Alimlərin hələ də tam izah edə bilmədiyi 3 sirli hadisə 

Dünyada elmin illərdir araşdırdığı, haqqında saysız-hesabsız nəzəriyyələrin irəli sürüldüyü, lakin bəzi sualları hələ də tam cavablandırılmayan sirli hadisələr var. Bəziləri qədim əlyazmalarda gizlənir, bəziləri yüz illər əvvəl çəkilmiş xəritələrdə qarşımıza çıxır, bəziləri isə okeanın kilometrlərlə dərinliyindən gələn müəmmalı səslərlə bağlıdır. Bu hadisələrin ətrafında zamanla çoxlu əfsanələr və fərziyyələr yaranıb. Lakin onların hamısının sirli görünməsi elmi baxımdan izahının olmadığı anlamına gəlmir.

Citypost.az xəbər verir ki, bu sirli nümunələr arasında ilk olaraq Voynich əlyazması xüsusi yer tutur. Təxminən XV əsrin sonu və ya XVI əsrin əvvəllərinə aid edilən bu qəribə kitab hazırda ABŞ-ın Yale Universitetinin Beinecke Nadir Kitablar və Əlyazmalar Kitabxanasında saxlanılır. Əlyazmanın müəllifi məlum deyil və onun yazıldığı sistem bu günədək tam şəkildə deşifrə olunmayıb. Yale Kitabxanasının məlumatına görə, mətnin şifrəli olduğu ehtimal edilirsə də, müxtəlif kriptoqrafik cəhdlər indiyədək onu oxumağa imkan verməyib. Elmi analizlər isə əlyazmanın materiallarının XV əsrə aid əlyazmalarla uyğunluq göstərdiyini ortaya qoyub. Voynich əlyazmasını daha da sirli edən onun yalnız anlaşılmaz yazıları deyil, içindəki rəsmlərdir. Kitabda bu gün mövcud olan bitkilərə tam bənzəməyən çoxsaylı bitki təsvirləri, astronomik və astroloji fiqurlar, müxtəlif dairəvi sxemlər, insan fiqurları, vannalar və dərman bitkilərinə bənzəyən illüstrasiyalar yer alır. Əlyazma müxtəlif bölmələrə ayrılır və bəzi hissələrində reseptləri xatırladan mətnlər görünür. Lakin bu yazıların həqiqətən hansı dildə və ya hansı kodlaşdırma sistemi ilə hazırlandığı hələ də qəti şəkildə müəyyən edilməyib. Əsərin adı da maraqlı tarixçəyə malikdir. Əlyazma 1912-ci ildə nadir kitab satıcısı Vilfrid Voyniç tərəfindən əldə edildikdən sonra onun adı ilə tanınmağa başlayıb. Kitabın bundan əvvəlki tarixinin müəyyən hissələri məlum olsa da, müəllifinin kimliyi və mətnin mənası barədə əsas suallar açıq qalır. Uzun illər ərzində müxtəlif tədqiqatçılar bunun şifrə, naməlum dil, süni dil və ya başqa bir yazı sistemi olduğunu irəli sürüblər. Lakin bu nəzəriyyələrin heç biri elmi ictimaiyyət tərəfindən qəti həll kimi qəbul edilməyib.

İkinci sirli nümunə isə Piri Rəis xəritəsidir. Osmanlı dənizçisi və xəritəçisi Piri Rəis tərəfindən 1513-cü ildə hazırlanmış xəritənin yalnız bir hissəsi bu günə qədər gəlib çatıb. Xəritənin ən maraqlı tərəflərindən biri onun dövrün coğrafi biliklərini müxtəlif mənbələrdən bir araya gətirməsidir. Piri Rəis xəritədə istifadə etdiyi mənbələr haqqında qeydlər də qoyub və burada portuqal xəritələrindən, Ptolemey ənənəsindən və Kolumbla əlaqələndirilən bir xəritədən istifadə etdiyini bildirir. Məhz xəritənin cənub hissəsində təsvir olunan torpaq sahəsi sonradan böyük mübahisələrə səbəb olub. Bəzi müəlliflər həmin hissənin Antarktidanın buzla örtülməmiş sahillərini göstərdiyini iddia ediblər. Bu nəzəriyyə xüsusilə XX əsrdə məşhurlaşıb və xəritənin guya müasir xəritəçəkmədən əsrlər əvvəl Antarktidanın sahillərini göstərdiyi fikri geniş yayılıb.Lakin burada mühüm bir məqam var: Piri Rəis xəritəsinin buzsuz Antarktidanı göstərməsi elmi cəhətdən təsdiqlənmiş fakt deyil. Müasir kartoqrafiya tarixində bu interpretasiya ciddi şəkildə mübahisələndirilir. Tədqiqatçılar xəritənin cənubundakı ərazinin dövrün xəritələrində mövcud olan hipotetik “Terra Australis” – yəni naməlum cənub qitəsi təsəvvürü ilə əlaqəli ola biləcəyini və xəritəçəkmə zamanı Cənubi Amerikanın sahillərinin təhrif edilmiş şəkildə göstərilə biləcəyini bildirirlər. Piri Rəisin özünün müxtəlif mənbələrdən istifadə etdiyini yazması da xəritənin bir neçə məlumat mənbəyinin birləşdirilməsi nəticəsində yarandığını göstərir. Bu səbəbdən Piri Rəis xəritəsinin sirri onun “Antarktidanı necə çəkə bildiyi” sualından daha mürəkkəbdir. Əsas maraq doğuran məsələ XVI əsrin əvvəllərində Osmanlı xəritəçisinin Avropa, Portuqaliya, ərəb və digər coğrafi mənbələrdən əldə edilən məlumatları necə bir xəritədə birləşdirməsi və həmin dövr üçün kifayət qədər ətraflı Atlantik coğrafiyası yaratmasıdır. Xəritənin bir hissəsi Cənubi Amerikanın sahillərini dövrün imkanları baxımından maraqlı dəqiqliklə göstərir, lakin onun bütün hissələrini müasir xəritə ilə eyniləşdirmək mümkün deyil.

Üçüncü hadisə isə daha müasir dövrə aiddir və “The Bloop” adı ilə məşhurdur. 1997-ci ildə Sakit okeanın cənub hissəsində fəaliyyət göstərən hidrofonlar vasitəsilə son dərəcə güclü və qeyri-adi bir səs qeydə alındı. Səs okeanın müxtəlif nöqtələrində yerləşdirilən sualtı mikrofonlar tərəfindən eşidilmişdi və o qədər güclü idi ki, ilk vaxtlarda onun mənbəyi ilə bağlı müxtəlif ehtimallar ortaya çıxdı. Nəhəng balina, nəhəng kalmar və hətta elmə məlum olmayan dəniz canlısı kimi fantastik nəzəriyyələr də gündəmə gəlmişdi. “The Bloop”un sirri xüsusilə səsin gücü və okeanın dərinliklərindən gəlməsi ilə bağlı idi. O dövrdə okeanın böyük hissəsi hələ də kifayət qədər yaxşı öyrənilmədiyindən belə qeyri-adi akustik siqnalın mənşəyi haqqında çoxsaylı fərziyyələrin yaranması təəccüblü deyildi. Lakin illər sonra alimlər səsin mənbəyinə dair daha konkret izah əldə etdilər. NOAA-nın məlumatına görə, “The Bloop”un mənbəyi nəhəng dəniz canlısı deyil, Antarktida yaxınlığında buzlağın parçalanması və buz kütləsinin qopması zamanı yaranan “icequake” – buz zəlzələsi tipli təbii proses olub. NOAA tədqiqatçıları hidrofon məlumatlarını müqayisə etdikdən sonra səsin Antarktida ətrafındakı buz hərəkətləri ilə uyğun gəldiyini müəyyənləşdiriblər.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Beləliklə, bir vaxtlar okeanın dərinliklərində nəhəng və naməlum canlının yaşadığına dair ehtimalları gücləndirən bu səsin arxasında təbiətin özünün yaratdığı möhtəşəm bir proses dayanırmış. Bu hadisə eyni zamanda elmin sirli görünən hadisələri necə mərhələli şəkildə araşdırdığını da göstərir. Bu üç nümunənin hər biri bizə fərqli bir sirr təqdim edir. Voynich əlyazmasında əsas sual hələ də mətnin nə dediyidir. Piri Rəis xəritəsində mübahisə xəritənin cənub hissəsinin necə şərh olunması ilə bağlıdır. “The Bloop”da isə sirr böyük ölçüdə həll olunub və səsin təbii mənşəli olduğu müəyyən edilib.

Bəzən bir hadisənin sirli görünməsi onun fövqəltəbii və ya izaholunmaz olması demək deyil. Elmin tarixində dəfələrlə olub ki, əvvəlcə müəmmalı görünən hadisələr yeni məlumatlar, daha həssas cihazlar və uzunmüddətli araşdırmalar sayəsində izah edilib. Bununla belə, bəzi suallar – xüsusilə Voynich əlyazmasının mətninin mənası kimi məsələlər – hələ də tədqiqatçıları düşündürməkdə davam edir. Və bəlkə də ən maraqlısı budur: bu gün “həll olunmamış sirr” hesab etdiyimiz hansısa hadisənin cavabı artıq mövcuddur, sadəcə onu tapmaq üçün hələ kifayət qədər məlumatımız yoxdur.

Yusif