Sosial media uşaqlarda depressiyaya səbəb ola bilər - ARAŞDIRMA
Maraqlı 13 İyun 2025, 19:30
5185
ABŞ-da aparılan yeni bir araşdırma, sosial mediadan istifadənin uşaqlarda depressiya əlamətlərini artırdığını ortaya çıxarıb.
CityPost.az xəbər verir ki, San Fransisko Kaliforniya Universitetinin (UCSF) apardığı və "JAMA Network Open" jurnalında dərc edilən araşdırmaya görə, sosial mediadan istifadə müddəti artdıqca uşaqlarda depressiya əlamətləri də artır.
Bununla belə, tədqiqatçılar depressiyaya düşmüş uşaqların sosial mediada daha çox vaxt keçirdiyi tərs əlaqə tapmayıblar.
Mühüm nəticələr
Üç il ərzində aparılan araşdırmada uşaqların gündəlik sosial mediadan istifadə müddəti 7 dəqiqədən 73 dəqiqəyə yüksəlib. Eyni dövrdə depressiya əlamətləri 35 faiz artıb.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi Dr.Jason Nagata, "Sosial medianın depressiyaya səbəb olduğu və ya sadəcə mövcud depressiya əlamətlərini əks etdirdiyi uzun müddətdir müzakirə olunur. Bizim tapıntılarımız sosial medianın depressiyanın inkişafına kömək edə biləcəyinə dair sübutlar təqdim edir" dedi.
Tədqiqat uşaqlarda zamanla fərdi dəyişiklikləri izləyən azsaylı tədqiqatlardan biridir. 9-10 yaşdan 12-13 yaşa qədər təxminən 12.000 uşaq izlənilib.
Niyə bu sizə təsir edir?
Sosial medianın depressiyaya təsirinin səbəbləri hələ tam məlum deyil. Bununla belə, əvvəlki tədqiqatlar göstərir ki, kiber zorakılıq və yuxu pozğunluğu risk faktorları arasında ola bilər.
Eyni iştirakçılar qrupunu araşdıran ayrı bir araşdırmada, Nagata və komandası, 11-12 yaşlı uşaqların kiber zorakılığa məruz qalma riskinin bir il ərzində intihar düşüncələri və ya cəhdləri riskini 2,6 dəfə artırdığını təsbit etdi.
Bu uşaqların maddələrdən istifadə etməyə daha çox meylli olduğu aşkar edilmişdir:
Narkotiklərdən istifadə riski 4,65 dəfə artıb
Həmçinin oxuyun
Nikotindən istifadə riski 3,37 dəfə artıb.
Spirtli içkilərdən istifadə riski 1,92 dəfə artıb.
Uşaqlar üçün dilemma
Tədqiqatçılar deyirlər ki, uşaqlar sosial mediadan istifadə edərkən çətin bir tarazlıqla üzləşirlər.
Sosial media getdikcə depressiya və riskli davranışlarla əlaqələndirilsə də, bu platformalar uşaqların dostları ilə əlaqə qurması üçün vacib bir yer olmağa davam edir.
Buna qarşı çıxmaq üçün Amerika Pediatriya Akademiyası ailələrə rəqəmsal vərdişlərini yaxşılaşdırmaq üçün Ailə Media Planı kimi vasitələrdən istifadə etməyi tövsiyə edir.
"Bir ata kimi bilirəm ki, uşaqlara sadəcə olaraq "telefonlarını yerə qoy" demək təsirli deyil. Valideynlər açıq, mühakimə etmədən ünsiyyət modelini formalaşdırmalıdırlar. Yemək vaxtı və ya yatmazdan əvvəl bütün ailə üçün ekran qarşısında fasilə vermək sağlam rəqəmsal vərdişləri inkişaf etdirməyə kömək edə bilər", - Dr.Naqata bildirib.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Niyə yeməkdən sonra yuxumuz gəlir?
Yeməkdən sonra yaranan yuxululuq halları “qida qonması” kimi tanınır və mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu, normal fizioloji proses hesab olunur.Citypost.az-ın məlumatına görə,Karbohidratlarla zəngin qidalar — məsələn, çörək, makaron və şirniyyat — qəbul edildikdə qanda şəkərin səviyyəsi qısa müddətdə yüksəlir. Bu isə orqanizmdə insulin hormonunun ifrazını artırır. İnsulin qandakı şəkəri hüceyrələrə daşıyaraq enerji təmin edir. Bəzi hallarda bu proses nəticəsində qan şəkərinin səviyyəsi sürətlə dəyişir və orqanizm “yavaşlama” siqnalı alır. Nəticədə insan özünü yuxulu hiss edə bilər.Mütəxəssislər bildirirlər ki, qida tərkibində olan zülal da yuxululuğa təsir göstərir. Zülalda mövcud olan triptofan adlı amin turşusu beynə təsir edərək serotonin və melatonin hormonlarının ifrazında...
16 Mart 2026, 12:12
Heyvanlar aləminin bilinməyən "dahi" tərəfləri
Zoologiya və etologiya sahəsində aparılan son tədqiqatlar göstərir ki, heyvanlar aləmi bizim təsəvvür etdiyimizdən qat-qat mürəkkəb və intellektual bir quruluşa malikdir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bioloji baxımdan hər bir növün sağ qalma mexanizmi mühəndislik möcüzəsi kimi qiymətləndirilir. Məsələn, bir çox insanın sadəcə "yavaş" kimi tanıdığı ilbizlər, əslində heyrətamiz bir dözümlülük nümayiş etdirərək, əlverişsiz hava şəraitində 3 ilə qədər yuxuya gedə bilirlər. Bu, təbiətin enerji qənaəti sahəsindəki ən mükəmməl strategiyalarından biridir.Dəniz dünyasında isə intellekt səviyyəsi tamamilə fərqli bir ölçüdədir. Kalmarlar və osminoqlar sinir sistemlərinin mürəkkəbliyi ilə elm adamlarını təəccübləndirməyə davam edir. Xüsusilə osminoqların üç ürəyə və doqquz beyinə (hər qolda bir mini-beyin) sahib...
13 Mart 2026, 17:51
Bilmədiyimiz Bakı -Maraqlı FAKTLAR
Xəzər dənizinin sahilində qərarlaşan Bakı, təkcə Qafqazın ən böyük şəhəri deyil, həm də ziddiyyətlərin və ilkılərin vətənidir. Şəhərin ən unikal xüsusiyyətlərindən biri onun dəniz səviyyəsindən 28 metr aşağıda yerləşməsidir ki, bu da Bakını dünyanın dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşən ən böyük paytaxtı edir. Lakin bu alçaqlığa baxmayaraq, şəhərin silueti müasir göydələnlər və qədim qala divarları ilə hündürlüklərə meydan oxuyur.Citypost.az xəbər verir ki, tarixin dərinliklərinə nəzər salsaq, Bakının dünya iqtisadiyyatındakı rolu heyrət doğurur. 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində Bakı dünya neftinin yarısından çoxunu təkbaşına istehsal edirdi. Məhz buna görə də, 1948-ci ildə dəniz ortasında qurulan və dünyada bənzəri olmayan "Neft...
13 Mart 2026, 13:46
Ağaclar bir-biri ilə necə "söhbət Edir"?
Son elmi araşdırmalar göstərir ki, meşələr sadəcə ağac toplusu deyil, onlar nəhəng və mürəkkəb bir sosial şəbəkədir. Alimlərin Meşə miqyaslı şəbəkə adlandırdıqları bu sistem, bitkilərin bir-biri ilə məlumat və qida paylaşmasına imkan verən təbii bir "internet" rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, tədqiqatlara görə, ağaclar torpağın altında yerləşən xüsusi göbələk telləri (mikoriza) vasitəsilə bir-biri ilə əlaqə qururlar. Bu şəbəkə sayəsində yaşlı ağaclar ("ana ağaclar") kölgədə qalan və böyüməkdə çətinlik çəkən gənc fidanlara şəkər və digər qida maddələri ötürürlər. Lakin bu sistem təkcə yardımlaşma üçün deyil, həm də təhlükəsizlik üçün istifadə olunur. Məsələn, bir ağaca zərərverici həşəratlar hücum etdikdə, həmin ağac kök...
12 Mart 2026, 16:15
Doqquz beyin və üç ürək: Yer Kürəsinin "Yadplanetli" sakinləri
Dənizlərin dərinliklərində yaşayan ahtapotlar, elm adamları tərəfindən çox vaxt "yer üzündəki yadplanetlilər" kimi xarakterizə olunur. Bu canlıların sahib olduğu bioloji quruluş və zəka səviyyəsi təbiətin bütün qanunlarını sanki yenidən yazır. Cəmi bir mərkəzi beyni olan digər canlılardan fərqli olaraq, ahtapotların hər bir qolunda müstəqil hərəkət etməyə imkan verən mini-beyinlər mövcuddur. Bu o deməkdir ki, ahtapotun bir qolu mərkəzi beyindən əmr gözləmədən ov edə və ya ətrafı kəşf edə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, ahtapotların inanılmaz xüsusiyyətləri bununla bitmir. Onların bədənində tam üç ürək var və damarlarında bizdəki kimi qırmızı deyil, mavi rəngli qan axır. Bu mavi qan, soyuq dəniz sularında oksigeni...
12 Mart 2026, 12:54
Kəsmikin gizli tərəfi: duz miqdarı yüksək ola bilər
Bir mütəxəssislər kəsmikin (kottec pendirinin) bəzi mənfi tərəfləri barədə xəbərdarlıq edib. Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmalara görə, bu məhsul yüksək zülal tərkibi və sağlamlıq üçün bir sıra faydaları ilə tanınsa da, tərkibində duzun nisbətən çox olması müəyyən risk yarada bilər.Qidalanma üzrə mütəxəssisləri bildirib ki, istehsal prosesinin xüsusiyyətlərinə görə kəsmikdə natrium miqdarı bəzən yoqurt kimi məhsullarla müqayisədə daha yüksək olur. Çünki hazırlanma zamanı məhsula müəyyən miqdarda duz əlavə edilir.Qeyd olunub ki, kəsmiyin bir standart porsiyasında təxminən 300–400 milliqram natrium mövcuddur. Bu miqdar sağlam insanlar üçün ümumilikdə təhlükəli sayılmasa da, duz qəbulunu məhdudlaşdırmalı olan şəxslər, xüsusilə yüksək qan təzyiqindən əziyyət çəkənlər üçün...
12 Mart 2026, 10:30
