müxtəlif mütəxəssislərin açıqlamaları vətəndaşlara ailə münasibətlərində hansı hüquqlara malik olduqları barədə daha çox məlumat əldə etmək imkanı verir.

“Faktiki olaraq əvvəlki dövrlərdə, xüsusilə 1990-cı illərdən əvvəlki illərdə informasiya əlçatanlığı indiki səviyyədə deyildi. İnsanlar hüquqi məsələlərlə bağlı məlumatı əsasən televiziya, qəzet və ətraflarından əldə edirdilər. Hüquqi maarifləndirmə də bugünkü qədər geniş deyildi. İndi isə qlobal şəbəkə, internet və sosial media insanların məlumat əldə etmək imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Qadınlar da artıq öz hüquqları barədə daha çox məlumatlıdırlar”, – deyə vəkil bildirib.

Ceyhun Məmmədov qeyd edib ki, burada yalnız boşanmanın mümkün olması barədə məlumatlılıqdan söhbət getmir. İnsanlar boşanmanın hüquqi nəticələri, uşaqların saxlanılması, aliment, nikah dövründə əldə olunmuş əmlakın hüquqi rejimi, yaşayış və digər məsələlərlə bağlı da daha çox məlumat əldə edə bilirlər.

“Məsələn, əvvəllər qadın düşünə bilərdi ki, boşansam, bundan sonra nə olacaq, maddi baxımdan necə yaşayacağam, uşağın vəziyyəti necə olacaq, mənim hansı hüquqlarım var? İndi isə bu suallara cavab tapmaq daha asandır. İnsan görür ki, boşanma prosesindən keçən başqa şəxslər var, aliment məsələləri həll olunur, müəyyən hallarda nikah dövründə əldə edilmiş əmlakla bağlı bölgü aparılır, insanlar ayrı yaşamağa başlayır və həyatlarını davam etdirirlər. Eyni zamanda qadınların təhsil alması, işləməsi, karyera qurması və iqtisadi baxımdan müstəqil olması imkanları da genişlənib”, – deyə hüquqşünas vurğulayıb.

Vəkilin sözlərinə görə, bu amillər ailə daxilində ciddi problemlərlə üzləşən şəxsin vəziyyətə əvvəlki kimi yalnız “dözmək lazımdır” prizmasından yanaşmamasına səbəb ola bilər. Xüsusilə ailədə zorakılıq, davamlı psixoloji təzyiq, hüquqların pozulması və digər ciddi problemlər olduğu halda şəxsin hüquqi müdafiə imkanları barədə məlumatlı olması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

“Əvvəllər xüsusilə rayon və kənd yerlərində mentalitet amili daha güclü idi. ‘Qadın boşanmaz’, ‘bir dəfə evlənmisənsə, axıra qədər dözməlisən’ kimi yanaşmalar mövcud idi. İndi isə cəmiyyətin müəyyən hissəsində bu yanaşmalar dəyişib. İnsanlar görürlər ki, boşanan qadın və ya kişi həyatını davam etdirə bilir, işləyə bilir, özünü inkişaf etdirə bilir. Qadın müxtəlif sahələrdə karyera qura, iqtisadi müstəqilliyini təmin edə bilər. Bunlar da ailə münasibətlərində seçimlərə təsir edən amillərdir”, – deyə Ceyhun Məmmədov bildirib.

Hüquqşünas hesab edir ki, burada informasiya əlçatanlığı ilə yanaşı, qadınların iqtisadi və sosial imkanlarının artması da mühüm faktorlardan biridir. Əvvəllər ailənin maddi təminatından asılı olan və iş imkanları məhdud olan qadın üçün boşanma qərarı daha böyük sosial və iqtisadi risk kimi görünə bilərdi. Bu gün isə təhsil və əmək imkanlarının genişlənməsi bəzi qadınların öz gəlirlərini formalaşdırmasına və müstəqil həyat qurmasına şərait yaradır. Bununla yanaşı, vəkil vurğulayıb ki, boşanma qərarının verilməsi yalnız maddi imkanlarla izah edilməməlidir. Hər bir ailənin vəziyyəti fərqlidir və boşanmanın səbəbləri, uşaqların olub-olmaması, tərəflərin əmlak vəziyyəti, nikah dövründə əldə edilmiş əmlak və digər hüquqi hallar ayrıca qiymətləndirilməlidir. Əmlak məsələsinə gəlincə, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə əsasən, ər-arvadın nikah dövründə əldə etdiyi əmlak, nikah müqaviləsində və ya tərəflər arasında başqa razılaşmada ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, onların ümumi mülkiyyəti sayılır. Eyni zamanda nikahdan əvvəl mövcud olan, yaxud nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə edilən əmlak şəxsi mülkiyyət hesab olunur. Bu səbəbdən cəmiyyətdə bəzən səsləndirilən “qadın boşandısa, mütləq evin yarısını alır” və ya “boşanandan sonra avtomatik olaraq aliment alır” kimi yanaşmalar hüquqi baxımdan hər vəziyyətə eyni şəkildə tətbiq edilə bilməz. Əmlakın nə vaxt və hansı əsasla əldə edilməsi, tərəflər arasında nikah müqaviləsinin olub-olmaması və digər hallar nəzərə alınmalıdır.

Ceyhun Məmmədovun sözlərinə görə, əsas dəyişikliklərdən biri də insanların hüquqi prosedurlardan əvvəlcədən xəbərdar olmasıdır. İnsanlar artıq məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl hüquqşünaslardan məsləhət almağa, sənədləri araşdırmağa, əmlakın hüquqi statusunu öyrənməyə və mümkün nəticələri qiymətləndirməyə daha çox çalışırlar.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

“İnformasiya əlçatanlığı insanlara seçim imkanlarını göstərir. İnsan hansı hüquqa malik olduğunu bilmirsə, həmin hüququ tələb etmək imkanını da düzgün qiymətləndirə bilməz. Bu gün internetdə hüquqi məlumatların çoxalması, vəkillərin və hüquqşünasların sosial şəbəkələrdə maarifləndirici çıxışlar etməsi, müxtəlif real məhkəmə işlərinin ictimaiyyətə çatdırılması insanların hüquqi savadlılığının artmasına təsir edir”, – deyə vəkil əlavə edib.

Hüquqşünas hesab edir ki, bu proses ailə institutunun zəifləməsi kimi yalnız bir istiqamətdə qiymətləndirilməməlidir. Onun sözlərinə görə, insanların hüquqlarını bilməsi ailədə qarşılıqlı məsuliyyətin və hüquqi münasibətlərin daha düzgün qurulmasına da kömək edə bilər.

“İnsan bilməlidir ki, ailədə hər bir tərəfin hüquqları və vəzifələri var. Ailə münasibətində zorakılıq, ciddi hüquq pozuntusu və ya insanın təhlükəsizliyinə təhdid varsa, bu vəziyyətə sadəcə ‘mentalitet belədir’ deyərək yanaşmaq düzgün deyil. Eyni zamanda hər bir ailə münaqişəsinin nəticəsinin boşanma olması da doğru yanaşma deyil. Burada konkret vəziyyət, tərəflərin iradəsi və ailədə mövcud problemlərin xarakteri nəzərə alınmalıdır”, – deyə Ceyhun Məmmədov bildirib.

Azərbaycan qanunvericiliyində də qadın və kişilər üçün hüquq bərabərliyi prinsipi təsbit olunub. “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” qanun cinsə görə ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyini və qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanların yaradılmasını nəzərdə tutur.

Ceyhun Məmmədovun fikrincə, cəmiyyət dəyişdikcə ailə münasibətlərinə yanaşma da dəyişir. İnformasiya texnologiyalarının inkişafı, hüquqi maarifləndirmənin genişlənməsi, qadınların təhsil və əmək bazarında fəallığının artması və sosial münasibətlərin transformasiyası insanların ailə ilə bağlı qərarlarına təsir göstərən amillər sırasındadır.

“Əvvəllər insan müəyyən bir problemin içində qalırdısa, onun çıxış yolları barədə məlumatı az ola bilərdi. İndi isə eyni problemlə qarşılaşan insanların təcrübələrini görmək, hüquqi məlumat almaq və mütəxəssisə müraciət etmək daha asandır. Bu da xüsusilə qadınların öz hüquqlarını bilməsinə və seçimlərini daha məlumatlı şəkildə etməsinə imkan verir. Təbii ki, bütün bunlar ailədə hər hansı narahatlıq yaranan kimi boşanmaq lazımdır anlamına gəlmir. Amma şiddət, hüquq pozuntusu və davamlı ağır konflikt kimi hallarda insanın hüquqi müdafiə imkanlarını bilməsi vacibdir”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Beləliklə, boşanmalara münasibətdə baş verən dəyişiklikləri yalnız bir səbəblə izah etmək mümkün deyil. İnformasiya əlçatanlığının artması, hüquqi maarifləndirmənin genişlənməsi, qadınların sosial və iqtisadi imkanlarının dəyişməsi, cəmiyyətin ailə münasibətlərinə baxışının transformasiyası və hüquqlar barədə məlumatlılığın yüksəlməsi bu prosesə təsir edən amillər kimi nəzərdən keçirilə bilər. Əsas məsələ isə ailə münasibətlərində tərəflərin hüquq və vəzifələrini bilməsi, hər hansı qərarın hüquqi nəticələrini əvvəlcədən anlaması və xüsusilə zorakılıq və hüquq pozuntusu hallarında müdafiə mexanizmlərindən xəbərdar olmasıdır.

Yeganə