Qorxanda və ya üşüyəndə niyə tüklərimiz biz-biz olur?
Maraqlı 24 İyul 2026, 09:45
487
Yəqin ki, hər birimiz qorxduqda, həyəcanlandıqda və ya soyuq havada qaldıqda dərimizin "toyuq dərisi" kimi qabardığını və tüklərimizin biz-biz olduğunu müşahidə etmişik. Bu, tamamilə normal fizioloji reaksiyadır və elmdə piloereksiya adlanır. Maraqlıdır ki, bu refleks milyonlarla il əvvəl yaşamış əcdadlarımızdan bizə miras qalmış təkamül xüsusiyyətlərindən biridir.
Citypost.az-ın məlumatına görə, dərimizdə yerləşən hər bir tükün kökündə arrector pili adlanan kiçik, hamar əzələ lifləri mövcuddur. İnsan qorxduqda, həyəcan keçirdikdə və ya stress yaşadıqda böyrəküstü vəzilər tərəfindən adrenalin hormonu ifraz olunur. Adrenalin həmin kiçik əzələlərin yığılmasına səbəb olur. Nəticədə tüklər dikəlir, dəri isə xırda qabarcıqlar şəklində görünməyə başlayır. Xalq arasında bu vəziyyət "tüklərin biz-biz olması" və ya "toyuq dərisi" kimi tanınır.Eyni hadisə soyuq havada da baş verir. Bədən temperaturu aşağı düşdükdə orqanizm istiliyini qorumaq üçün müxtəlif müdafiə mexanizmlərini işə salır. Həmin mexanizmlərdən biri də arrector pili əzələlərinin yığılmasıdır. Tüklər dikəldikdə onların arasında nazik hava qatı yaranır və bu qat istiliyin bədəndən xaricə çıxmasını müəyyən qədər ləngidir. İnsanlarda bədən tükləri seyrək olduğu üçün bu mexanizm artıq istiliyi qorumaqda ciddi rol oynamır, lakin refleks hələ də qalmaqdadır.
Alimlər bildirirlər ki, bu reaksiyanın müasir insan üçün demək olar ki, praktik əhəmiyyəti yoxdur. Lakin tüklü primat əcdadlarımız və bir çox heyvan növləri üçün bu xüsusiyyət həyati əhəmiyyət daşıyırdı. Təhlükə zamanı tüklərin dikəlməsi heyvanın bədənini daha iri və qorxuducu göstərirdi. Bu isə yırtıcını qorxutmağa və hücum ehtimalını azaltmağa kömək edirdi. Eyni zamanda qalın tük örtüyü arasında hava qatının yaranması soyuq havalarda bədən istiliyinin saxlanmasına dəstək olurdu.Bu gün insanlar üçün piloereksiya daha çox sinir sisteminin normal işlədiyini göstərən təbii refleks hesab olunur. Güclü emosiyalar, qorxu, həyəcan, soyuq hava, bəzən isə təsirli musiqi dinləyərkən və ya emosional səhnələr izləyərkən belə tüklərin biz-biz olması tamamilə normal fizioloji reaksiyadır və narahatlıq doğuran hal sayılmır. Bu refleks, əslində, insanın milyonlarla illik təkamül tarixindən günümüzə qədər gəlib çatan maraqlı bioloji xüsusiyyətlərdən biridir.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
İnsan təkamülündə funksiyasını böyük ölçüdə itirmiş 7 orqan
İnsan orqanizmi milyonlarla il davam edən təkamül prosesinin nəticəsidir. Bu müddət ərzində bəzi orqanlar və anatomik quruluşlar əcdadlarımız üçün həyati əhəmiyyət daşısa da, həyat tərzimizin və qidalanma vərdişlərimizin dəyişməsi nəticəsində onların funksiyası ya tamamilə itib, ya da xeyli zəifləyib. Biologiyada belə quruluşlar rudiment orqanlar adlanır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, bu orqanların əksəriyyəti artıq əvvəlki funksiyasını yerinə yetirməsə də, bəzilərinin orqanizmdə müəyyən köməkçi rolu hələ də qalır.1. Apendiks (kor bağırsaq çıxıntısı)Siyahının ilk sırasında apendiks yerləşir. Hesab olunur ki, ot yeyən uzaq əcdadlarımızda bu orqan sellülozanın həzmində mühüm rol oynayıb. Müasir insanlarda isə həmin funksiyanı demək olar ki, itirib.Son illərdə aparılan...
24 İyul 2026, 10:45
Viruslar necə çoxalır və niyə canlı sayılmır?
Viruslar canlıdır, yoxsa cansız? Bu sual uzun illərdir biologiya elmində ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir. Bu gün də mikrobioloqlar və virusoloqlar arasında bu məsələ ilə bağlı tam ortaq fikir yoxdur. Bunun əsas səbəbi isə virusların həm canlılara, həm də cansız maddələrə xas xüsusiyyətlər göstərməsidir. Məhz buna görə viruslar biologiyada xüsusi yer tutur və onları tam şəkildə nə canlı, nə də cansız adlandırmaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, viruslar hüceyrədən kənarda olduqları zaman demək olar ki, heç bir həyat əlaməti göstərmirlər. Onların hüceyrə quruluşu yoxdur, maddələr mübadiləsi aparmırlar, enerji istehsal edə bilmirlər, qidalanmırlar və müstəqil şəkildə çoxalma qabiliyyətinə malik deyillər. Virus...
24 İyul 2026, 08:41
Balıqlar suyun altında necə nəfəs alır? – Maraqlı elmi fakt
İlk baxışda belə görünə bilər ki, balıqlar suyun içində yaşadıqları üçün nəfəs almağa ehtiyac duymurlar. Əslində isə bu tamamilə yanlışdır. Balıqlar da insanlar və digər canlılar kimi yaşamaq üçün oksigenə ehtiyac duyurlar. Fərq yalnız ondadır ki, onlar oksigeni havadan deyil, suyun tərkibindən əldə edirlər.Citypost.az-ın məlumatına görə, suyun tərkibində müəyyən miqdarda həll olmuş oksigen olur. Balıqlar xüsusi tənəffüs orqanı olan qəlsəmələri vasitəsilə bu oksigeni sudan süzərək orqanizmə ötürürlər. Su balığın ağzından daxil olur, daha sonra qəlsəmələrin üzərindən keçərək burada olan çox incə qan damarları vasitəsilə oksigen qana sorulur. Eyni zamanda karbon qazı suda xaric edilir.Bu səbəbdən balıqlar əslində suyu deyil, suyun...
23 İyul 2026, 11:27
İnsan bədənindəki ən güclü elektrik mənbəyi hansıdır?
İnsan orqanizmi təkcə bioloji deyil, həm də elektrik siqnalları ilə işləyən mürəkkəb bir sistemdir. Bir çoxları bədənin ən güclü elektrik mənbəyinin ürək olduğunu düşünsə də, mütəxəssislər bildirirlər ki, bu, tam doğru deyil.Citypost.az xəbər verir ki, İnsan elektrik ilanbalığı kimi yüksək gərginlik yarada bilməsə də, bədənimizin bir çox orqanı elektrik impulsları vasitəsilə fəaliyyət göstərir. Xüsusilə daxili qulaqda yerləşən tüklü reseptor hüceyrələr bu baxımdan diqqət çəkir. Bu hüceyrələr səs dalğalarını qəbul edərək onları elektrik siqnallarına çevirir və həmin siqnalları eşitmə siniri vasitəsilə beyinə ötürür. Məhz bu proses sayəsində biz ətrafımızdakı səsləri eşidir və onları ayırd edə bilirik.Alimlərin diqqətini çəkən digər maraqlı məqam...
23 İyul 2026, 10:24
İnsan suyun altında maksimum nə qədər dərinliyə enə bilər?
Dənizin və okeanların sirli dərinlikləri insanları hər zaman maraqlandırıb. Lakin suyun altında nə qədər dərinliyə enməyin mümkün olduğu təkcə cəsarətdən deyil, insan orqanizminin fizioloji imkanlarından asılıdır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, suyun dərinliyinə endikcə bədənə təsir edən təzyiq sürətlə artır və müəyyən həddən sonra bu, həyati təhlükə yarada bilər.Su altında insanın qarşılaşdığı ilk və ən ciddi problem məhz yüksək təzyiqdir. Dəniz səviyyəsində insan bədəni 1 atmosfer təzyiq altında yaşayır. Təxminən hər 10 metr dərinliyə endikcə təzyiq daha bir atmosfer artır. Bu isə o deməkdir ki, 10 metr dərinlikdə bədənə iki atmosfer, 20 metr dərinlikdə üç atmosfer, 30 metr dərinlikdə isə dörd atmosfer...
22 İyul 2026, 10:56
Kristal kəllələrin sirri: Əfsanə, yoxsa elmi həqiqət?
Kristaldan hazırlanmış insan kəllələri uzun illərdir həm alimlərin, həm tarixçilərin, həm də mistikaya maraq göstərən insanların diqqət mərkəzindədir. Şəffaf görünüşü, qüsursuz işlənməsi və ətrafında dolaşan saysız-hesabsız əfsanələr bu artefaktları dünyanın ən sirli tapıntılarından birinə çevirib. Bəziləri onların qədim sivilizasiyaların insanlığa qoyduğu gizli miras olduğunu iddia edir, digərləri isə bunların sonradan hazırlanmış sənət nümunələri olduğunu bildirirlər.Citypost.az-ın məlumatına görə, kristal kəllələrlə bağlı ən məşhur iddialardan biri onların xüsusi enerji toplamaq və saxlamaq qabiliyyətinə malik olmasıdır. Əfsanələrə görə, bu artefaktlar qədim mədəniyyətlər tərəfindən yüksək biliklərin qorunması üçün hazırlanıb. Hətta bəzi mistik inanclarda onların insan düşüncələrini oxuya, gələcəklə bağlı məlumat verə və naməlum enerji...
22 İyul 2026, 09:55
