Saatın içindəki görünməz “beyin” – zamanı əslində nə ölçür?
Maraqlı 11 May 2026, 12:40
247
Gündəlik həyatımızda istifadə etdiyimiz qol saatları və elektron cihazlar bizə zamanı böyük dəqiqliklə göstərir. Lakin çox insan düşünür ki, saatın işləməsini təmin edən əsas hissə sadəcə batareyadır. Əslində isə batareya yalnız enerji mənbəyidir. Zamanın saniyə-saniyə necə hesablandığını müəyyən edən əsas mexanizm saatın daxilində gizlənən kiçik bir kristaldır – kvars kristalı.
Citypost.az-ın məlumatına görə, mütəxəssislərin sözlərinə görə, müasir saatların böyük əksəriyyəti “kvars texnologiyası” ilə işləyir. Bu texnologiyanın əsasında isə piezoelektrik xüsusiyyətə malik xüsusi kristal dayanır. Kvars kristalına elektrik cərəyanı verildikdə onun forması mikroskopik səviyyədə dəyişir və nəticədə titrəyiş yaranır.
Ən maraqlısı isə budur ki, bu titrəyiş tam sabit tezlikdə baş verir. Kvars kristalı saniyədə dəqiq 32 768 dəfə titrəyir. Bu rəqəm təsadüfi seçilməyib. Çünki 32 768 rəqəmi 2-nin qüvvəti olduğuna görə elektron sxemlər tərəfindən asanlıqla hesablana bilir. Saatın daxilində yerləşən mikroçip bu titrəyişləri fasiləsiz şəkildə sayır və tam 32 768 titrəyiş tamam olduqda bunu “1 saniyə” kimi qəbul edir.
Başqa sözlə desək, saniyə əqrəbinin hərəkəti əslində görünməz bir kristalın ritmik titrəyişlərinin nəticəsidir. İnsan biləyində sadəcə mexaniki cihaz yox, elektrik impulsları ilə “rəqs edən” bir daş parçası daşıyır.
Mühəndislər bildirirlər ki, kvars kristallarının bu qədər dəqiq işləməsinin səbəbi onların molekulyar quruluşunun son dərəcə stabil olmasıdır. Temperatur və xarici təsirlər müəyyən həddə qədər dəyişsə də, kristal öz ritmini böyük ölçüdə qoruyur. Məhz buna görə kvars saatları uzun illər ərzində minimal xəta ilə işləyə bilir.
Tarixə nəzər saldıqda məlum olur ki, kvars texnologiyası saat sənayesində əsl inqilab yaradıb. Əvvəllər mexaniki saatlar yay və dişli sistemləri ilə işlədiyi üçün daha çox geri qalma və ya irəli getmə problemi yaşayırdı. Kvars texnologiyası isə zamanı daha stabil və əlçatan şəkildə ölçməyə imkan verdi.
Bu gün yalnız qol saatlarında deyil, telefonlarda, kompüterlərdə, GPS sistemlərində və hətta peyklərdə belə kvars kristallarından istifadə olunur. Çünki dəqiq zaman hesablaması müasir texnologiyanın əsas sütunlarından biri hesab edilir.
Həmçinin oxuyun
Mütəxəssislərin fikrincə, gündəlik istifadə etdiyimiz sadə bir saatın daxilində əslində fizika, elektronika və kristal kimyasının möhtəşəm bir əməkdaşlığı gizlənir. İnsanlar hər dəfə saata baxanda fərqinə varmadan təbiətin ən stabil ritmlərindən birinə şahidlik edirlər.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Dejavu nədir? – Beynin zaman alqısında yaranan maraqlı “xəta”
Demək olar ki, hər insan həyatında ən az bir dəfə qəribə bir hiss yaşayıb: ilk dəfə girdiyi bir məkan ona tanış gəlir, yeni gördüyü bir hadisə sanki əvvəllər yaşanıbmış kimi hiss olunur. İnsan anlayır ki, bu anı əslində heç vaxt yaşamayıb, amma beynin dərinliyində qəribə bir “mən bunu bilirəm” hissi yaranır. Elmdə bu vəziyyət “dejavu” adlanır.Citypost.az-ın məlumatına görə,nevroloqların sözlərinə görə, dejavu mistik hadisə deyil, beynin zaman və yaddaş sistemində yaranan qısa sinxronizasiya fərqidir. İnsan bir hadisəni yaşadığı anda beynin müxtəlif hissələri həmin məlumatı paralel şəkildə emal edir. Bəzən isə bu prosesdə cəmi bir neçə millisaniyəlik gecikmə və ya uyğunsuzluq yaranır.Mütəxəssislər...
11 May 2026, 10:45
Limon və sarımsaq qarışığının “damar təmizlədiyi” iddiasına mütəxəssis yanaşması
Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə və müxtəlif efirlərdə “damar tıxanıqlığını aradan qaldıran təbii qarışım” kimi təqdim edilən reseptlər geniş yayılıb. Həmin iddialarda limon və sarımsaq qarışığının qısa müddətdə damarları açdığı, hətta tromb və qan dövranı problemlərini aradan qaldırdığı bildirilir.Citypost.az xəbər verir ki, paylaşılan məlumatlara görə, reseptdə 2 litr təmiz su, 5 ədəd limon və 2 baş sarımsaq istifadə olunur. Limonlar qabığı ilə birlikdə, sarımsaq isə təmizlənərək qarışdırılır, daha sonra müəyyən müddət qaynadılmadan dəmlənir və gündə iki dəfə qəbul edildiyi iddia edilir. Bəzi təqdimatlarda bu qarışığın 14 gün ərzində damar tıxanıqlığını “təmizlədiyi” qeyd olunur.Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, bu cür iddialar elmi cəhətdən...
08 May 2026, 14:07
İnsanlarda “gələcək planım yoxdur” hissi niyə yaranır?
İnsanlarda “gələcək planım yoxdur” hissi niyə yaranır?Bəzi insanlar həyatda istiqamətsizlik, “gələcəyim üçün plan qura bilmirəm” və ya ümumiyyətlə uzunmüddətli məqsədlərin olmaması hissini yaşayırlar. Bu vəziyyət çox vaxt sadəcə motivasiya çatışmazlığı kimi görünsə də, əslində daha dərin psixoloji və neyrobioloji səbəblərə dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, bu hissin əsas formalaşma səbəblərindən biri uzunmüddətli stress və “sağ qalmaq rejimi”dir. İnsan beyni təhlükə və qeyri-sabitlik şəraitində olduqda prioritetlərini dəyişir: gələcək planlama ikinci plana keçir, əsas fokus isə indiki anı idarə etmək və təhlükədən yayınmaq olur. Bu, beynin təbii müdafiə mexanizmidir.Xüsusilə uşaqlıq dövrü burada həlledici rol oynayır. Əgər insan erkən yaşlarda qeyri-sabit ailə...
08 May 2026, 11:58
Bayquşlar qaranlıqda necə görür? – Gecə ovçusunun sirri
Heç düşünmüsünüzmü, bayquşlar gecənin tam qaranlığında necə bu qədər dəqiq və aydın görə bilirlər? Sanki qaranlıq onlar üçün ümumiyyətlə mövcud deyil. Əslində bunun arxasında tamamilə elmi və çox maraqlı bioloji uyğunlaşma dayanır.Citypost.az-ın məlumatına görə, Bayquşlar gecə həyatına uyğunlaşmış yırtıcı quşlardır və onların görmə sistemi gündüz aktiv olan əksər quşlardan xeyli fərqlənir. Əsas fərq gözlərinin quruluşundadır.Bayquşların gözləri insanlardakı kimi kürə formasında deyil, daha çox boru (silindrik) formasına bənzəyir. Bu quruluş onlara işığı daha çox toplamaq imkanı verir.Göz torunda yerləşən hüceyrələr də xüsusi rol oynayır. Bayquşların retinasında “çubuqvari hüceyrələr” (rod hüceyrələri) çoxluq təşkil edir. Bu hüceyrələr zəif işığı belə qəbul edə bilir...
08 May 2026, 11:04
Bədənimizin görünməz “virus əsgərləri”
Bakteriofaqlar bədənimizdə yaşayan və zərərli bakteriyaları hədəf alaraq onları məhv edən çox kiçik viruslardır. Onlara bəzən “təbiətin görünməz əsgərləri” də deyilir, çünki insan orqanizmində daim gedən mikro səviyyəli mübarizədə mühüm rol oynayırlar.Citypost.az xəbər verir ki, Bu virusların ən maraqlı xüsusiyyəti onların seçici olmasıdır. Yəni bakteriofaqlar hər bakteriyaya hücum etmir, yalnız müəyyən növ bakteriyaları tanıyıb onlara yapışırlar. Bu proses olduqca dəqiq “kilid-açar” mexanizmi kimi işləyir. Faqlar uyğun bakteriyanı tapdıqdan sonra onun səthinə bağlanır və öz genetik materialını bakteriyanın daxilinə ötürür.Bundan sonra bakteriyanın içində bir növ “nəzarət dəyişimi” baş verir. Bakteriya artıq öz funksiyalarını yerinə yetirə bilmir və virusun planına uyğun işləməyə...
08 May 2026, 10:50
İnsan beyninin çoxlarının bilmədiyi heyrətamiz xüsusiyyətləri
İnsan beyni kainatda ən mürəkkəb strukturlardan biri hesab olunur. Təxminən 86 milyard sinir hüceyrəsindən ibarət olan bu orqan təkcə düşüncələrimizi deyil, davranışlarımızı, hisslərimizi, qərarlarımızı və hətta gerçəkliyi necə qəbul etdiyimizi idarə edir. Maraqlıdır ki, beynimiz haqqında bildiklərimiz hələ də onun imkanlarının yalnız kiçik bir hissəsini əhatə edir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, insan beyninin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri onun “özünü aldatmaq” qabiliyyətidir. Beyin bəzi hallarda reallıqla təsəvvürü bir-birindən tam ayıra bilmir. Məsələn, insan qorxulu bir hadisəni sadəcə təsəvvür etdikdə belə bədəndə stress hormonları artır, ürək döyüntüsü sürətlənir və orqanizm sanki təhlükə real imiş kimi reaksiya verir. Bu səbəbdən güclü xəyallar,...
08 May 2026, 09:56
