Boşanma zamanı 3 uşaq anadan alına bilərmi? – Vəkildən AÇIQLAMA

Boşanmaq istəyən valideynləri ən çox narahat edən məsələlərdən biri uşaqların kimin yanında qalmasıdır. Xüsusilə azyaşlı övladları olan analar “Boşansam, uşaqlarımı ataları məndən ala bilərmi?”, “Uşaqların mənimlə qalmasını necə təmin edə bilərəm?”, “Uşaqların fikri məhkəmədə nəzərə alınacaqmı?” kimi suallarla qarşılaşırlar. Bu məsələdə yalnız valideynlərdən birinin istəyi həlledici deyil. Uşaqların yaşayış yeri ilə bağlı mübahisə yarandıqda məhkəmə uşaqların hüquq və mənafelərini, yaşını, valideynlərə bağlılığını və onların inkişafı üçün yaradılan şəraiti birlikdə qiymətləndirir.

Vəkil Yeganə Yaqubova Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, boşanma prosesində uşaqların hansı valideynin yanında qalması ayrıca hüquqi məsələdir və bununla bağlı avtomatik qayda yoxdur. Yəni ata uşaqların onun yanında qalmasını tələb edə bilər, ana da eyni tələblə çıxış edə bilər. Tərəflər razılığa gəlmədikdə isə məsələ məhkəmə tərəfindən uşaqların mənafeyi əsas götürülməklə həll edilir.

“Əvvəla, ailənin dağılmasını, boşanmanı heç kimə tövsiyə etmirik. Mümkündürsə, ailəni qorumaq, problemləri danışıq və qarşılıqlı anlaşma yolu ilə həll etmək daha məqsədəuyğundur. Amma artıq tərəflər boşanmaq qərarına gəlibsə və ortada uşaqlar varsa, ən çox verilən suallardan biri uşaqların anadan alınıb-alınmayacağı ilə bağlı olur”, – deyə vəkil qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, məsələn, ailədə üç uşaq varsa və onların yaşları 10, 9 və 8-dirsə, boşanma zamanı uşaqların gələcək yaşayış yeri ilə bağlı məsələ ayrıca araşdırıla bilər. Uşaqların anaya bağlı olması, onunla birlikdə yaşaması, gündəlik qayğı və tərbiyəsində ananın rolunun böyük olması məhkəmənin qiymətləndirdiyi hallardan biri ola bilər. Lakin yalnız “uşaqlar ananı istəyir” arqumenti ilə avtomatik olaraq qərar qəbul edilməsi kimi bir qayda yoxdur.Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 60.4-cü maddəsinə əsasən, valideynlər ayrı yaşadıqda uşaqların yaşayış yeri onların razılığı ilə müəyyən edilir. Razılıq olmadıqda isə məhkəmə uşaqların hüquq və mənafelərini, onların rəyini və digər halları nəzərə alır. Bu hallara uşaqların qardaş və bacılarına və hər bir valideynə bağlılığı, valideynlərin şəxsi keyfiyyətləri, uşağın yaşı, onun inkişafı və tərbiyəsi üçün yaradılan şərait daxildir.

Yeganə Yaqubova bildirib ki, ata uşaqların onun yanında qalmasını istəyirsə, ana isə buna razı deyilsə, məsələ məhkəmə araşdırmasının predmetinə çevrilir. Belə vəziyyətdə uşaqların kimə daha çox bağlı olması ilə yanaşı, hər iki valideynin uşaqlar üçün hansı şəraiti yaratdığı, onların tərbiyəsində və gündəlik həyatında iştirakı, uşaqlarla münasibətləri və digər əhəmiyyətli hallar araşdırıla bilər.

“Əgər tərəflər arasında razılıq yoxdursa, hakim bu məsələyə özü sadəcə bir cümlə ilə qərar vermir. Uşaqların hansı valideynin yanında qalmasının onların mənafeyinə daha uyğun olduğunu müəyyən etmək üçün müvafiq araşdırmalar aparılır. Tərəflərin yaşayış şəraiti, uşaqlarla münasibətləri, onların tərbiyəsində iştirakı və digər hallar qiymətləndirilir və məhkəməyə müvafiq rəy təqdim olunur”, – deyə hüquqşünas vurğulayıb.

Vəkilin sözlərinə görə, bu zaman qəyyumluq və himayəçilik məsələləri üzrə aidiyyəti orqanın iştirakı da əhəmiyyət daşıya bilər. Araşdırma zamanı uşaqların faktiki yaşayış şəraiti, valideynlərin uşaqlara münasibəti, onların gündəlik qayğısında iştirakı və uşaqlar üçün yaradılan imkanlar qiymətləndirilə bilər. Məhkəmə isə təqdim olunan materialları və digər sübutları birlikdə nəzərdən keçirir. Maraqlı məqamlardan biri də uşaqların öz fikirlərinin soruşulub-soruşulmamasıdır. Ailə Məcəlləsinin 52-ci maddəsinə əsasən, uşaq onun maraqlarına toxunan məsələlər həll edilərkən öz fikrini bildirmək və araşdırmalar zamanı dinlənilmək hüququna malikdir. Qanunda xüsusi olaraq qeyd olunur ki, uşağın maraqlarına zidd hallar istisna olmaqla, 10 yaşına çatmış uşağın fikri mütləq nəzərə alınmalıdır.Bu baxımdan təqdim olunan nümunədə 10 yaşlı uşağın fikrinin nəzərə alınması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 9 və 8 yaşlı uşaqların da fikirləri onların yaşına və yetkinlik səviyyəsinə uyğun şəkildə qiymətləndirilə bilər. Uşağın yaşı onun fikrinin necə və hansı formada nəzərə alınmasına təsir edən amillərdən biridir.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

“Uşaqların fikri də soruşulur. Xüsusilə 10 yaşına çatmış uşağın fikrinin nəzərə alınması qanunla müəyyən olunub. Amma burada bir məsələni də valideynlər bilməlidir: uşağın ‘mən anamla qalmaq istəyirəm’ və ya ‘atamla qalmaq istəyirəm’ deməsi təkbaşına bütün məsələnin həll edilməsi demək deyil. Məhkəmə uşağın fikrini digər hallar ilə birlikdə qiymətləndirir. Çünki əsas məqsəd uşağın hüquq və mənafeyinin qorunmasıdır”, – deyə Yeganə Yaqubova bildirib.

Vəkil qeyd edib ki, valideynlərdən birinin maddi imkanının daha yüksək olması da öz-özlüyündə uşağın mütləq həmin valideynin yanında qalacağı anlamına gəlmir. Eyni zamanda, digər valideynin maddi imkanının nisbətən zəif olması da avtomatik olaraq onun uşaqların yanında qalmasına maneə yaratmır. Burada uşaqların təhlükəsizliyi, tərbiyəsi, təhsili, sağlamlığı, valideynlərlə münasibəti və ümumi yaşayış şəraiti kimi müxtəlif hallar birlikdə qiymətləndirilə bilər.Boşanmadan sonra uşaqların ananın yanında qalması halında da atanın valideynlik hüquqları tamamilə aradan qalxmır. Ailə Məcəlləsinin 61-ci maddəsinə əsasən, uşaqlardan ayrı yaşayan valideyn onlarla ünsiyyət saxlamaq, onların tərbiyə və təhsili ilə bağlı məsələlərin həllində iştirak etmək hüququna malikdir. Uşaqlarla yaşayan valideyn isə uşağın fiziki və psixi sağlamlığına, eləcə də əxlaqi inkişafına zərər yetirməyən digər valideynlə ünsiyyətinə mane olmamalıdır. Bu səbəbdən boşanma zamanı “uşaqlar anada qalacaqsa, ata artıq uşaqlara qarışa bilməz” yanaşması da düzgün deyil. Uşağın bir valideynin yanında yaşaması digər valideynin valideynlik hüquqlarının avtomatik itirilməsi demək deyil. Əksinə, uşağın hər iki valideynlə münasibətinin qorunması, onun mənafeyinə uyğun olduğu halda, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hüquqlardan biridir.

Digər tərəfdən, uşaqların valideynlər arasında mübahisənin əsas tərəfinə çevrilməsi də onların mənafeyinə uyğun hesab edilmir. Valideynlərin uşağın yanında bir-biri haqqında mənfi danışması, uşağı digər valideynə qarşı yönəltməsi və ya uşağı seçim qarşısında qoyması onun psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də belə mübahisələrdə əsas diqqətin valideynlərin şəxsi münasibətlərinə deyil, uşaqların maraqlarına yönəldilməsi vacibdir.

Yeganə Yaqubova sonda bildirib ki, boşanmaq istəyən və uşaqların kimin yanında qalması ilə bağlı narahatlıq yaşayan valideynlər konkret işin hallarını nəzərə alaraq hüquqi mövqelərini əvvəlcədən müəyyənləşdirməlidirlər. Uşaqların yaşı, onların faktiki olaraq kimlə yaşaması, valideynlərə bağlılığı, təhsil və sağlamlıq vəziyyəti, yaşayış şəraiti və digər mühüm hallar məhkəmə araşdırmasında əhəmiyyət daşıya bilər.

“Əsas məsələ uşağın kimə ‘verilməsi’ deyil, onun hüquq və mənafelərinin qorunmasıdır. Məhkəmə hər bir konkret vəziyyəti ayrıca qiymətləndirir. Ona görə də valideynlər ‘mütləq ana qalacaq’ və ya ‘mütləq ata götürəcək’ kimi əvvəlcədən nəticə çıxarmamalıdırlar. Hər bir işdə uşağın mənafeyi, onun fikri və digər hüquqi əhəmiyyətli hallar birlikdə nəzərə alınır”, – deyə vəkil əlavə edib.

Yusif