Mətbəxdəki gizli təhlükə: Təkrar istifadə olunan qızartma yağı niyə xərçəng riski yaradır?
Maraqlı 10 Avqust 2026, 09:20
417
Mətbəxdə vaxta və büdcəyə qənaət etmək məqsədilə qızartma prosesindən sonra tavada və ya fri aparatında qalan yağı saxlayıb təkrar-təkrar istifadə etmək bir çox evdə və ya ictimai iaşə obyektlərində yayğın vərdişlərdən biridir. Lakin kulinariya baxımından rahat görünen bu addım, tibb və qida təhlükəsizliyi mütəxəssislərinin həyəcan təbili çalmasına səbəb olur. Aparılan elmi araşdırmalar göstərir ki, bitki yağlarının dəfələrlə yüksək temperaturda qızdırılması onların kimyəvi tərkibini kökündən dəyişərək toksik və xərçəngyaradan (kanserojen) maddələrin əmələ gəlməsinə şərait yaradır.
Citypost.az xəbər verir ki, bitki yağları yüksək dərəcəli istiliyə mütəmadi məruz qaldıqda termik parçalanma, oksidləşmə və polimerləşmə prosesləri baş verir. Yağın xarab olmasını göstərən ən aydın xarici əlamətlər onun rənginin tündləşməsi, qatılaşması, köpüklənməsi və kəskin yanıq qoxusu verməsidir. Lakin əsas təhlükə gözlə görünməyən kimyəvi dəyişikliklərdə gizlənir.
Yağın təkrar qızdırılması zamanı orqanizm üçün kəskin risk yaradan aşağıdakı zərərli birləşmələr formalaşır. Dəfələrlə qızdırılan yağda olan doymamış yağ turşuları zəncirvari oksidləşməyə uğrayaraq kütləvi şəkildə sərbəst radikallar əmələ gətirir. Bu aqressiv molekullar insan bədəninə daxil olduqda hüceyrə membranlarını, zülalları və DNT strukturunu zədələyərək hüceyrə mutasiyalarına — yəni xərçəng şişlərinin yaranmasına yol açır. Eyni zamanda yağın tərkibindəki təbii strukturlar fəsadlı trans yağlara çevrilir.
Tərkibində nişasta olan ərzaqlar (məsələn, kartof) təkrar yağda yüksək temperaturda qızardıldıqda tərkibindəki şəkər və amin turşuları reaksiyaya girərək güclü kanserogen olan akrilamid maddəsini yaradır. Bundan əlavə, yağın parçalanması zamanı toksik təsirə malik akrolein və hüceyrə qocalmasını sürətləndirən aldehidlər ayrılır.
Təkrar yağla bişirilən qidaların müntəzəm qəbulu mədə-bağırsaq traktının selikli qişasını zədələyir, qaraciyərin toksik yükünü dəfələrlə artırır, damar divarlarında kirəcləşmə yaradaraq ürək-damar xəstəliklərinə zəmin hazırlayır.
Onkoloji riskləri minimuma endirmək üçün qızartma zamanı istifadə olunmuş yağı soyuduqdan sonra mütləq atmaq, ikinci dəfə istifadə etməmək vacibdir. Qızartma işlərində dözümlülük dərəcəsi yüksək olan (yanma nöqtəsi yuxarı olan) keyfiyyətli rafinə edilmiş yağlara üstünlük vermək vər yeməkləri yanma dərəcəsinə çatdırmadan bişirmək sağlamlığın qorunmasında həlledici rola malikdir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Televizor ekranını silərkən spirt istifadə etməyin: Ekrana dəyən düzəlməz zərər
Məişət təmizliyi zamanı mat və ya parlaq səthləri dezinfeksiya etmək və ləkələrdən təmizləmək üçün spirt tərkibli məhlullara müraciət etmək çoxlarının öyrəşdiyi vərdişdir. Lakin bu üsulu müasir televizor və kompyuter monitorlarına tətbiq etmək texnikaya dəyəri yüzlərlə manatla ölçülən, bərpası mümkün olmayan zərər vurur. İstehsalçı şirkətlərin və texniki servis mütəxəssislərinin təkrar-təkrar xəbərdarlıq etməsinə baxmayaraq, tərkibində etil, izopropil spirt və ya ammonyak olan pəncərə silənlərlə ekranların təmizlənməsi hər gün onlarca matrisanın sıradan çıxmasına gətirib çıxarır.Citypost.az xəbər verir ki, müasir LCD, LED, OLED və QLED ekranların səthi sadə şüşədən ibarət deyildir. Bu panellərin üzəri işığın əks olunmasını azaltmaq (əks-parıltı qatı), barmaq izlərinin qalmasının qarşısını...
10 Avqust 2026, 09:37
Südü qaynadan zaman daşmaması üçün nə etməli? – Mətbəxdə tətbiq olunan sadə hiylə
Mətbəxdə süd qaynadarkən bir anlıq diqqətsizlik sobanın üzərində kəskin çirklənməyə və yanmış süt qoxusunun bütün evə yayılmasına səbəb olur. Qazın yanında saatlarla gözləməkdən yorulub gözü bir neçə saniyəliyə başqa tərəfə çevirən kimi südün anidən köpürərək qazandan daşması hər birimizin qarşılaşdığı ən klassik məişət problemlərindəndir. Lakin bu narahatlığın qarşısını almaq üçün nəzarətçi kimi qazanın başında durmağa ehtiyac yoxdur. Elmə və kulinariya təcrübələrinə söykənən bir neçə sadə fiziki hiylə vasitəsilə südün daşma riskini sıfıra endirmək mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, südün qaynadıqda bu dərəcədə sürətlə daşmasının kökündə onun tərkibindəki zülallar (kazein və zərdab zülalları) və yağlar dayanır. Süd qızdıqca tərkibindəki su buxarlanmağa başlayır,...
07 Avqust 2026, 17:40
Kondisionerin filtrini təmizləməyəndə nə baş verir? – Elektrik sərfiyyatının artması və hava keyfiyyəti
Yay mövsümündə sərinlik, qışda isə istilik mənbəyi kimi gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilən kondisionerlər müntəzəm baxım tələb edən texniki cihazlardır. Lakin bir çox istifadəçi cihazın daxili hissəsində yerləşən tor filtrin təmizliyinə lazımi diqqəti yetirmir. İllərlə və ya aylarla təmizlənməyən kondisioner filtrləri yalnız cihazın iş mexanizmini korlamaqla qalmır, eyni zamanda ailə büdcəsinə və insan sağlamlığına ciddi zərbə vurur.Citypost.az xəbər verir ki, kondisioner filtrinin tutulması ilk növbədə elektrik enerjisi sərfiyyatının kəskin şəkildə artması ilə nəticələnir. Cihaz otaqdakı havanı sovuraraq filtrdən keçirir və soyudaraq (və ya qızdıraraq) yenidən məkana üfləyir. Filtr toz, tüstü və çirk qatı ilə örtüldükdə havanın sərbəst hərəkəti məhdudlaşır. Nəticədə...
07 Avqust 2026, 16:46
Axşam saatlarında duzlu yemək yeməyin fəsadı: Səhər üzün və gözlərin şişməsinin səbəbi
Səhər alarmla oyanarkən güzgüdə şişkin bir üz, ağırlaşmış göz qapaqları və gözaltı torbalarla qarşılaşmaq bir çox insanın yaşadığı tanış hallardan biridir. Belə xoşagəlməz mənzərə adətən yuxusuzluq və ya yorğunluqla əlaqələndirilsə də, səbəb çox vaxt bir öncəki axşam qəbul edilən rasionda — xüsusilə də həddindən artıq duzlu qidalardadır. Şorabalar, cipsilər, fast-fud, hisə verilmiş ətlər və ya həddindən artıq duz vurulmuş şam yeməyi orqanizmin su balansını pozaraq toxumalarda maye toplanmasına (şişkinliyə) birbaşa şərait yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, bu fizioloji prosesin kökündə natrium ionlarının kimyəvi xassələri və beynin hüceyrəarası təzyiqi tənzimləmə mexanizmi dayanır. Mətbəx duzunun tərkibindəki natrium elementi orqanizmdə suyu özünə çəkmək və...
07 Avqust 2026, 15:49
Paltar ütüləyərkən altına alüminium folqa qoymaq: İkiqat sürətli ütüləmə üsulu
Paltar ütüləyərkən altına alüminium folqa qoymaq: İkiqat sürətli ütüləmə üsuluPaltar ütüləmək məişət işləri arasında ən çox vaxt aparan və yorucu proseslərdən biri hesab olunur. Xüsusilə qalın parçaları, köynəkləri və ya yataq dəstlərini həm qabaq, həm də arxa üzündən növbə ilə ütüləmək xeyli zaman və enerji tələb edir. Lakin fizika qanunlarına əsaslanan sadə bir məişət fəndi ilə bu prosesi iki dəfə sürətləndirmək və vaxta kəskin qənaət etmək mümkündür. Bunun üçün sizə yalnız hər mətbəxdə bulunan adi alüminium folqa lazımdır.Bu metodun işləmə prinsipi alüminium metalının yüksək istilikötürmə və istilikəksətdirmə qabiliyyətinə söykənir. Ütüləmə prosesini başlamaq üçün aşağıdakı addımları ardıcıllıqla yerinə yetirmək kifayətdir: * Masaya...
07 Avqust 2026, 14:30
Evdə Wi-Fi siqnalını zəiflədən məişət əşyaları: Ruterin yanına nəyi qoymaq olmaz?
Mənzildə və ya ofisdə internetin sürətinin qəfil düşməsi, videozənglərin donması və ya distant rabitənin kəsilməsi zamanı ilk olaraq provayderi və ya cihazın nasazlığını təqsirləndirməyə vərdiş etmişik. Lakin çox vaxt problemin kökü texniki xidmətdə deyil, ruterin evdə yerləşdirildiyi məkanda və onun dərhal yaxınlığında qoyulan məişət əşyalarındadır. İnformasiya Texnologiyaları mütəxəssisləri və şəbəkə mühəndisləri bildirirlər ki, görünməz radiodalğalarla işləyən Wi-Fi siqnalları müəyyən materiallar, fiziki maneələr və elektromaqnit sahələri tərəfindən asanlıqla udulur, əks olunur və ya korlanır.Citypost.az xəbər verir ki, internet paylayıcısının (ruterin) effektivliyini kəskin şəkildə düşürən və onun yaxınlığına qoyulması qadağan edilən əsas əşyalar aşağıdakılardır:Ən böyük texniki təhlükə məhz mikrodalğalı sobalardır. Bu cihazlar...
07 Avqust 2026, 14:02
