Qoxunu əslində beynimiz “yaradır” – İnsan burnu necə işləyir?
Maraqlı 11 May 2026, 13:44
393
İnsan gündəlik həyatda saysız-hesabsız qoxular hiss edir: təzə bişmiş çörəyin iyi, yağışdan sonra torpaq qoxusu, ətir, qəhvə və ya tüstü. Lakin alimlərin izahına görə, insan əslində birbaşa “qoxunun özünü” hiss etmir. Beynin qəbul etdiyi şey ətrafdakı maddələrin yaratdığı xüsusi siqnalların şərhidir.
Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bildirirlər ki, qoxu hissi beynin yaratdığı mürəkkəb bir neyrobioloji prosesin nəticəsidir. İnsan nəfəs aldıqda ətrafdakı maddələrdən ayrılan mikroskopik molekullar hava ilə birlikdə burun boşluğuna daxil olur. Bu molekullar burun daxilində yerləşən selikli qatda həll olur və daha sonra xüsusi qoxu reseptorları tərəfindən “tanınır”.
Burundakı bu reseptorlar əslində bioloji sensorlar kimi fəaliyyət göstərir. Hər reseptor müəyyən tip molekullara reaksiya verir. Molekul reseptora toxunduğu anda kimyəvi siqnal elektrik impulsuna çevrilir və sinirlər vasitəsilə beyinə ötürülür.
Ən maraqlı məqam isə bundan sonra başlayır. Beyin bu elektrik siqnallarını analiz edir və onları müəyyən “qoxu hissinə” çevirir. Yəni insanın “gül iyi”, “qəhvə qoxusu” və ya “yanıq iyi” kimi hiss etdiyi şey əslində beynin yaratdığı interpretasiyadır.
Həmçinin oxuyun
Alimlər qeyd edirlər ki, qoxular fiziki olaraq havada “hazır hiss” kimi mövcud deyil. Havada sadəcə molekullar var. Qoxunu formalaşdıran əsas orqan isə beyindir. Bu baxımdan insanın hiss etdiyi qoxular müəyyən mənada beynin yaratdığı bir növ illuziya hesab olunur.Nevrobioloqlar bildirirlər ki, qoxu hissi insan yaddaşı və emosiyaları ilə də çox sıx əlaqəlidir. Məhz buna görə bəzi qoxular illər əvvəlki xatirələri anidən canlandıra bilir. Çünki qoxu siqnalları beynin emosional yaddaş mərkəzləri ilə birbaşa əlaqədə işləyir.
Mütəxəssislərin fikrincə, qoxu hissi insan beyninin nə qədər mürəkkəb və heyrətamiz işlədiyini göstərən ən maraqlı nümunələrdən biridir. İnsan əslində ətraf aləmi yalnız gözləri ilə deyil, beynin davamlı şəkildə “tərcümə etdiyi” siqnallar vasitəsilə hiss edir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Saatın içindəki görünməz “beyin” – zamanı əslində nə ölçür?
Gündəlik həyatımızda istifadə etdiyimiz qol saatları və elektron cihazlar bizə zamanı böyük dəqiqliklə göstərir. Lakin çox insan düşünür ki, saatın işləməsini təmin edən əsas hissə sadəcə batareyadır. Əslində isə batareya yalnız enerji mənbəyidir. Zamanın saniyə-saniyə necə hesablandığını müəyyən edən əsas mexanizm saatın daxilində gizlənən kiçik bir kristaldır – kvars kristalı.Citypost.az-ın məlumatına görə, mütəxəssislərin sözlərinə görə, müasir saatların böyük əksəriyyəti “kvars texnologiyası” ilə işləyir. Bu texnologiyanın əsasında isə piezoelektrik xüsusiyyətə malik xüsusi kristal dayanır. Kvars kristalına elektrik cərəyanı verildikdə onun forması mikroskopik səviyyədə dəyişir və nəticədə titrəyiş yaranır.Ən maraqlısı isə budur ki, bu titrəyiş tam sabit tezlikdə baş verir. Kvars kristalı...
11 May 2026, 12:40
Dejavu nədir? – Beynin zaman alqısında yaranan maraqlı “xəta”
Demək olar ki, hər insan həyatında ən az bir dəfə qəribə bir hiss yaşayıb: ilk dəfə girdiyi bir məkan ona tanış gəlir, yeni gördüyü bir hadisə sanki əvvəllər yaşanıbmış kimi hiss olunur. İnsan anlayır ki, bu anı əslində heç vaxt yaşamayıb, amma beynin dərinliyində qəribə bir “mən bunu bilirəm” hissi yaranır. Elmdə bu vəziyyət “dejavu” adlanır.Citypost.az-ın məlumatına görə,nevroloqların sözlərinə görə, dejavu mistik hadisə deyil, beynin zaman və yaddaş sistemində yaranan qısa sinxronizasiya fərqidir. İnsan bir hadisəni yaşadığı anda beynin müxtəlif hissələri həmin məlumatı paralel şəkildə emal edir. Bəzən isə bu prosesdə cəmi bir neçə millisaniyəlik gecikmə və ya uyğunsuzluq yaranır.Mütəxəssislər...
11 May 2026, 10:45
Limon və sarımsaq qarışığının “damar təmizlədiyi” iddiasına mütəxəssis yanaşması
Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə və müxtəlif efirlərdə “damar tıxanıqlığını aradan qaldıran təbii qarışım” kimi təqdim edilən reseptlər geniş yayılıb. Həmin iddialarda limon və sarımsaq qarışığının qısa müddətdə damarları açdığı, hətta tromb və qan dövranı problemlərini aradan qaldırdığı bildirilir.Citypost.az xəbər verir ki, paylaşılan məlumatlara görə, reseptdə 2 litr təmiz su, 5 ədəd limon və 2 baş sarımsaq istifadə olunur. Limonlar qabığı ilə birlikdə, sarımsaq isə təmizlənərək qarışdırılır, daha sonra müəyyən müddət qaynadılmadan dəmlənir və gündə iki dəfə qəbul edildiyi iddia edilir. Bəzi təqdimatlarda bu qarışığın 14 gün ərzində damar tıxanıqlığını “təmizlədiyi” qeyd olunur.Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, bu cür iddialar elmi cəhətdən...
08 May 2026, 14:07
İnsanlarda “gələcək planım yoxdur” hissi niyə yaranır?
İnsanlarda “gələcək planım yoxdur” hissi niyə yaranır?Bəzi insanlar həyatda istiqamətsizlik, “gələcəyim üçün plan qura bilmirəm” və ya ümumiyyətlə uzunmüddətli məqsədlərin olmaması hissini yaşayırlar. Bu vəziyyət çox vaxt sadəcə motivasiya çatışmazlığı kimi görünsə də, əslində daha dərin psixoloji və neyrobioloji səbəblərə dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, bu hissin əsas formalaşma səbəblərindən biri uzunmüddətli stress və “sağ qalmaq rejimi”dir. İnsan beyni təhlükə və qeyri-sabitlik şəraitində olduqda prioritetlərini dəyişir: gələcək planlama ikinci plana keçir, əsas fokus isə indiki anı idarə etmək və təhlükədən yayınmaq olur. Bu, beynin təbii müdafiə mexanizmidir.Xüsusilə uşaqlıq dövrü burada həlledici rol oynayır. Əgər insan erkən yaşlarda qeyri-sabit ailə...
08 May 2026, 11:58
Bayquşlar qaranlıqda necə görür? – Gecə ovçusunun sirri
Heç düşünmüsünüzmü, bayquşlar gecənin tam qaranlığında necə bu qədər dəqiq və aydın görə bilirlər? Sanki qaranlıq onlar üçün ümumiyyətlə mövcud deyil. Əslində bunun arxasında tamamilə elmi və çox maraqlı bioloji uyğunlaşma dayanır.Citypost.az-ın məlumatına görə, Bayquşlar gecə həyatına uyğunlaşmış yırtıcı quşlardır və onların görmə sistemi gündüz aktiv olan əksər quşlardan xeyli fərqlənir. Əsas fərq gözlərinin quruluşundadır.Bayquşların gözləri insanlardakı kimi kürə formasında deyil, daha çox boru (silindrik) formasına bənzəyir. Bu quruluş onlara işığı daha çox toplamaq imkanı verir.Göz torunda yerləşən hüceyrələr də xüsusi rol oynayır. Bayquşların retinasında “çubuqvari hüceyrələr” (rod hüceyrələri) çoxluq təşkil edir. Bu hüceyrələr zəif işığı belə qəbul edə bilir...
08 May 2026, 11:04
Bədənimizin görünməz “virus əsgərləri”
Bakteriofaqlar bədənimizdə yaşayan və zərərli bakteriyaları hədəf alaraq onları məhv edən çox kiçik viruslardır. Onlara bəzən “təbiətin görünməz əsgərləri” də deyilir, çünki insan orqanizmində daim gedən mikro səviyyəli mübarizədə mühüm rol oynayırlar.Citypost.az xəbər verir ki, Bu virusların ən maraqlı xüsusiyyəti onların seçici olmasıdır. Yəni bakteriofaqlar hər bakteriyaya hücum etmir, yalnız müəyyən növ bakteriyaları tanıyıb onlara yapışırlar. Bu proses olduqca dəqiq “kilid-açar” mexanizmi kimi işləyir. Faqlar uyğun bakteriyanı tapdıqdan sonra onun səthinə bağlanır və öz genetik materialını bakteriyanın daxilinə ötürür.Bundan sonra bakteriyanın içində bir növ “nəzarət dəyişimi” baş verir. Bakteriya artıq öz funksiyalarını yerinə yetirə bilmir və virusun planına uyğun işləməyə...
08 May 2026, 10:50
