Özünü torpağa əkən toxum: Təbiətin bu möcüzəsi robot texnologiyasına ilham verdi
Maraqlı 05 Oktyabr 2026, 11:00
493
Təbiətdə elə bitkilər var ki, onların toxumlarının yayılma və torpağa yerləşmə üsulları alimləri heyrətləndirir. Bu canlı nümunələrdən biri də Erodium cinsinə aid bitkilərin toxumlarıdır. Bəzi növləri xalq arasında “dönbaba” kimi tanınan bu bitkilərin toxumları ətraf mühitdəki rütubət dəyişikliklərindən istifadə edərək sanki özlərini torpağa “əkə” bilirlər.
Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin diqqətini çəkən əsas xüsusiyyət toxumun üzərində yerləşən uzun, burulmuş və spiral formalı çıxıntıdır. Bu struktur sadəcə toxumun yayılmasına xidmət etmir. Ətraf mühitin rütubəti dəyişdikcə spiral hissənin forması da dəyişir və nəticədə toxum hərəkət etməyə başlayır.Toxumun spiral çıxıntısı quruduqda və ya nəmləndikdə fərqli şəkildə bükülür. Bu proses təkrarlandıqca toxum yavaş-yavaş fırlanır. Nəticədə onun hərəkəti kiçik bir burğuya, hətta matkapın işləmə prinsipinə bənzəyir. Toxum torpağın səthində ilişdikdə isə bu mexanizm onun tədricən torpağın içinə doğru hərəkət etməsinə imkan verir.
Bu proses olduqca yavaş baş versə də, toxum üçün böyük üstünlük yaradır. Torpağın səthində qalmayan toxum külək və ya heyvanlar tərəfindən asanlıqla başqa yerə daşınmaqdan qorunur. Eyni zamanda torpağın daha rütubətli qatlarına daxil olaraq cücərmək üçün daha əlverişli şərait əldə edir.Əslində burada təbiətin milyonlarla il ərzində formalaşdırdığı olduqca sadə, lakin effektiv mexanizmdən söhbət gedir. Toxum hərəkət etmək üçün mühərrikə, batareyaya və ya xarici enerji mənbəyinə ehtiyac duymur. O, yalnız ətraf mühitdəki rütubət dəyişikliklərindən istifadə edir.Məhz bu xüsusiyyət elm adamlarını belə bir sual üzərində düşünməyə vadar edib: təbiətdəki bu mexanizmi texnologiyaya tətbiq etmək mümkündürmü?
Araşdırma və mühəndislik sahəsində çalışan mütəxəssislər təbiətdəki bu prinsipdən ilhamlanaraq müxtəlif bioloji parçalanan toxumdaşıyan sistemlər üzərində işləyirlər. Məqsəd toxumların geniş ərazilərə daha effektiv şəkildə səpilməsi və sonradan onların torpağa avtomatik yerləşdirilməsidir.Belə texnologiyaların mümkün tətbiq istiqamətlərindən biri meşəsalma və genişmiqyaslı yaşıllaşdırma layihələridir. Təsəvvür edin ki, minlərlə toxum daşıyan kiçik, bioloji parçalana bilən qurğu dronlar vasitəsilə geniş əraziyə yayılır. Qurğular yerə düşdükdən sonra xüsusi spiral mexanizm ətraf mühitdəki rütubətə reaksiya verir və toxumu torpağın səthindən aşağı yerləşdirir.
Həmçinin oxuyun
Bu yanaşmanın əsas üstünlüyü toxumların sadəcə torpağın üstünə səpilməməsidir. Adi səpin zamanı toxumların bir hissəsi külək, yağış, quşlar və digər amillərin təsiri ilə itə bilər. Bəzi toxumlar isə kifayət qədər dərinliyə yerləşmədiyindən cücərmək üçün lazımi şəraiti əldə etmir.Toxumu birbaşa torpağın içinə yerləşdirən sistemlər isə onun qorunmasına və uyğun mühitdə cücərmə ehtimalının artmasına kömək edə bilər. Bu səbəbdən belə texnologiyalar xüsusilə böyük və çətin relyefə malik ərazilərin yaşıllaşdırılması baxımından maraq doğurur.Dronlardan istifadə isə prosesi daha da sürətləndirə bilər. İnsanların piyada və ya xüsusi texnika ilə çatmasının çətin olduğu ərazilərə havadan minlərlə toxumun çatdırılması mümkündür. Bu, meşə yanğınlarından sonra bərpa işlərində, eroziyaya məruz qalan torpaqların yaşıllaşdırılmasında və geniş ərazilərdə bitki örtüyünün bərpasında gələcəkdə faydalı ola biləcək yanaşmalardan biri kimi qiymətləndirilir.
Burada ən maraqlı məqam isə yüksək texnologiyanın təbiətin sadə mexanizmini təqlid etməsidir. İnsanlar mürəkkəb robot sistemləri hazırlasa da, ideyanın əsasını milyonlarla il əvvəl təbiətdə formalaşmış toxum mexanizmi təşkil edir.Erodium toxumunun spiral quruluşu həm də biomimikriyanın, yəni təbiətdə mövcud olan mexanizmlərin texnologiyada təqlid edilməsinin gözəl nümunəsidir. Alimlər və mühəndislər təbiətdəki bu cür mexanizmləri öyrənərək enerji sərfiyyatını azaltmaq, daha səmərəli qurğular hazırlamaq və ətraf mühitə daha az zərər verən texnologiyalar yaratmaq üçün yeni ideyalar əldə edirlər.Beləliklə, adi görünən kiçik bir toxum əslində böyük bir texnoloji ideyanın mənbəyinə çevrilə bilər. Özünü torpağa yerləşdirmə qabiliyyətinə malik bu toxumlar göstərir ki, təbiətdəki ən sadə mexanizmlərin arxasında belə olduqca effektiv həllər gizlənə bilər.Gələcəkdə bu prinsip əsasında hazırlanmış bioloji parçalana bilən qurğuların dronlarla birlikdə istifadəsi meşələrin bərpası və genişmiqyaslı yaşıllaşdırma layihələrində yeni imkanlar yarada bilər. Təbiətin milyonlarla il ərzində sınaqdan keçirdiyi mexanizmlər isə insan texnologiyasının inkişafı üçün ilham mənbəyi olmağa davam edir.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Həm yumurtlayır, həm süd verir, həm də zəhərlidir – Ornitorenkin heyrətamiz xüsusiyyətləri
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların xüsusiyyətləri ilk baxışdan inanılmaz görünür. Ornitorenk də bu baxımdan dünyanın ən qeyri-adi məməlilərindən biri hesab olunur. Ördəyə bənzəyən dimdiyi, qunduza oxşayan quyruğu və su samurunu xatırladan həyat tərzi ilə seçilən bu canlı məməli olmasına baxmayaraq, yumurta qoyur. Üstəlik, erkək ornitorenkin zəhərli tikanları da var.Ornitorenklə bağlı ilk məlumatlar Avropaya çatanda alimlər onun görünüşünə inanmaqda çətinlik çəkiblər. Hətta ilk nümunəni görən bəzi tədqiqatçılar bunun müxtəlif heyvanların bədən hissələrinin birləşdirilməsi ilə hazırlanmış saxta nümunə olduğunu düşünüblər. Bunun əsas səbəbi ornitorenkin bədən quruluşunun bir neçə fərqli heyvanın xüsusiyyətlərini xatırlatması olub.Citypost.az-ın məlumatına əsasən, ornitorenkin ördəyə bənzər geniş dimdiyi, qunduzabənzər...
05 Oktyabr 2026, 10:00
Kosmosla bağlı heyrətamiz faktlar: Bir işıq ili nə qədər məsafədir?
Kainatın miqyası o qədər böyükdür ki, kosmosdakı məsafələri kilometrlə ifadə etmək bəzən demək olar ki, mümkün deyil. Buna görə də astronomlar nəhəng kosmik məsafələri ölçmək üçün əsasən “işıq ili” kimi xüsusi məsafə vahidindən istifadə edirlər. Adından fərqli olaraq, işıq ili zaman deyil, məsafə ölçü vahididir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin məlumatına görə, işıq vakuumda saniyədə təxminən 300 min kilometr sürətlə hərəkət edir. Bu sürətlə işığın bir il ərzində qət etdiyi məsafə təxminən 9,46 trilyon kilometrdir. Başqa sözlə, cəmi bir işıq ili belə Yer üzündə təsəvvür edə biləcəyimiz məsafələrdən dəfələrlə böyükdür.Kosmosun nəhəngliyini təsəvvür etmək üçün başqa bir nümunə isə yaşadığımız Süd Yolu...
05 Oktyabr 2026, 09:00
Kosmosa ən yaxın ölkə hansıdır? Everest bu siyahıda deyil
Yer üzündə kosmosa ən yaxın nöqtənin hansı ölkədə yerləşdiyi ilə bağlı maraqlı fakt ortaya çıxıb. İlk ağla gələn cavab dünyanın ən hündür zirvəsi olan Everestdir. Lakin məsələ dəniz səviyyəsindən hündürlüklə ölçüldükdə düşündüyümüz qədər sadə deyil.Citypost.az xəbər verir ki , Everestin zirvəsi dəniz səviyyəsindən təxminən 8 849 metr yüksəklikdə yerləşir. Buna görə də o, Yer kürəsinin ən yüksək nöqtəsi hesab olunur. Lakin Yer kürəsi tam ideal kürə formasında deyil və ekvator hissəsində daha genişdir. Bu səbəbdən kosmosa olan məsafəni yalnız dəniz səviyyəsindən hündürlüyə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil.Məhz bu xüsusiyyət səbəbindən Yer səthində kosmosa ən yaxın nöqtə Everest deyil, ekvatora daha yaxın...
02 Oktyabr 2026, 10:00
Ayağa qalxanda gözümüz niyə qaralır? — Maraqlı FAKTLAR
Heç oturduğunuz və ya uzandığınız yerdən qəfil ayağa qalxanda bir neçə saniyəlik gözünüzün qaraldığını, başınızın hərləndiyini və ya sanki ətrafın bir anlıq bulanıqlaşdığını hiss etmisinizmi? Bu hal kifayət qədər geniş yayılıb və əksər hallarda orqanizmin vəziyyət dəyişikliyinə verdiyi qısa müddətli reaksiyalardan biri ilə əlaqəli olur.Citypost.az xəbər verir ki, İnsan ayaq üstə qalxdığı zaman cazibə qüvvəsinin təsiri ilə qanın müəyyən hissəsi qısa müddətə ayaqlara və bədənin aşağı nahiyələrinə doğru yönəlir. Bu zaman ürəyə qayıdan qanın miqdarı müvəqqəti olaraq azala və nəticədə beyinə çatan qan axını da bir neçə saniyəlik dəyişə bilər. Beyin bu dəyişiklik zamanı göz qaralması, başgicəllənmə, halsızlıq və ya...
02 Oktyabr 2026, 09:00
Çin sərçələri məhv etdi, nəticədə çəyirtkə işğalı başladı
1958-ci ildə Çin rəhbərliyi ölkədəki məhsuldarlığı artırmaq və kənd təsərrüfatında itkiləri azaltmaq məqsədilə sərçələri hədəfə aldı. O dövrün “Böyük Sıçrayış” siyasəti çərçivəsində sərçələrin taxıl yediyi və məhsula ciddi ziyan vurduğu hesab edilirdi. Buna görə də kənd təsərrüfatına zərər verdiyi düşünülən sərçələrin kütləvi şəkildə məhv edilməsi qərara alındı.Citypost.az xəbər verir ki, Çin rəhbəri Mao Zedong sərçələri ölkənin əsas kənd təsərrüfatı düşmənlərindən biri hesab edirdi. Hesablamalara görə, bir sərçənin il ərzində müəyyən miqdarda taxıl yediyi düşünülürdü. Rəhbərlik hesab edirdi ki, sərçələrin sayını azaltmaqla böyük miqdarda taxıl qorumaq və bunun hesabına milyonlarla insanı ərzaqla təmin etmək mümkün olacaq.Beləliklə, ölkə miqyasında geniş kampaniya başladı....
01 Oktyabr 2026, 11:25
Dünyanın ən böyük səhrası niyə Antarktidadır?
Dünyanın ən böyük səhrası deyəndə insanların ağlına adətən sonsuz qum təpələri, yandırıcı günəş və yüksək temperatur gəlir. Amma bu anlayış tam doğru deyil. Səhra yalnız isti və qumlu ərazi demək deyil. Elmi baxımdan səhraları səciyyələndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri yağıntının son dərəcə az olmasıdır. Məhz bu baxımdan Antarktida dünyanın ən böyük səhrası hesab olunur.Citypost.az xəbər verir ki, sizi təəccübləndirə bilər, amma Cənub qütbünü də özündə birləşdirən Antarktida son dərəcə quraq materikdir. Materikin bəzi ərazilərində yağıntı o qədər azdır ki, xüsusilə Quru vadilər kimi tanınan bölgələrdə çox uzun müddət ərzində qar və yağış demək olar ki, müşahidə olunmur. Bu ərazilər Yer kürəsinin...
01 Oktyabr 2026, 10:23
