Əslində heç nəyə toxunmuruq? Elmin heyrətləndirən izahı

Barmağınızla sevdiyiniz insanın yanağına toxunduğunuz zaman həqiqətən ona toxunduğunuzu düşünürsünüz. Bu, gündəlik həyatımızda ən adi və təbii hisslərdən biridir. Lakin elm atom səviyyəsində tamamilə fərqli və heyrətamiz bir mənzərə ortaya qoyur. Məlum olur ki, mikroskopik dünyada iki cisim əslində heç vaxt bir-birinə birbaşa toxunmur.

Citypost.az-ın xəbərinə görə, bunu anlamaq üçün əvvəlcə maddənin quruluşuna nəzər salmaq lazımdır. Ətrafımızda gördüyümüz hər şey – insanlar, heyvanlar, bitkilər, daşlar, su və hava – atomlardan ibarətdir. Yer üzündə həyatın əsasını isə karbon atomları təşkil edir. Karbon digər elementlərlə çox asan birləşərək milyonlarla müxtəlif molekul yarada bilir. Bu xüsusiyyət sayəsində zülallar, yağlar, karbohidratlar və həyat üçün vacib olan digər mürəkkəb strukturlar formalaşır.Zülallar isə canlı orqanizmlərin əsas tikinti materialıdır. İnsan bədənindəki hər bir hüceyrə, hər bir toxuma və hər bir orqan milyardlarla zülal molekulundan ibarətdir. Hər bir zülalın tərkibində isə minlərlə, bəzən yüz minlərlə atom mövcuddur.Lakin atomun özünə nəzər saldıqda daha da təəccüblü bir həqiqətlə qarşılaşırıq. Atomun mərkəzində son dərəcə kiçik bir nüvə yerləşir. Bu nüvənin ətrafında isə elektronlar hərəkət edir. Əslində, atomun böyük hissəsi boşluqdan ibarətdir.

Alimlər bunu daha yaxşı izah etmək üçün maraqlı müqayisə aparırlar. Əgər bir atomu böyük bir məbəd və ya kilsə ölçüsündə təsəvvür etsək, onun nüvəsi həmin binanın ortasında yerləşən kiçik bir toz zərrəsi qədər olardı. Qalan bütün hissə isə demək olar ki, boş məkan olardı.

Bəs o zaman biz nəyəsə toxunduqda nə baş verir?

Barmağımızı hər hansı bir səthə yaxınlaşdırdıqda, əslində həmin səthin atomları ilə bizim atomlarımız bir-birinə yaxınlaşır. Lakin onlar heç vaxt tam şəkildə birləşmir və ya nüvələri bir-birinə toxunmur. Bunun qarşısını elektronlar alır.Elektronlar mənfi elektrik yükünə malik olduqları üçün bir-birlərini itələyirlər. Eyni yüklər bir-birini uzaqlaşdırdığı kimi, atomların ətrafındakı elektron buludları da görünməz bir qüvvə sahəsi yaradır. Məhz bu elektromaqnit qüvvəsi iki cismin tam mənada bir-birinə toxunmasına imkan vermir.

Bizim toxunma hissi kimi qəbul etdiyimiz şey əslində bu itələmə qüvvəsinin beynimiz tərəfindən şərh edilməsindən başqa bir şey deyil. Barmağımızın sinir ucları atomlar arasındakı elektromaqnit qarşılıqlı təsirləri qəbul edir və beyin bunu “toxunmaq” kimi qavrayır.Başqa sözlə desək, siz bir insanın əlini tutduğunuzu düşündüyünüz anda əslində onun atomları ilə sizin atomlarınız arasında çox kiçik, lakin mövcud olan bir məsafə qalır. Hiss etdiyiniz istilik, yumşaqlıq və ya sərtlik isə elektron buludlarının qarşılıqlı təsirindən yaranan siqnallardır.

Bu baxımdan, gündəlik həyatda yaşadığımız ən adi hadisələr belə atom səviyyəsində olduqca mürəkkəb və heyrətamiz mexanizmlərlə idarə olunur. İnsan bədəni, ətraf mühit və bütün kainat görünməz qüvvələrin yaratdığı mükəmməl tarazlıq üzərində qurulub.Fizikanın qanunları göstərir ki, bizim “toxunmaq” adlandırdığımız hiss əslində atomların bir-birinə yaxınlaşdıqca yaranan elektromaqnit itələməsinin nəticəsidir. Nüvələr heç vaxt bir-birinə çatmır, elektronlar isə görünməz qalxan rolunu oynayaraq bu məsafəni qoruyur.

Deməli, sevdiyiniz insanın əlini tutduğunuz, ağacın qabığını hiss etdiyiniz və ya kitabın səhifələrinə toxunduğunuz zaman əslində birbaşa təmas yox, atomların görünməz qüvvələrinin yaratdığı mürəkkəb qarşılıqlı əlaqəni hiss edirsiniz. Bu isə kainatın ən adi görünən hadisələrinin belə nə qədər möhtəşəm və sirli olduğunu bir daha sübut edir.

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Yeganə