Bədənimizin yorulmaz kuryeri: Kinesin necə işləyir?

İnsan orqanizmi milyardlarla hüceyrədən ibarət mürəkkəb bir sistemdir. Bu hüceyrələrin daxilində isə gözlə görünməyən, lakin həyatın davam etməsi üçün gecə-gündüz çalışan inanılmaz mexanizmlər fəaliyyət göstərir. Onlardan biri də kinesin adlanan xüsusi motor zülalıdır. Ölçüsü son dərəcə kiçik olsa da, yerinə yetirdiyi vəzifələr baxımından canlı aləmin ən heyrətamiz strukturlarından biri hesab olunur.

Citypost.az-ın məlumatına görə, kinesin hüceyrədaxili nəqliyyat sisteminin əsas iştirakçılarından biridir. O, hüceyrə daxilində müxtəlif maddələri, zülalları, qida komponentlərini, enerji mənbələrini və digər vacib molekulları bir nöqtədən digərinə daşıyır. Bu proses həyatın normal şəkildə davam etməsi üçün əvəzolunmaz əhəmiyyət daşıyır.

Alimlər kinesini bəzən “hüceyrələrin yorulmaz kuryeri” adlandırırlar. Çünki o, dayanmadan, fasiləsiz şəkildə işləyir və daşıdığı yük öz ölçüsündən yüzlərlə dəfə böyük olsa belə, fəaliyyətini davam etdirir. İnsan gözü ilə görünməyən bu kiçik zülal əslində inanılmaz gücə və dəqiqliyə malik molekulyar mühərrikdir.

Kinesinin iki ayağa bənzər hissəsi var və bu ayaqlar vasitəsilə hüceyrənin daxili magistralları hesab olunan mikroborucuqlar üzərində addım-addım irəliləyir.

Mikroborucuqlar hüceyrənin sitoskelet sisteminin əsas komponentlərindən biridir və sanki şəhər yolları kimi müxtəlif istiqamətlərə uzanır. Kinesin isə bu yollar üzərində hərəkət edən yüksək dəqiqlikli nəqliyyat vasitəsini xatırladır.Onun fanvari quruluşa malik baş hissəsi daşıdığı yükü möhkəm şəkildə saxlayır və təyinat nöqtəsinə çatdırır. Bu yüklər arasında mitoxondriyalar, vezikullar, zülal kompleksləri və hüceyrənin yaşaması üçün vacib olan digər strukturlar yer alır.

Kinesinin fəaliyyəti üçün enerji mənbəyi isə ATP molekullarıdır. Hüceyrənin enerji stansiyaları hesab edilən mitoxondriyalar tərəfindən istehsal olunan ATP hər bir addım üçün istifadə edilir. Maraqlıdır ki, kinesin yalnız bir addım atmaq üçün cəmi bir ATP molekulu sərf edir. Bu addımın uzunluğu təxminən 8 nanometrdir. İnsan üçün görünməz ölçü olsa da, molekulyar dünyada bu kifayət qədər böyük məsafə hesab edilir.

Alimlərin hesablamalarına görə, kinesin saniyədə təxminən 100 addım ata bilir. Hüceyrə ölçülərinə uyğunlaşdırıldıqda bu sürət reaktiv təyyarənin hərəkəti ilə müqayisə ediləcək qədər yüksək hesab olunur. Bu isə canlı aləmdəki ən səmərəli və dəqiq nəqliyyat sistemlərindən birinin mövcud olduğunu göstərir.

Motor zülalları, o cümlədən kinesinlər, heç bir ayrı-seçkilik etmədən onlara həvalə edilən bütün yükləri daşıyırlar. Onlar hüceyrənin müxtəlif bölgələrinə lazım olan maddələri çatdırır, zədələnmiş strukturların yenilənməsinə kömək edir və bioloji proseslərin fasiləsiz davam etməsini təmin edirlər.

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Maraqlıdır ki, bəzi viruslar belə bu mürəkkəb sistemdən öz məqsədləri üçün istifadə edə bilirlər. Hüceyrəyə daxil olduqdan sonra onlar kinesin və digər motor zülallarının nəqliyyat imkanlarından yararlanaraq hüceyrə daxilində hərəkət edir və nüvəyə qədər çatmağa çalışırlar. Bu fakt alimlər üçün həm biologiyanın möcüzəsini, həm də virusların nə qədər mürəkkəb strategiyalara malik olduğunu nümayiş etdirir.

İnsan bədəni haqqında danışarkən çox vaxt ürəkdən, beyindən və ya ağciyərlərdən bəhs edirik. Lakin həyatın görünməz qəhrəmanları məhz belə molekulyar işçilərdir. Kinesinlər olmasaydı, hüceyrədaxili daşınma dayanardı, enerji paylanmazdı və canlı orqanizmin normal fəaliyyəti mümkün olmazdı.

Bu kiçik, lakin son dərəcə çalışqan motor zülalları bizə bir daha göstərir ki, təbiətin ən böyük möcüzələri bəzən gözlə görünməyəcək qədər kiçik ölçülərdə gizlənir.

Əli