İnsanlar canavarları necə əhliləşdirib itin yaranmasına səbəb oldular?
Maraqlı 13 May 2026, 08:55
386
Heç düşünmüsünüzmü, bir vaxtlar insanlardan qorxan və vəhşi təbiətin ən təhlükəli yırtıcılarından sayılan canavarlar necə oldu ki, bu gün insanların ən sadiq dostuna çevrildi? Alimlərin fikrincə, itlərin əhliləşdirilməsi insan tarixinin ən maraqlı və ən mühüm dəyişikliklərindən biridir.
Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmalara görə, bu proses təxminən 20-30 min il əvvəl başlayıb. Həmin dövrdə insanlar ovçu-toplayıcı həyat tərzi sürürdülər və kiçik düşərgələrdə yaşayırdılar. Canavarlar isə yemək qalıqları və sümüklər tapmaq üçün gizlicə insanların yaşadığı ərazilərə yaxınlaşırdılar.
Tarixçilər və zooloqlar bildirirlər ki, əvvəlcə insanlar canavarlara təhlükəli yırtıcı kimi yanaşır, onları düşərgələrdən uzaqlaşdırmağa və ya öldürməyə çalışırdılar. Lakin zaman keçdikcə insanlar daha sakit və aqressiv olmayan bəzi canavarların insanlara hücum etmədiyini müşahidə etdilər.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, məhz bu mərhələ əhliləşmə prosesinin başlanğıcı hesab olunur. İnsanlar düşərgələrin yaxınlığında dolaşan sakit canavarlara yemək verməyə başladılar. Bunun qarşılığında isə həmin heyvanlar başqa yırtıcıları uzaqlaşdırır, təhlükə hiss etdikdə insanları xəbərdar edir və müəyyən mənada düşərgələri qoruyurdular.
Zaman keçdikcə insanlar və canavarlar arasında qarşılıqlı faydaya əsaslanan münasibət formalaşdı. Canavarlar ov zamanı insanlara kömək edir, insanlar isə onları qida ilə təmin edirdilər. Beləliklə, min illər boyu davam edən təbii seçim nəticəsində daha sakit və insanlarla ünsiyyətə uyğun olan canavarlar sağ qalaraq çoxalmağa başladı.
Həmçinin oxuyun
Alimlər bildirirlər ki, bu proses nəticəsində canavarların davranışı, görünüşü və genetik xüsusiyyətləri tədricən dəyişməyə başladı. Aqressiv xüsusiyyətlər zəiflədikcə heyvanlar insanlara daha bağlı və itaətkar oldular. Nəticədə isə müasir itlərin əcdadları formalaşdı.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu gün evlərdə saxladığımız müxtəlif it cinsləri, o cümlədən kiçik dekorativ itlər belə, min illər əvvəl yaşamış vəhşi canavarların uzaq nəsilləridir.
Araşdırmaçılar qeyd edirlər ki, insan və itin münasibəti tarixdə ən qədim və ən uğurlu əməkdaşlıqlardan biri hesab olunur. Çünki bu əlaqə həm insanların ov və təhlükəsizlik imkanlarını artırıb, həm də heyvanların sağ qalmasına və yeni həyat şəraitinə uyğunlaşmasına səbəb olub.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Sovet dövründə qadağan olunmuş musiqilər necə dinlənilirdi? — “sümük üzərində musiqi” fenomeni
Sovet dövründə, xüsusilə 1940–1950-ci illərdən sonra Qərb musiqisinin bir çox nümunələri qadağan edilmiş və ya ciddi nəzarət altında saxlanılmışdı. Buna baxmayaraq, gənclər sevdikləri xarici mahnılara qulaq asmaq üçün olduqca qeyri-adi və riskli bir üsul tapmışdılar.Citypost.az xəbər verir ki, bu fenomen tarixdə “sümük üzərində musiqi” və ya “röntgen musiqi valları” kimi tanınırdı. Çünki istifadə olunan materiallar həqiqətən də xəstəxanalardan atılmış rentgen plyonkaları idi.Həmin dövrdə qara bazarda orijinal vinil valları tapmaq çox çətin və baha idi. Ona görə də gənclər xəstəxana tullantılarından toplanan rentgen filmlərini götürür, onları dairəvi şəkildə kəsir, ortasında deşik açaraq sadə bir val formasına salırdılar. Daha sonra xüsusi ev...
13 May 2026, 11:08
Bərbərxanaların qarşısındakı fırlanan sütunun sirri — onun arxasında qanlı tarix gizlənir
Bu gün bir çox bərbərxananın qarşısında gördüyümüz qırmızı, ağ və mavi zolaqlarla bəzədilmiş fırlanan sütun əksər insanlara sadəcə dekorativ bir simvol kimi görünür. Citypost.az xəbər verir ki, lakin tarixçilərin sözlərinə görə, bu məşhur nişanın arxasında olduqca maraqlı və bir qədər də qaranlıq keçmiş dayanır.Araşdırmalara görə, orta əsrlərdə bərbərlər yalnız saç və saqqal kəsməklə məşğul olmurdular. O dövrdə tibbin kifayət qədər inkişaf etməməsi səbəbindən insanlar bir çox sağlamlıq problemləri üçün də məhz bərbərlərə müraciət edirdilər.Bərbərlər qan alma, diş çəkmə və hətta bəzi kiçik cərrahi prosedurları həyata keçirirdilər.Tarixçilər bildirirlər ki, o dövrdə “qan alma” üsulu müxtəlif xəstəliklərin müalicəsi hesab olunurdu. İnsan orqanizmindəki “pis...
13 May 2026, 10:11
Kanalizasiya qapaqları niyə kvadrat yox, dairəvi olur?
Heç fikir vermisinizmi, küçələrdə gördüyümüz kanalizasiya qapaqları demək olar ki, həmişə dairəvi formada olur? İlk baxışda bunun sadəcə dizayn seçimi olduğu düşünülə bilər. Citypost.az xəbər verir ki, lakin mütəxəssislərin sözlərinə görə, dairəvi formanın seçilməsi həm təhlükəsizlik, həm rahatlıq, həm də texniki səbəblərlə bağlıdır.Birinci və ən vacib səbəb təhlükəsizlikdir. Dairəvi qapaqlar heç vaxt öz yuvasının içinə düşə bilmir. Kvadrat və ya düzbucaqlı qapaqlar isə müəyyən bucaq altında çevrildikdə içəri sürüşə bilər. Dairəvi qapaq isə hər tərəfdən eyni diametrə malik olduğu üçün bu, fiziki olaraq mümkün deyil. Bu xüsusiyyət xüsusilə kanalizasiya sistemlərində çalışan işçilərin təhlükəsizliyi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.İkinci səbəb daşınma rahatlığıdır. Kanalizasiya...
12 May 2026, 10:41
Taxta evlər niyə onilliklər keçsə də hələ də möhkəm qalır?
Heç düşünmüsünüzmü, bəzi qədim taxta evlər necə olur ki, onilliklər, hətta bəzən yüz ilə yaxın vaxt keçməsinə baxmayaraq hələ də möhkəm şəkildə ayaqda qalır? Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bunun əsas səbəblərindən biri keçmişdə tətbiq olunan xüsusi qoruma üsulları ilə bağlıdır.Citypost.az xəbər verir ki, Köhnə dövrlərdə ev tikintisində istifadə olunan taxtalar birbaşa inşaatda istifadə edilmirdi. Ustalar əvvəlcə taxta kirişləri xüsusi emal prosesindən keçirirdilər. Ən geniş yayılmış üsullardan biri isə taxtaların mazot və ya yağ tərkibli mayelərin içərisinə batırılması idi.Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu üsulun məqsədi taxtanı uzun illər ərzində xarici təsirlərdən qorumaq olub. Mazot taxtanın liflərinə qədər hoparaq onun daxilində qoruyucu qat yaradırdı....
12 May 2026, 08:44
Qoxunu əslində beynimiz “yaradır” – İnsan burnu necə işləyir?
İnsan gündəlik həyatda saysız-hesabsız qoxular hiss edir: təzə bişmiş çörəyin iyi, yağışdan sonra torpaq qoxusu, ətir, qəhvə və ya tüstü. Lakin alimlərin izahına görə, insan əslində birbaşa “qoxunun özünü” hiss etmir. Beynin qəbul etdiyi şey ətrafdakı maddələrin yaratdığı xüsusi siqnalların şərhidir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bildirirlər ki, qoxu hissi beynin yaratdığı mürəkkəb bir neyrobioloji prosesin nəticəsidir. İnsan nəfəs aldıqda ətrafdakı maddələrdən ayrılan mikroskopik molekullar hava ilə birlikdə burun boşluğuna daxil olur. Bu molekullar burun daxilində yerləşən selikli qatda həll olur və daha sonra xüsusi qoxu reseptorları tərəfindən “tanınır”.Burundakı bu reseptorlar əslində bioloji sensorlar kimi fəaliyyət göstərir. Hər reseptor müəyyən tip...
11 May 2026, 13:44
Saatın içindəki görünməz “beyin” – zamanı əslində nə ölçür?
Gündəlik həyatımızda istifadə etdiyimiz qol saatları və elektron cihazlar bizə zamanı böyük dəqiqliklə göstərir. Lakin çox insan düşünür ki, saatın işləməsini təmin edən əsas hissə sadəcə batareyadır. Əslində isə batareya yalnız enerji mənbəyidir. Zamanın saniyə-saniyə necə hesablandığını müəyyən edən əsas mexanizm saatın daxilində gizlənən kiçik bir kristaldır – kvars kristalı.Citypost.az-ın məlumatına görə, mütəxəssislərin sözlərinə görə, müasir saatların böyük əksəriyyəti “kvars texnologiyası” ilə işləyir. Bu texnologiyanın əsasında isə piezoelektrik xüsusiyyətə malik xüsusi kristal dayanır. Kvars kristalına elektrik cərəyanı verildikdə onun forması mikroskopik səviyyədə dəyişir və nəticədə titrəyiş yaranır.Ən maraqlısı isə budur ki, bu titrəyiş tam sabit tezlikdə baş verir. Kvars kristalı...
11 May 2026, 12:40
