Digər vərəsələrin razılığı olmadan evi öz adına keçirmək mümkündürmü?

Valideynləri vəfat etdikdən sonra ailəyə məxsus evin heç bir vərəsənin adına rəsmiləşdirilməməsi sonradan ailə üzvləri arasında ciddi hüquqi mübahisələrə səbəb ola bilər. Xüsusilə də vərəsələrdən birinin digər ailə üzvlərinin razılığı olmadan evi yalnız öz adına keçirmək istəməsi belə hallarda ən çox yaranan suallardan biridir. Bəs valideynlərdən miras qalan, lakin dövlət reyestrində heç kimin adına qeydiyyatda olmayan ev vərəsələrdən birinin adına digər şəxslərin imzası olmadan keçirilə bilərmi? Digər vərəsələrin razılığı olmadan belə bir qeydiyyat aparılması mümkündürmü? Saxta sənəd hazırlanaraq əmlakın bir şəxsin adına keçirilməsinə cəhd edilərsə, bunun hüquqi nəticələri nə ola bilər?

Məsələ ilə bağlı vəkil Şamxal Məmmədov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, burada ilk növbədə evin hüquqi statusu və valideynlərin həmin əmlaka hüququnu təsdiq edən sənədlərin olub-olmaması müəyyənləşdirilməlidir.

Vəkilin sözlərinə görə, evin hazırda heç kimin adına dövlət qeydiyyatında olmaması həmin əmlakın avtomatik olaraq vərəsələrdən birinin mülkiyyətinə keçməsi demək deyil. Əksinə, əvvəlcə əmlakın hüquqi mənsubiyyəti, valideynlərin həmin ev üzərində hüquqlarının olub-olmaması, bu hüquqların hansı sənədlərlə təsdiqləndiyi və valideynlərin ölümündən sonra vərəsəlik münasibətlərinin necə rəsmiləşdirildiyi araşdırılmalıdır.

Şamxal Məmmədov qeyd edib ki, əgər ata və ana vəfat edibsə və söhbət onların sağlığında sahib olduqları və ya hüquqları mövcud olmuş evdən gedirsə, həmin əmlak üzrə vərəsəlik məsələsi qanunvericiliyə uyğun həll edilməlidir. Sadəcə olaraq çıxarışın olmaması və ya evin dövlət reyestrində valideynlərdən birinin adına rəsmiləşdirilməməsi digər vərəsələrin hüquqlarını avtomatik aradan qaldırmır.

“Burada əsas məsələ evin heç kimin adına olub-olmamasından daha çox, həmin evə hüququn hansı əsasla yarandığının müəyyən edilməsidir. Əgər valideynlərin bu əmlak üzərində hüquqları olubsa və həmin hüquq vərəsəlik qaydasında keçirsə, vərəsələrdən birinin təkbaşına bütün əmlakı öz adına keçirməsi üçün digər vərəsələrin hüquqları nəzərə alınmalıdır”, – deyə vəkil bildirib.

Onun sözlərinə görə, vərəsələr arasında razılaşma olmadan bir şəxsin özünü yeganə hüquq sahibi kimi göstərməsi ayrıca hüquqi araşdırma tələb edir. Xüsusilə də digər vərəsələr mövcuddursa, onların hüquqlarının müəyyənləşdirilməsi və vərəsəlik sənədlərinin rəsmiləşdirilməsi vacibdir.

Vəkil vurğulayıb ki, daşınmaz əmlak üzərində hüquqların dövlət qeydiyyatı müəyyən hüquqi əsaslar əsasında həyata keçirilir. Qanunvericiliyə görə, daşınmaz əmlak üzərində hüquqların qeydiyyatı üçün, o cümlədən vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə, notariat qaydasında təsdiq edilmiş sənədlər və qanunda nəzərdə tutulan digər hüquqi əsaslar tələb olunur. Dövlət qeydiyyatı zamanı təqdim edilən sənədlərdəki məlumatların mövcud məlumatlarla uyğunluğu da yoxlanılır.

“Bu səbəbdən də ‘ev heç kimin adına deyil, mən gedib öz adıma keçirə bilərəm’ yanaşması hüquqi baxımdan düzgün deyil. Əmlakın qeydiyyatda olmaması onun sahibsiz olduğu və ya ailə üzvlərindən birinin istədiyi kimi rəsmiləşdirə biləcəyi anlamına gəlmir. Əvvəlcə əmlakın hüquqi tarixçəsi araşdırılmalıdır”, – deyə Şamxal Məmmədov əlavə edib.

Vəkilin sözlərinə görə, bəzən insanlar düşünürlər ki, digər vərəsələrin imzası olmadığı halda sənədlərdən istifadə etməklə və ya hansısa formada əmlakı öz adına rəsmiləşdirmək mümkündür. Lakin əmlakın dövlət qeydiyyatı üçün təqdim edilən sənədlərin həqiqiliyi və hüquqi əsası mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qanunvericilikdə qeydiyyata təqdim olunan sənədlərin saxta olması təsdiqləndikdə dövlət qeydiyyatının aparılmasından imtina edilməsi nəzərdə tutulur. Eyni zamanda qeydiyyat orqanının sənədlərin həqiqiliyinə ciddi şübhəsi yarandıqda qeydiyyat prosesi dayandırıla və müvafiq dövlət qurumlarına sorğular göndərilə bilər.

Şamxal Məmmədov saxta sənəd məsələsinə də toxunaraq bildirib ki, hər hansı şəxsin əmlak hüququ əldə etmək məqsədilə saxta sənəd hazırlaması, saxta sənəddən istifadə etməsi və ya belə sənədlərlə dövlət qeydiyyatına nail olmağa cəhd göstərməsi sadəcə ailədaxili mübahisə kimi qiymətləndirilməməlidir. Belə halın konkret hüquqi qiyməti sənədin necə hazırlandığından, kim tərəfindən istifadə edildiyindən, hansı məqsədlə təqdim olunduğundan və digər hallardan asılı olaraq müəyyən edilir və cinayət-hüquqi məsuliyyət məsələsi yarana bilər.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

“Saxta sənəd düzəldilməsi və həmin sənəddən istifadə edilməsi məsələsinə çox ciddi yanaşmaq lazımdır. Əgər kimsə digər vərəsələrin hüquqlarını aradan qaldırmaq və əmlakı öz adına keçirmək məqsədilə saxta sənəd təqdim edirsə, bu, artıq yalnız mülki mübahisə məsələsi deyil. Konkret hallardan asılı olaraq hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən araşdırma aparılması və cinayət məsuliyyəti məsələsinə hüquqi qiymət verilməsi mümkündür”, – deyə vəkil qeyd edib.

Mütəxəssis eyni zamanda bildirib ki, müasir dövrdə daşınmaz əmlakın qeydiyyatı ilə bağlı məlumatların elektron informasiya sistemləri vasitəsilə yoxlanılması bu cür halların qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Qanunvericiliyə əsasən, qeydiyyat üçün əsas olan sənədlər və məlumatların aidiyyəti dövlət qurumlarından elektron informasiya sistemləri vasitəsilə əldə edilməsi və yoxlanılması mexanizmləri mövcuddur. Sənədlərdəki məlumatlarla dövlət reyestrində olan məlumatlar arasında ziddiyyət müəyyən edildikdə də qeydiyyatın dayandırılması və ya imtina edilməsi üçün hüquqi əsaslar yarana bilər.

“Son illərdə bu sahədə elektron sistemlərin tətbiqi genişlənib. Bir sıra məlumatların dövlət informasiya ehtiyatlarından elektron qaydada əldə edilməsi və sənədlərin qarşılıqlı yoxlanılması imkanları mövcuddur. Ona görə də hər hansı şəxsin sadəcə bir kağız hazırlamaqla və ya saxta sənəd təqdim etməklə daşınmaz əmlakı problemsiz şəkildə öz adına keçirməsi kimi yanaşma doğru deyil. Əlbəttə, qanunsuz cəhdlərin tamamilə mümkünsüz olduğunu demək olmaz. Amma belə sənədlər şübhə doğurduqda onların yoxlanılması və qeydiyyatın dayandırılması üçün qanuni mexanizmlər var”, – deyə Şamxal Məmmədov vurğulayıb.

Vəkil bildirib ki, belə vəziyyətlə üzləşən şəxslər ilk növbədə evin hüquqi statusunu dəqiqləşdirməlidirlər. Bunun üçün valideynlərin həmin evlə bağlı sənədləri, köhnə order, alqı-satqı və ya digər hüquqmüəyyənedici sənədlər, texniki pasport, torpaq sənədləri, əvvəlki qeydiyyat məlumatları və digər sübutlar araşdırılmalıdır. Əgər ata və ya ananın həmin əmlaka hüququnu təsdiq edən sənəd mövcuddursa, həmin sənəd əsasında vərəsəlik münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi məsələsi qaldırıla bilər.

“Əgər ailədə bir neçə vərəsə varsa, onların hər birinin hüquqi statusu müəyyən edilməlidir. Bir vərəsənin digər vərəsələrdən xəbərsiz şəkildə bütün əmlakı öz adına keçirməsi ilə bağlı şübhə varsa, məsələni vaxtında araşdırmaq lazımdır. Xüsusilə də əmlakın artıq kiminsə adına keçirildiyi məlum olarsa, dövlət reyestrindəki məlumatların yoxlanılması və zərurət olduqda hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə edilməsi vacibdir”, – deyə vəkil əlavə edib.

Şamxal Məmmədovun sözlərinə görə, əmlakın bir vərəsənin adına keçirilməsi ilə bağlı mübahisə yarandıqda məsələnin məhkəmə qaydasında həlli də mümkün ola bilər. Qanunvericilikdə məhkəmə qərarı əsasında daşınmaz əmlaka hüquqların dövlət qeydiyyatının aparılması nəzərdə tutulur. Həmçinin dövlət qeydiyyatına alınmış hüquqla bağlı məhkəmədə mübahisə olduqda, qanunda nəzərdə tutulan qaydada həmin mübahisənin reyestrdə əks etdirilməsi mexanizmi mövcuddur.

Mütəxəssis sonda bildirib ki, belə hallarda ən böyük səhv məsələnin yalnız ailə daxilində həll olunacağını düşünmək və hüquqi addımları gecikdirməkdir. Əgər digər vərəsələrin razılığı olmadan əmlakın rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı real təhlükə və ya artıq baş vermiş qeydiyyat faktı varsa, sənədlərin toplanması, əmlakın reyestr məlumatlarının yoxlanılması və hüquqi prosedurların vaxtında başladılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Saxta sənəd və ya saxta məlumatdan istifadə edilməsi isə ayrıca hüquqi məsuliyyət yarada biləcəyindən belə bir üsulla əmlak əldə etməyə cəhd göstərmək qanuni mülkiyyət əldə etmə yolu hesab edilə bilməz.

Əli