Dərisiz insan yaşaya bilərmi? MARAQLI FAKT
Maraqlı 27 İyul 2026, 10:25
425
İnsan orqanizmində dəri təkcə bədəni örtən bir təbəqə deyil, həm də həyati vacib funksiyaları yerinə yetirən ən böyük orqandır. O, bədəni xarici mühitdən qoruyur, temperaturu tənzimləyir, maye balansını saxlayır və mikrobların orqanizmə daxil olmasının qarşısını alan əsas müdafiə səddidir. Məhz buna görə də dərinin tamamilə soyulması həyatla uyğun gəlməyən ən ağır travmalardan hesab olunur.
Citypost.az-ın məlumatına görə,Əgər insanın dərisinin hamısı soyulub çıxarılsaydı, ilk növbədə orqanizm çox sürətlə su itirməyə başlayardı. Dərinin əsas funksiyalarından biri bədəndəki mayenin buxarlanmasının qarşısını almaqdır. Dəri olmadıqda isə maye nəzarətsiz şəkildə xaric olar və qısa müddətdə ağır susuzlaşma inkişaf edərdi. Bu vəziyyət qanın qatılaşmasına, qan dövranının pozulmasına və həyati vacib orqanların fəaliyyətinin zəifləməsinə səbəb ola bilərdi.
Digər ciddi problem infeksiya təhlükəsidir. Sağlam dəri bakteriyalar, viruslar, göbələklər və digər mikroorqanizmlər üçün güclü qoruyucu baryer rolunu oynayır. Dəri tamamilə olmadıqda isə mikroblar heç bir maneə ilə qarşılaşmadan bədənə daxil olar, qısa müddətdə qan dövranına keçərək ağır infeksiyalar və sepsis yarada bilər. Sepsis isə tibbdə ən təhlükəli vəziyyətlərdən biri hesab olunur və vaxtında müdaxilə edilməzsə, ölüm riski olduqca yüksəkdir.
Dəri həm də bədən temperaturunun qorunmasında mühüm rol oynayır. O, istiliyin normadan artıq itirilməsinin qarşısını alır və orqanizmin daxili temperaturunu sabit saxlayır. Dəri olmadıqda insan bədəni çox sürətlə istilik itirər, nəticədə hipotermiya – yəni bədən temperaturunun təhlükəli dərəcədə aşağı düşməsi baş verərdi. Bu vəziyyət ürək ritminin pozulmasına, nəfəsalma çatışmazlığına və şüurun itirilməsinə səbəb ola bilər.Bundan başqa, dərinin altında yerləşən çoxsaylı qan damarları açıq vəziyyətdə qalar. Bu damarlardan plazma və digər mayelər xaric olmağa başlayar. Nəticədə qan təzyiqi kəskin aşağı düşər və orqanizm şok vəziyyətinə daxil olar. Şok zamanı ürək, beyin, böyrəklər və digər həyati vacib orqanlara kifayət qədər qan çatmır. Bu isə onların fəaliyyətinin dayanmasına qədər gedib çıxa bilər.
Dərinin digər mühüm funksiyası sinir uclarını qorumaqdır. Dəri olmadıqda milyonlarla sinir ucu açıq qalır və insan dözülməz ağrılar hiss edir. Bu ağrılar da orqanizmdə əlavə stres yaradaraq vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.Məhz buna görə geniş sahəli yanıq xəsarətləri və dərinin böyük hissəsinin zədələnməsi reanimasiya şəraitində müalicə tələb edir. Belə xəstələrə xüsusi steril mühit yaradılır, bədənə itirilən maye damar daxilindən bərpa edilir, infeksiyaların qarşısını almaq üçün antibiotiklər tətbiq olunur və dəri transplantasiyası kimi mürəkkəb cərrahi üsullardan istifadə edilir.
Həmçinin oxuyun
Mütəxəssislər bildirirlər ki, dərinin tamamilə soyulması halında tibbi yardım göstərilməzsə, ağır susuzlaşma, infeksiya, hipotermiya və şok səbəbindən insanın həyatda qalma ehtimalı son dərəcə aşağı olur. Bu fakt bir daha göstərir ki, dəri yalnız bədəni örtən təbəqə deyil, insan həyatını qoruyan ən vacib orqanlardan biridir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
232 milyon il əvvəl dünyanı dəyişən yağışlar - Tarixin maraqlı FAKTI
Təxminən 232 milyon il əvvəl, Yer kürəsi bu gün tanıdığımız planetdən tamamilə fərqli görünürdü. O dövrdə qitələr hələ bir-birindən ayrılmamışdı. Bütün quru sahələri Pangeya (Pangea) adlanan nəhəng superqitədə birləşmişdi. İqlim əsasən isti və quraq idi, geniş səhralar Yer səthinin böyük hissəsini əhatə edirdi. Həyat mövcud olsa da, canlılar sərt iqlim şəraitinə uyğunlaşmağa məcbur idilər.Citypost.az-ın məlumatına görə, lakin bir müddət sonra planetin tarixini dəyişdirəcək hadisələr baş verdi. Səma tədricən qalın buludlarla örtüldü, ilk yağış damcıları düşməyə başladı. Ardınca isə yağışlar gücləndi və demək olar ki, dayanmaq bilmədi. Alimlər bu dövrü Karni dövrünün yağış epizodu (Carnian Pluvial Episode) adlandırırlar. Bu hadisə adi...
27 İyul 2026, 11:29
İnsan təkamülündə funksiyasını böyük ölçüdə itirmiş 7 orqan
İnsan orqanizmi milyonlarla il davam edən təkamül prosesinin nəticəsidir. Bu müddət ərzində bəzi orqanlar və anatomik quruluşlar əcdadlarımız üçün həyati əhəmiyyət daşısa da, həyat tərzimizin və qidalanma vərdişlərimizin dəyişməsi nəticəsində onların funksiyası ya tamamilə itib, ya da xeyli zəifləyib. Biologiyada belə quruluşlar rudiment orqanlar adlanır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, bu orqanların əksəriyyəti artıq əvvəlki funksiyasını yerinə yetirməsə də, bəzilərinin orqanizmdə müəyyən köməkçi rolu hələ də qalır.1. Apendiks (kor bağırsaq çıxıntısı)Siyahının ilk sırasında apendiks yerləşir. Hesab olunur ki, ot yeyən uzaq əcdadlarımızda bu orqan sellülozanın həzmində mühüm rol oynayıb. Müasir insanlarda isə həmin funksiyanı demək olar ki, itirib.Son illərdə aparılan...
24 İyul 2026, 10:45
Qorxanda və ya üşüyəndə niyə tüklərimiz biz-biz olur?
Yəqin ki, hər birimiz qorxduqda, həyəcanlandıqda və ya soyuq havada qaldıqda dərimizin "toyuq dərisi" kimi qabardığını və tüklərimizin biz-biz olduğunu müşahidə etmişik. Bu, tamamilə normal fizioloji reaksiyadır və elmdə piloereksiya adlanır. Maraqlıdır ki, bu refleks milyonlarla il əvvəl yaşamış əcdadlarımızdan bizə miras qalmış təkamül xüsusiyyətlərindən biridir.Citypost.az-ın məlumatına görə, dərimizdə yerləşən hər bir tükün kökündə arrector pili adlanan kiçik, hamar əzələ lifləri mövcuddur. İnsan qorxduqda, həyəcan keçirdikdə və ya stress yaşadıqda böyrəküstü vəzilər tərəfindən adrenalin hormonu ifraz olunur. Adrenalin həmin kiçik əzələlərin yığılmasına səbəb olur. Nəticədə tüklər dikəlir, dəri isə xırda qabarcıqlar şəklində görünməyə başlayır. Xalq arasında bu vəziyyət "tüklərin biz-biz...
24 İyul 2026, 09:45
Viruslar necə çoxalır və niyə canlı sayılmır?
Viruslar canlıdır, yoxsa cansız? Bu sual uzun illərdir biologiya elmində ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir. Bu gün də mikrobioloqlar və virusoloqlar arasında bu məsələ ilə bağlı tam ortaq fikir yoxdur. Bunun əsas səbəbi isə virusların həm canlılara, həm də cansız maddələrə xas xüsusiyyətlər göstərməsidir. Məhz buna görə viruslar biologiyada xüsusi yer tutur və onları tam şəkildə nə canlı, nə də cansız adlandırmaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, viruslar hüceyrədən kənarda olduqları zaman demək olar ki, heç bir həyat əlaməti göstərmirlər. Onların hüceyrə quruluşu yoxdur, maddələr mübadiləsi aparmırlar, enerji istehsal edə bilmirlər, qidalanmırlar və müstəqil şəkildə çoxalma qabiliyyətinə malik deyillər. Virus...
24 İyul 2026, 08:41
Balıqlar suyun altında necə nəfəs alır? – Maraqlı elmi fakt
İlk baxışda belə görünə bilər ki, balıqlar suyun içində yaşadıqları üçün nəfəs almağa ehtiyac duymurlar. Əslində isə bu tamamilə yanlışdır. Balıqlar da insanlar və digər canlılar kimi yaşamaq üçün oksigenə ehtiyac duyurlar. Fərq yalnız ondadır ki, onlar oksigeni havadan deyil, suyun tərkibindən əldə edirlər.Citypost.az-ın məlumatına görə, suyun tərkibində müəyyən miqdarda həll olmuş oksigen olur. Balıqlar xüsusi tənəffüs orqanı olan qəlsəmələri vasitəsilə bu oksigeni sudan süzərək orqanizmə ötürürlər. Su balığın ağzından daxil olur, daha sonra qəlsəmələrin üzərindən keçərək burada olan çox incə qan damarları vasitəsilə oksigen qana sorulur. Eyni zamanda karbon qazı suda xaric edilir.Bu səbəbdən balıqlar əslində suyu deyil, suyun...
23 İyul 2026, 11:27
İnsan bədənindəki ən güclü elektrik mənbəyi hansıdır?
İnsan orqanizmi təkcə bioloji deyil, həm də elektrik siqnalları ilə işləyən mürəkkəb bir sistemdir. Bir çoxları bədənin ən güclü elektrik mənbəyinin ürək olduğunu düşünsə də, mütəxəssislər bildirirlər ki, bu, tam doğru deyil.Citypost.az xəbər verir ki, İnsan elektrik ilanbalığı kimi yüksək gərginlik yarada bilməsə də, bədənimizin bir çox orqanı elektrik impulsları vasitəsilə fəaliyyət göstərir. Xüsusilə daxili qulaqda yerləşən tüklü reseptor hüceyrələr bu baxımdan diqqət çəkir. Bu hüceyrələr səs dalğalarını qəbul edərək onları elektrik siqnallarına çevirir və həmin siqnalları eşitmə siniri vasitəsilə beyinə ötürür. Məhz bu proses sayəsində biz ətrafımızdakı səsləri eşidir və onları ayırd edə bilirik.Alimlərin diqqətini çəkən digər maraqlı məqam...
23 İyul 2026, 10:24
