Viruslar necə çoxalır və niyə canlı sayılmır?
Maraqlı 24 İyul 2026, 08:41
295
Viruslar canlıdır, yoxsa cansız? Bu sual uzun illərdir biologiya elmində ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir. Bu gün də mikrobioloqlar və virusoloqlar arasında bu məsələ ilə bağlı tam ortaq fikir yoxdur. Bunun əsas səbəbi isə virusların həm canlılara, həm də cansız maddələrə xas xüsusiyyətlər göstərməsidir. Məhz buna görə viruslar biologiyada xüsusi yer tutur və onları tam şəkildə nə canlı, nə də cansız adlandırmaq mümkündür.
Citypost.az xəbər verir ki, viruslar hüceyrədən kənarda olduqları zaman demək olar ki, heç bir həyat əlaməti göstərmirlər. Onların hüceyrə quruluşu yoxdur, maddələr mübadiləsi aparmırlar, enerji istehsal edə bilmirlər, qidalanmırlar və müstəqil şəkildə çoxalma qabiliyyətinə malik deyillər. Virus yalnız genetik materialdan – DNT və ya RNT-dən və onu əhatə edən zülal qişasından, yəni kapsiddən ibarətdir. Bəzi viruslarda əlavə xarici qişa olsa da, onların heç birində canlı hüceyrələrdə rast gəlinən nüvə, sitoplazma və digər orqanoidlər mövcud deyil. Buna görə də hüceyrədən kənarda olduqları müddətdə onlar daha çox cansız hissəcik təsiri bağışlayırlar.Lakin virus canlı hüceyrəyə daxil olduqdan sonra vəziyyət tamamilə dəyişir. O, hüceyrənin bütün bioloji sistemini öz nəzarəti altına alır və öz genetik məlumatını hüceyrəyə ötürərək onu yeni virus hissəcikləri hazırlamağa məcbur edir. Virus artıq sahib hüceyrənin maddələr mübadiləsindən istifadə edir, sürətlə çoxalır və yeni viruslar əmələ gətirir. Məhz bu mərhələdə virus canlı orqanizm kimi davranmağa başlayır. Hüceyrə daxilində çoxalma qabiliyyəti, mutasiyaya uğraması və təkamül keçirməsi alimlərin bir qisminin virusları canlı hesab etməsinə səbəb olur.
Virusların yaratdığı xəstəliklərin əsas səbəbi də məhz budur. Onlar hüceyrənin normal fəaliyyətini pozur, onun genetik sistemindən istifadə edərək öz surətlərini hazırlayır və nəticədə hüceyrələr zədələnir və ya məhv olur. Bunun ardınca orqanizmdə immun sistemi aktivləşir və müxtəlif virus mənşəli xəstəliklər meydana çıxır. Qrip, COVID-19, hepatitlər, suçiçəyi, herpes və bir çox digər infeksiyalar bu mexanizmlə inkişaf edir.Məhz hüceyrə quruluşuna malik olmadıqları üçün viruslara qarşı antibiotiklər təsir göstərmir. Antibiotiklər bakteriyaların hüceyrə divarını və ya digər hüceyrə strukturlarını hədəf alır. Viruslarda isə belə strukturlar olmadığından, onların müalicəsində antiviral preparatlardan və orqanizmin immun müdafiəsindən istifadə olunur.
Həmçinin oxuyun
Bu gün elmi baxımdan qəbul edilən fikir ondan ibarətdir ki, viruslar canlı və cansız aləm arasında yerləşən xüsusi bioloji varlıqlardır. Hüceyrədən kənarda onlar demək olar ki, tam fəaliyyətsizdirlər, lakin canlı hüceyrəyə daxil olduqları andan etibarən çoxalır, dəyişir, təkamül keçirir və xəstəlik törədirlər. Buna görə də virusların canlı olub-olmaması ilə bağlı müzakirələr hələ də davam edir və elm bu maraqlı bioloji obyektlərin sirrlərini araşdırmaqda davam edir.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Qorxanda və ya üşüyəndə niyə tüklərimiz biz-biz olur?
Yəqin ki, hər birimiz qorxduqda, həyəcanlandıqda və ya soyuq havada qaldıqda dərimizin "toyuq dərisi" kimi qabardığını və tüklərimizin biz-biz olduğunu müşahidə etmişik. Bu, tamamilə normal fizioloji reaksiyadır və elmdə piloereksiya adlanır. Maraqlıdır ki, bu refleks milyonlarla il əvvəl yaşamış əcdadlarımızdan bizə miras qalmış təkamül xüsusiyyətlərindən biridir.Citypost.az-ın məlumatına görə, dərimizdə yerləşən hər bir tükün kökündə arrector pili adlanan kiçik, hamar əzələ lifləri mövcuddur. İnsan qorxduqda, həyəcan keçirdikdə və ya stress yaşadıqda böyrəküstü vəzilər tərəfindən adrenalin hormonu ifraz olunur. Adrenalin həmin kiçik əzələlərin yığılmasına səbəb olur. Nəticədə tüklər dikəlir, dəri isə xırda qabarcıqlar şəklində görünməyə başlayır. Xalq arasında bu vəziyyət "tüklərin biz-biz...
24 İyul 2026, 09:45
Balıqlar suyun altında necə nəfəs alır? – Maraqlı elmi fakt
İlk baxışda belə görünə bilər ki, balıqlar suyun içində yaşadıqları üçün nəfəs almağa ehtiyac duymurlar. Əslində isə bu tamamilə yanlışdır. Balıqlar da insanlar və digər canlılar kimi yaşamaq üçün oksigenə ehtiyac duyurlar. Fərq yalnız ondadır ki, onlar oksigeni havadan deyil, suyun tərkibindən əldə edirlər.Citypost.az-ın məlumatına görə, suyun tərkibində müəyyən miqdarda həll olmuş oksigen olur. Balıqlar xüsusi tənəffüs orqanı olan qəlsəmələri vasitəsilə bu oksigeni sudan süzərək orqanizmə ötürürlər. Su balığın ağzından daxil olur, daha sonra qəlsəmələrin üzərindən keçərək burada olan çox incə qan damarları vasitəsilə oksigen qana sorulur. Eyni zamanda karbon qazı suda xaric edilir.Bu səbəbdən balıqlar əslində suyu deyil, suyun...
23 İyul 2026, 11:27
İnsan bədənindəki ən güclü elektrik mənbəyi hansıdır?
İnsan orqanizmi təkcə bioloji deyil, həm də elektrik siqnalları ilə işləyən mürəkkəb bir sistemdir. Bir çoxları bədənin ən güclü elektrik mənbəyinin ürək olduğunu düşünsə də, mütəxəssislər bildirirlər ki, bu, tam doğru deyil.Citypost.az xəbər verir ki, İnsan elektrik ilanbalığı kimi yüksək gərginlik yarada bilməsə də, bədənimizin bir çox orqanı elektrik impulsları vasitəsilə fəaliyyət göstərir. Xüsusilə daxili qulaqda yerləşən tüklü reseptor hüceyrələr bu baxımdan diqqət çəkir. Bu hüceyrələr səs dalğalarını qəbul edərək onları elektrik siqnallarına çevirir və həmin siqnalları eşitmə siniri vasitəsilə beyinə ötürür. Məhz bu proses sayəsində biz ətrafımızdakı səsləri eşidir və onları ayırd edə bilirik.Alimlərin diqqətini çəkən digər maraqlı məqam...
23 İyul 2026, 10:24
İnsan suyun altında maksimum nə qədər dərinliyə enə bilər?
Dənizin və okeanların sirli dərinlikləri insanları hər zaman maraqlandırıb. Lakin suyun altında nə qədər dərinliyə enməyin mümkün olduğu təkcə cəsarətdən deyil, insan orqanizminin fizioloji imkanlarından asılıdır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, suyun dərinliyinə endikcə bədənə təsir edən təzyiq sürətlə artır və müəyyən həddən sonra bu, həyati təhlükə yarada bilər.Su altında insanın qarşılaşdığı ilk və ən ciddi problem məhz yüksək təzyiqdir. Dəniz səviyyəsində insan bədəni 1 atmosfer təzyiq altında yaşayır. Təxminən hər 10 metr dərinliyə endikcə təzyiq daha bir atmosfer artır. Bu isə o deməkdir ki, 10 metr dərinlikdə bədənə iki atmosfer, 20 metr dərinlikdə üç atmosfer, 30 metr dərinlikdə isə dörd atmosfer...
22 İyul 2026, 10:56
Kristal kəllələrin sirri: Əfsanə, yoxsa elmi həqiqət?
Kristaldan hazırlanmış insan kəllələri uzun illərdir həm alimlərin, həm tarixçilərin, həm də mistikaya maraq göstərən insanların diqqət mərkəzindədir. Şəffaf görünüşü, qüsursuz işlənməsi və ətrafında dolaşan saysız-hesabsız əfsanələr bu artefaktları dünyanın ən sirli tapıntılarından birinə çevirib. Bəziləri onların qədim sivilizasiyaların insanlığa qoyduğu gizli miras olduğunu iddia edir, digərləri isə bunların sonradan hazırlanmış sənət nümunələri olduğunu bildirirlər.Citypost.az-ın məlumatına görə, kristal kəllələrlə bağlı ən məşhur iddialardan biri onların xüsusi enerji toplamaq və saxlamaq qabiliyyətinə malik olmasıdır. Əfsanələrə görə, bu artefaktlar qədim mədəniyyətlər tərəfindən yüksək biliklərin qorunması üçün hazırlanıb. Hətta bəzi mistik inanclarda onların insan düşüncələrini oxuya, gələcəklə bağlı məlumat verə və naməlum enerji...
22 İyul 2026, 09:55
Niyə ağcaqanadlar bəzi insanları digərlərindən daha çox sancır?
Alimlərin araşdırmalarına görə, ağcaqanadların bəzi insanları daha çox sancmasının bir neçə əsas səbəbi var. Bunlara bədən istiliyi, dəridən buxarlanan su, tərləmə, vizual amillər və ən əsası isə insanın bədən qoxusu daxildir.Citypost.az Mütəxəssislər bildirirlər ki, dəridən ifraz olunan indol, nonanol, oktenol və süd turşusu (laktik turşu) kimi maddələr ağcaqanadların insanı seçməsində mühüm rol oynayır. Bu kimyəvi birləşmələrin miqdarı hər insanda fərqli olduğundan, bəzi insanlar ağcaqanadlar üçün daha cəlbedici olur.Bundan əlavə, araşdırmalar göstərir ki, denqe (dang) və Zika virusuna yoluxmuş insanların bədən qoxusu dəyişə bilər. Bu dəyişiklik həmin şəxsləri ağcaqanadlar üçün daha cəlbedici edir və virusun digər insanlara ötürülməsi ehtimalını artırır.Başqa sözlə,...
22 İyul 2026, 08:53
