Anadangəlmə tək böyrəyi olan şəxsə əlillik verilə bilərmi? – Vəkildən AÇIQLAMA

Anadangəlmə olaraq bir böyrəyi olmayan şəxslərlə bağlı ən çox verilən suallardan biri onların əlillik və buna bağlı sosial təminat hüquqlarının olub-olmamasıdır. Xüsusilə valideynlər övladının doğuşdan tək böyrəklə dünyaya gəldiyi halda gələcəkdə ona əlillik təyin edilə bilib-bilməyəcəyini və bunun pensiya və ya digər sosial ödənişlərə əsas verib-vermədiyini soruşurlar.

Məsələ ilə bağlı hüquqşünas Pərviz Zalışov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, insanın anadangəlmə olaraq bir böyrəyinin olmaması faktı təkbaşına avtomatik şəkildə əlilliyin müəyyən olunması üçün kifayət etmir. Əlilliyin qiymətləndirilməsi zamanı yalnız orqanın sayına deyil, həmin vəziyyətin insan orqanizminin funksiyalarına nə dərəcədə təsir göstərməsinə diqqət yetirilir.

“Anadangəlmə bir böyrəyi olmayan şəxs bunun əsasında avtomatik olaraq əlillik əldə etmir. Burada əsas məsələ həmin şəxsin sağlamlıq vəziyyətinin ümumi qiymətləndirilməsidir. Əgər digər böyrək normal fəaliyyət göstərirsə və insanın orqanizminin funksiyalarında əlillik müəyyən edilməsinə əsas verən səviyyədə pozuntu yaranmayıbsa, yalnız anadangəlmə tək böyrəyin olması əlillik üçün əsas sayılmır”, – deyə Pərviz Zalışov bildirib.

Onun sözlərinə görə, bir böyrəklə doğulan şəxsin digər böyrəyinin vəziyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki orqanizmdə böyrək funksiyasının necə qorunduğu, digər böyrəyin normal işləyib-işləmədiyi və əlavə xəstəliklərin olub-olmaması şəxsin sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsinə təsir göstərə bilər.

Vəkil qeyd edib ki, sonradan yeganə böyrəyin fəaliyyətində ciddi pozuntular yaranarsa, vəziyyət artıq fərqli qiymətləndirilə bilər. Belə halda böyrək funksiyasının pozulmasının dərəcəsi, xəstəliyin ağırlığı və bunun insanın gündəlik həyatına və əmək fəaliyyətinə təsiri tibbi sənədlərlə müəyyənləşdirilməlidir.

“Əgər şəxsin tək böyrəyi var və həmin böyrək sağlamdırsa, sadəcə böyrəyin sayının bir olması əlillik üçün kifayət etmir. Amma yeganə böyrəkdə də ciddi xəstəlik, funksional pozuntu və ya digər ağırlaşmalar meydana çıxarsa, artıq orqanizmin funksiyalarının pozulması məsələsi gündəmə gəlir. Bu zaman şəxsin əlilliyinin müəyyən olunması üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan meyarlar əsasında qiymətləndirmə aparıla bilər”, – deyə hüquqşünas vurğulayıb.

Hazırkı qaydalara əsasən, Azərbaycanda əlilliyin müəyyən olunması yalnız konkret diaqnozun mövcudluğu ilə avtomatik baş vermir. Qiymətləndirmədə orqanizmin funksiyalarının pozulması əsas götürülür. Orqanizmin funksiyalarının pozulması 30 faizədək olduqda əlillik müəyyən edilmir, 30 faizdən artıq pozulmalar isə müvafiq faiz aralıqları üzrə qiymətləndirilir.Bu baxımdan, anadangəlmə tək böyrəyi olan şəxsin vəziyyətinə “bir böyrəyi yoxdur, deməli əlillik düşür” və ya əksinə, “bir böyrəyi var, ona görə heç bir halda əlillik verilə bilməz” prinsipi ilə yanaşmaq düzgün deyil. Hər bir şəxsin konkret tibbi vəziyyəti ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Pərviz Zalışovun sözlərinə görə, burada tibbi qiymətləndirmə ilə hüquqi nəticəni bir-birindən ayırmaq da vacibdir. Vətəndaşın əlilliyə əsas verən sağlamlıq problemi olduğunu düşünməsi hələ avtomatik olaraq ona əlillik təyin edilməsi demək deyil. Bunun üçün şəxsin tibbi sənədləri əsasında müvafiq göndəriş rəsmiləşdirilməli və həmin göndəriş elektron sistem vasitəsilə qiymətləndirilməlidir. Hazırda əlilliyin qiymətləndirilməsi üçün əsas sənəd dövlət tibb müəssisəsi tərəfindən verilən Forma 88 göndərişidir. Vətəndaş ilkin olaraq qeydiyyatda olduğu yaşayış yeri üzrə tibb müəssisəsinə müraciət edir. Tibbi müəssisə şəxsin sağlamlıq vəziyyətini və mövcud tibbi məlumatları nəzərə alaraq müvafiq göndərişi hazırlayır. Göndəriş “Əlillik” altsisteminə ötürüldükdən sonra qiymətləndirmə aparılır.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hüquqşünas əlavə edib ki, anadangəlmə çatışmazlığın mövcudluğu da qanunvericilikdə nəzərə alınan hallardandır. Lakin bunun özü avtomatik olaraq əlillik statusu yaratmır. Əsas məsələ həmin çatışmazlığın nəticəsində orqanizmin funksiyalarında hansı səviyyədə pozuntu yarandığının müəyyən edilməsidir. Qaydalar belə hallarda müxtəlif xəstəlik və çatışmazlıqların ayrı-ayrılıqda qiymətləndirilməsini də nəzərdə tutur.

“Valideynlər xüsusilə uşaqları ilə bağlı bu məsələyə diqqət etməlidirlər. Uşaq anadangəlmə tək böyrəklə doğulubsa, bu, onun mütləq şəkildə əlilliyi olan şəxs hesab ediləcəyi anlamına gəlmir. Əgər yeganə böyrək öz funksiyasını normal yerinə yetirirsə, əlavə ağırlaşmalar yoxdursa və orqanizmin funksiyalarında qanunvericiliyin tələb etdiyi səviyyədə pozuntu müəyyən edilmirsə, yalnız bu fakt əsasında əlillik təyin olunmaya bilər. Sonradan həmin böyrəyin fəaliyyətində ciddi problem yaranarsa isə vəziyyət yenidən tibbi və hüquqi baxımdan qiymətləndirilə bilər”, – deyə Pərviz Zalışov qeyd edib.

Mütəxəssis bildirib ki, “pensiya düşürmü?” sualına da birbaşa diaqnoz əsasında cavab vermək düzgün deyil. Əvvəlcə şəxsin əlilliyinin müəyyən olunması məsələsi həll edilməlidir. Daha sonra isə əlilliklə bağlı hansı sosial təminat növünə hüququnun yarandığı, əmək pensiyası və ya sosial müavinət üçün tələb olunan digər şərtlərin mövcud olub-olmadığı ayrıca müəyyənləşdirilir. Yəni əlilliyin müəyyən olunması ilə pensiyanın avtomatik təyin edilməsini eyniləşdirmək olmaz. Azərbaycanda əlilliyin qiymətləndirilməsi Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin tibbi-sosial ekspert komissiyaları tərəfindən həyata keçirilir və qiymətləndirmə zamanı yalnız göndərişdə göstərilən məlumatlar əsas götürülür.

Pərviz Zalışov sonda vurğulayıb ki, anadangəlmə tək böyrəyi olan şəxslərlə bağlı hər hansı konkret nəticəyə gəlmək üçün həmin şəxsin tibbi vəziyyəti, yeganə böyrəyin funksional göstəriciləri, əlavə xəstəliklərin olub-olmaması və orqanizmdə yaranan funksional pozuntular nəzərə alınmalıdır.

“Əsas məsələ böyrəyin sayından daha çox onun funksiyası və həmin vəziyyətin insan orqanizminə təsiridir. Ona görə də anadangəlmə tək böyrəyi olan hər kəsə avtomatik əlillik verilir demək də, belə şəxslərin heç bir halda əlillik ala bilməyəcəyini söyləmək də düzgün olmaz. Əgər sonradan yeganə böyrəyin fəaliyyətində ciddi pozuntu yaranırsa və bu, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan meyarlara uyğun funksional məhdudiyyət yaradırsa, həmin şəxsin əlilliyinin müəyyən olunması məsələsinə baxıla bilər”, – deyə vəkil əlavə edib.

Turan