Təsadüfən kəşf edilən və dünyanı dəyişən 6 ixtira
Maraqlı 15 Oktyabr 2026, 11:00
503
Bəzən bəşəriyyətin həyatını dəyişən ən böyük kəşflər uzun illər davam edən araşdırmaların deyil, sadə bir səhvin, gözlənilməz hadisənin və ya təsadüfi müşahidənin nəticəsi olur. Mikrodalğalı sobadan penisilinə, yapışqan qeydlərdən rentgen şüalarına qədər bir çox mühüm ixtiranın arxasında maraqlı hekayələr dayanır.
1. Mikrodalğalı soba — cibdə əriyən şokolad
Amerikalı mühəndis Persi Spenser radar avadanlıqları üzərində işləyərkən gözlənilməz hadisə ilə qarşılaşıb. O, mikrodalğalar yaradan cihazın yaxınlığında olarkən cibindəki şokoladın əridiyini görüb. Bu hadisə onda mikrodalğaların qidaları qızdırmaq üçün istifadə edilə biləcəyi fikrini yaradıb. Aparılan təcrübələr nəticəsində mikrodalğalı soba texnologiyasının inkişafına yol açılıb. Beləliklə, təsadüfi müşahidə sonradan milyonlarla insanın mətbəxində yer alan cihazın yaranmasına töhfə verib.
2. Barıt — ölümsüzlük axtarışından doğan kəşf
Barıtın kəşfi qədim Çində ölümsüzlük iksiri hazırlamağa çalışan kimyagərlərin təcrübələri ilə əlaqələndirilir. Onlar müxtəlif maddələri qarışdıraraq həyatın sirrini tapmağa çalışırdılar. Lakin apardıqları təcrübələr zamanı alışan və partlayıcı xüsusiyyətlərə malik qarışıq əldə etdilər. Bu maddə sonralar hərb sənayesində və tarix boyu istifadə edilən barıtın əsasını təşkil etdi. İnsan ömrünü uzatmaq məqsədilə aparılan axtarışlar, gözlənilməz şəkildə, dünyanın hərb tarixini dəyişdirən kəşflərdən birinə yol açdı.
3. Penisilin — laboratoriyadakı kifin möcüzəsi
1928-ci ildə britaniyalı alim Aleksandr Fleminq laboratoriyada bakteriyalar üzərində apardığı araşdırmalar zamanı maraqlı bir mənzərə ilə qarşılaşdı. Petri qablarından birində yaranmış kifin ətrafındakı bakteriyaların məhv olduğunu müşahidə etdi. Bu təsadüfi müşahidə penisilinin kəşfinə gətirib çıxardı. Sonrakı tədqiqatlar nəticəsində penisilin antibiotik kimi inkişaf etdirildi və infeksiyaların müalicəsində inqilabi dəyişiklik yaratdı. Bu kəşf milyonlarla insanın həyatının xilas edilməsinə kömək etdi.
4. Post-it qeydləri — uğursuz yapışqandan yaranan uğurlu ideya
Həmçinin oxuyun
Bəzən uğursuz hesab edilən bir təcrübə gözlənilməz uğura çevrilə bilər. 3M şirkətində çalışan alim Spenser Silver 1968-ci ildə güclü yapışqan hazırlamaq istəyirdi. Lakin əldə etdiyi maddə səthə möhkəm yapışmır, asanlıqla ayrılırdı. İlk baxışda bu, uğursuz nəticə idi. Daha sonra həmkarı Art Fray həmin yapışqandan kitab səhifələrində yerini itirməyən nişanlar hazırlamaq üçün istifadə etmək ideyasını irəli sürdü. Beləliklə, sonradan bütün dünyada məşhurlaşan, yazılıb müxtəlif səthlərə yapışdırılan Post-it qeydlərinin yaranmasına zəmin yarandı.
5. Kola — aptekdə başlayan içki tarixçəsi
Kolanın yaranması da aptek və dərman hazırlama təcrübələri ilə əlaqələndirilir. 1886-cı ildə amerikalı əczaçı Con Pemberton müxtəlif inqrediyentlərdən istifadə edərək yeni içki hazırladı. İlkin məqsəd sağlamlıqla bağlı məhsul yaratmaq olsa da, içki sonradan qazlı su ilə qarışdırılaraq satışa çıxarıldı və geniş populyarlıq qazandı. Zaman keçdikcə kola dünyanın ən tanınmış içkilərindən birinə çevrildi. Bununla belə, onun yaranmasını sadəcə təsadüfi bir səhvlə izah etmək düzgün olmazdı: içkinin bugünkü formaya gəlməsində çoxsaylı sınaqlar və kommersiya qərarları da mühüm rol oynayıb.
6. Rentgen şüaları — qaranlıq laboratoriyada görünən sirr
1895-ci ildə alman fiziki Vilhelm Konrad Rentgen katod şüaları ilə bağlı təcrübələr apararkən gözlənilməz hadisə müşahidə etdi. O, laboratoriyada müəyyən materialların yaxınlığında yerləşən flüoresan ekranın işıq saçdığını gördü. Təcrübələri davam etdirərək əvvəllər məlum olmayan şüalanma növünü aşkar etdi və onu “X-şüaları” adlandırdı. Bu şüalar insan bədəninin daxili quruluşunu cərrahi müdaxilə olmadan görüntüləməyə imkan verdi. Rentgen şüaları tibbdə diaqnostikanın inkişafına böyük töhfə verdi və bu gün də geniş istifadə olunur.
Bu hekayələr göstərir ki, bəzən böyük kəşflərin başlanğıcı adi bir müşahidə, gözlənilməz nəticə və ya uğursuz görünən təcrübə ola bilər. Ancaq təsadüf təkbaşına kifayət etmir: həmin hadisənin əhəmiyyətini anlamaq, onu araşdırmaq və praktik tətbiqə çevirmək üçün insan zəkası, maraq və elmi araşdırma da lazımdır.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Gözünüzün önündəki əşyanı saatlarla niyə tapa bilmirsiniz? Beynimizin maraqlı oyunu
Heç axtardığınız əşyanın gözünüzün qarşısında olduğu halda onu uzun müddət tapa bilmədiyiniz vəziyyətlə qarşılaşmısınızmı? Məsələn, telefonunuzu, açarınızı və ya eynəyinizi evin hər tərəfində axtarırsınız, amma bir neçə dəqiqə sonra həmin əşyanın elə qarşınızda olduğunu görürsünüz. Hətta bəzən yanınızdakı biri əşyanın yerini göstərdikdə onun orada necə olduğunu anlamırsınız. İlk baxışdan qəribə görünən bu hadisənin arxasında beynimizin diqqəti idarəetmə xüsusiyyətləri dayanır.Citypost.az-ın məlumatına görə, İnsan beyni ətraf mühitdən hər an böyük həcmdə vizual məlumat qəbul edir. Lakin gördüyümüz hər şeyi eyni dərəcədə emal etmirik. Diqqətimiz müəyyən məqsədə, axtardığımız əşyanın formasına, rənginə və ya yerləşə biləcəyi yerə yönəldikdə digər məlumatlar ikinci plana keçə bilər....
15 Oktyabr 2026, 10:00
Hansı orqanlarımız olmadan yaşaya bilərik? İnsan orqanizminin heyrətamiz xüsusiyyətləri
İnsan orqanizmi mürəkkəb quruluşa malik olsa da, düşündüyümüz qədər kövrək deyil. Bəzi orqanlar çıxarıldıqdan və ya funksiyalarını itirdikdən sonra belə insan həyatını davam etdirə, gündəlik fəaliyyətlərini yerinə yetirə və normal həyat keyfiyyətini qoruya bilər. Tək böyrəklə yaşamaq, öd kisəsi olmadan qidaları həzm etmək, hətta bir ağciyərlə həyat fəaliyyətini davam etdirmək mümkündür. Lakin bu, həmin orqanların orqanizm üçün əhəmiyyətsiz olduğu demək deyil. Hər birinin öz funksiyası var və onların itirilməsi insanın sağlamlığına müxtəlif dərəcədə təsir göstərə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, insan bədəninin bəzi orqanların yoxluğuna uyğunlaşa bilməsi digər orqanların onların funksiyalarını qismən öz üzərinə götürməsi və ya orqanizmin mövcud imkanlarından daha...
15 Oktyabr 2026, 09:00
Dinozavrı xatırladan nəhəng quş: Ayaqqabıdimdik necə ov edir?
Təbiət elə canlılarla zəngindir ki, onları ilk dəfə gördükdə sanki milyonlarla il əvvələ, dinozavrların yaşadığı dövrə qayıtdığımızı düşünürük. Nəhəng bədəni, qorxuducu görünüşü, iri dimdiyi və qeyri-adi davranışları ilə seçilən ayaqqabıdimdik də bu canlılardan biridir. Dünyanın ən maraqlı və qorxuducu görünüşə malik quşlarından biri hesab edilən bu növ ilk baxışdan tarixdən əvvəlki dövrün canlılarını xatırladır. Lakin onun diqqətçəkən xüsusiyyətləri yalnız zahiri görünüşü ilə məhdudlaşmır. Ov etmək bacarığı, saatlarla hərəkətsiz dayanaraq fürsət gözləməsi, qəfil hücuma keçməsi və çıxardığı qeyri-adi səslər ayaqqabıdimdiyi təbiətin ən heyrətamiz quşlarından birinə çevirir.Citypost.az xəbər verir ki, ayaqqabıdimdik, elmi adı ilə Balaeniceps rex, əsasən Afrikanın tropik bölgələrində, xüsusilə Şərqi...
14 Oktyabr 2026, 09:30
Kaşalot balalarının həyatı: Okeanın dərinliklərində ana qayğısı və sağ qalmaq mübarizəsi
Okeanların dərinliklərində yaşayan nəhəng dəniz məməlilərinin həyatı olduqca maraqlı və mürəkkəbdir. Xüsusilə kaşalotların ana və balaları arasındakı münasibət, onların qidalanma üsulları və dərin sularda yaşamaq bacarıqları diqqət çəkir. Dünyanın ən iri dişli balinaları hesab edilən kaşalotlar ov zamanı yüzlərlə metr dərinliyə enir, qaranlıq sularda xüsusi səslər vasitəsilə istiqamət tapır və uzun müddət suyun altında qala bilirlər. Lakin hələ cəmi iki həftəlik olan balalar anaları qədər güclü və təcrübəli olmadıqlarından, həyatlarını davam etdirmək üçün onların qayğısına və südünə ehtiyac duyurlar.Citypost.az xəbər verir ki, kaşalot balasının həyatının ilk mərhələsi tamamilə anasından asılılıqla keçir. Bala acdıqda özünəməxsus tıqqıltı səsləri çıxararaq anası ilə əlaqə...
14 Oktyabr 2026, 08:30
Quşların ayaqları buz kimi soyuqda niyə donmur? Alimlərin diqqətçəkən izahı
Quşlar şaxtalı havada, buzun və qarın üzərində saatlarla dayana bilirlər, amma ayaqları donmur. İnsanlar soyuq havada ayaqlarını isti saxlamaq üçün qalın corab və qış ayaqqabılarından istifadə etdikləri halda, quşlar çılpaq ayaqları ilə buz kimi səthlərdə rahatlıqla hərəkət edə bilirlər. Bəs onların ayaqları şiddətli soyuğa necə dözür? Bunun cavabı təbiətin yaratdığı maraqlı bioloji mexanizmlərdən birində gizlənir.Citypost.az-ın məlumatına görə, quşların soyuğa davamlılığının əsas səbəblərindən biri qan damarlarının xüsusi quruluşudur. Bir çox quş növündə ayaqlarda əksaxınlı istilik mübadiləsi adlanan mexanizm fəaliyyət göstərir. Bu sistem sayəsində quşlar bədənlərinin əsas hissəsindəki istiliyi qoruyur, eyni zamanda ayaqlar vasitəsilə ətrafa istilik itkisinin qarşısını əhəmiyyətli dərəcədə alırlar.Bu prosesin...
13 Oktyabr 2026, 10:30
Pişiklər şirin dadı hiss edə bilmir: Bunun elmi səbəbi nədir?
Pişiklərin insanlardan fərqli xüsusiyyətlərindən biri də şirin dadı hiss edə bilməmələridir. İnsanlar şokolad, tort, konfet və digər şirin qidalardan zövq aldıqları halda, pişiklərin dad duyğusu bu baxımdan fərqlənir. Bunun səbəbi isə onların dad reseptorlarının quruluşu və təkamül prosesində formalaşan qidalanma xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.Citypost.az xəbər verir ki, elmi araşdırmalara görə, pişiklər şirin dadı normal şəkildə qəbul etmək üçün lazım olan funksional dad reseptorlarına malik deyillər. İnsanlarda şirin dadın tanınmasında iştirak edən reseptor sistemi, əsasən, TAS1R2 və TAS1R3 adlı zülalların birləşməsi ilə fəaliyyət göstərir. Pişiklərdə isə bu reseptor sisteminin işləməsi üçün vacib olan TAS1R2 geni funksional deyil. Nəticədə onlar şəkərin yaratdığı şirinliyi...
13 Oktyabr 2026, 09:30
