Qədim dənizçilər fırtına zamanı okeana niyə çəlləklərlə zeytun yağı tökürdülər?
Maraqlı 16 Oktyabr 2026, 10:40
432
Dənizçilik tarixində ən maraqlı və qeyri-adi üsullardan biri qədim dənizçilərin şiddətli fırtınalar zamanı suya yağ tökməsi olub. İlk baxışdan qəribə görünən bu üsulun arxasında isə müəyyən fiziki prinsip dayanır. Dənizçilər inanırdılar ki, suyun səthinə yayılan yağ dalğaların hərəkətini zəiflədə, dənizin səthini nisbətən sakitləşdirə və gəminin böyük dalğalar qarşısında üzməsini asanlaşdıra bilər.
Bəs yağ suya töküldükdə həqiqətən nə baş verir və bu üsul dənizçilərə necə kömək edə bilərdi?
Citypost.az xəbər verir ki, güclü külək zamanı dənizin səthində dalğalar yaranır və küləyin təsiri artdıqca bu dalğalar böyüyərək təhlükəli vəziyyət yarada bilir. Xüsusilə dalğaların zirvələri qırıldıqda su köpüklənir, səthdə qarışıq və nizamsız hərəkətlər meydana gəlir. Belə şəraitdə kiçik və orta ölçülü gəmilərin idarə olunması çətinləşir, göyərtəyə su dolması və gəminin tarazlığını itirməsi riski artır.Yağ isə suyun səthində nazik təbəqə yarada bilir. Yağın səthə yayılması su ilə hava arasındakı qarşılıqlı təsirə və dalğaların səth xüsusiyyətlərinə müəyyən dərəcədə təsir göstərir. Xüsusilə kiçik dalğaların və səthdə yaranan bəzi hərəkətlərin zəifləməsi mümkün olur. Bu səbəbdən yağın suyun üzərinə yayılması bəzi şəraitlərdə dalğaların qırılmasını və səthin qarışmasını azalda bilər.
Tarixi mənbələrdə dənizçilərin fırtınalı sularda yağdan istifadə etməsi ilə bağlı məlumatlara rast gəlinir. Onlar müxtəlif yağları, o cümlədən balıq yağını və digər bitki mənşəli yağları dənizə tökərək gəminin ətrafındakı suyun hərəkətini müəyyən qədər zəiflətməyə çalışırdılar. Bu üsulun məqsədi dalğaları tamamilə dayandırmaq deyil, gəminin yaxınlığında suyun səthində yaranan bəzi təhlükəli hərəkətləri azaltmaq idi.Lakin burada mühüm bir məqam var: yağ suyun səthinə yayıldıqda küləyin dalğalara təsirini tamamilə aradan qaldırmır. Böyük dalğalar yalnız küləyin səthə təsiri nəticəsində yaranmır; onların formalaşmasında küləyin sürəti, nə qədər müddət əsdiyi, su hövzəsinin ölçüsü və əvvəlcədən yaranmış dalğalar da rol oynayır. Buna görə də okeana çəlləklərlə yağ tökməklə nəhəng dalğaların yox olması və dənizin tamamilə sakitləşməsi fikri elmi baxımdan düzgün deyil.
Həmçinin oxuyun
Yağ təbəqəsi əsasən səthdəki kiçik dalğalanmalara və dalğaların qırılma prosesinə müəyyən təsir göstərə bilər. Ancaq güclü okean fırtınası zamanı yaranan nəhəng dalğaları dayandırmaq, gəminin batmasının qarşısını mütləq şəkildə almaq və ya dənizi hamar səthə çevirmək gücünə malik deyil.Bu üsulun tarixdə maraq doğurmasının səbəbi də məhz həmin fiziki xüsusiyyətlərlə bağlıdır. Müasir texnologiyaların olmadığı dövrlərdə dənizçilər təbiəti müşahidə edərək müxtəlif üsullardan yararlanmağa çalışırdılar. Onların bəziləri elmi cəhətdən müəyyən əsaslara malik olsa da, təsiri konkret şəraitdən asılı idi.
Beləliklə, qədim dənizçilərin fırtına zamanı dənizə yağ tökməsi tamamilə əsassız bir fikir deyildi. Suyun səthində yaranan nazik yağ təbəqəsi bəzi kiçik dalğaların hərəkətinə təsir göstərə bilərdi. Ancaq bu üsul okeanın nəhəng dalğalarını dayandıran və gəmiləri batmaq təhlükəsindən tamamilə xilas edən möcüzəvi vasitə hesab edilə bilməz.Dənizçilik tarixinin bu maraqlı nümunəsi insanların əsrlər boyu təbiətin gücünü anlamağa və təhlükəli şəraitdə sağ qalmaq üçün müxtəlif yollar axtarmağa çalışdıqlarını göstərir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təsadüfən kəşf edilən və dünyanı dəyişən 6 ixtira
Bəzən bəşəriyyətin həyatını dəyişən ən böyük kəşflər uzun illər davam edən araşdırmaların deyil, sadə bir səhvin, gözlənilməz hadisənin və ya təsadüfi müşahidənin nəticəsi olur. Mikrodalğalı sobadan penisilinə, yapışqan qeydlərdən rentgen şüalarına qədər bir çox mühüm ixtiranın arxasında maraqlı hekayələr dayanır.1. Mikrodalğalı soba — cibdə əriyən şokoladAmerikalı mühəndis Persi Spenser radar avadanlıqları üzərində işləyərkən gözlənilməz hadisə ilə qarşılaşıb. O, mikrodalğalar yaradan cihazın yaxınlığında olarkən cibindəki şokoladın əridiyini görüb. Bu hadisə onda mikrodalğaların qidaları qızdırmaq üçün istifadə edilə biləcəyi fikrini yaradıb. Aparılan təcrübələr nəticəsində mikrodalğalı soba texnologiyasının inkişafına yol açılıb. Beləliklə, təsadüfi müşahidə sonradan milyonlarla insanın mətbəxində yer alan cihazın yaranmasına töhfə...
15 Oktyabr 2026, 11:00
Gözünüzün önündəki əşyanı saatlarla niyə tapa bilmirsiniz? Beynimizin maraqlı oyunu
Heç axtardığınız əşyanın gözünüzün qarşısında olduğu halda onu uzun müddət tapa bilmədiyiniz vəziyyətlə qarşılaşmısınızmı? Məsələn, telefonunuzu, açarınızı və ya eynəyinizi evin hər tərəfində axtarırsınız, amma bir neçə dəqiqə sonra həmin əşyanın elə qarşınızda olduğunu görürsünüz. Hətta bəzən yanınızdakı biri əşyanın yerini göstərdikdə onun orada necə olduğunu anlamırsınız. İlk baxışdan qəribə görünən bu hadisənin arxasında beynimizin diqqəti idarəetmə xüsusiyyətləri dayanır.Citypost.az-ın məlumatına görə, İnsan beyni ətraf mühitdən hər an böyük həcmdə vizual məlumat qəbul edir. Lakin gördüyümüz hər şeyi eyni dərəcədə emal etmirik. Diqqətimiz müəyyən məqsədə, axtardığımız əşyanın formasına, rənginə və ya yerləşə biləcəyi yerə yönəldikdə digər məlumatlar ikinci plana keçə bilər....
15 Oktyabr 2026, 10:00
Hansı orqanlarımız olmadan yaşaya bilərik? İnsan orqanizminin heyrətamiz xüsusiyyətləri
İnsan orqanizmi mürəkkəb quruluşa malik olsa da, düşündüyümüz qədər kövrək deyil. Bəzi orqanlar çıxarıldıqdan və ya funksiyalarını itirdikdən sonra belə insan həyatını davam etdirə, gündəlik fəaliyyətlərini yerinə yetirə və normal həyat keyfiyyətini qoruya bilər. Tək böyrəklə yaşamaq, öd kisəsi olmadan qidaları həzm etmək, hətta bir ağciyərlə həyat fəaliyyətini davam etdirmək mümkündür. Lakin bu, həmin orqanların orqanizm üçün əhəmiyyətsiz olduğu demək deyil. Hər birinin öz funksiyası var və onların itirilməsi insanın sağlamlığına müxtəlif dərəcədə təsir göstərə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, insan bədəninin bəzi orqanların yoxluğuna uyğunlaşa bilməsi digər orqanların onların funksiyalarını qismən öz üzərinə götürməsi və ya orqanizmin mövcud imkanlarından daha...
15 Oktyabr 2026, 09:00
Dinozavrı xatırladan nəhəng quş: Ayaqqabıdimdik necə ov edir?
Təbiət elə canlılarla zəngindir ki, onları ilk dəfə gördükdə sanki milyonlarla il əvvələ, dinozavrların yaşadığı dövrə qayıtdığımızı düşünürük. Nəhəng bədəni, qorxuducu görünüşü, iri dimdiyi və qeyri-adi davranışları ilə seçilən ayaqqabıdimdik də bu canlılardan biridir. Dünyanın ən maraqlı və qorxuducu görünüşə malik quşlarından biri hesab edilən bu növ ilk baxışdan tarixdən əvvəlki dövrün canlılarını xatırladır. Lakin onun diqqətçəkən xüsusiyyətləri yalnız zahiri görünüşü ilə məhdudlaşmır. Ov etmək bacarığı, saatlarla hərəkətsiz dayanaraq fürsət gözləməsi, qəfil hücuma keçməsi və çıxardığı qeyri-adi səslər ayaqqabıdimdiyi təbiətin ən heyrətamiz quşlarından birinə çevirir.Citypost.az xəbər verir ki, ayaqqabıdimdik, elmi adı ilə Balaeniceps rex, əsasən Afrikanın tropik bölgələrində, xüsusilə Şərqi...
14 Oktyabr 2026, 09:30
Kaşalot balalarının həyatı: Okeanın dərinliklərində ana qayğısı və sağ qalmaq mübarizəsi
Okeanların dərinliklərində yaşayan nəhəng dəniz məməlilərinin həyatı olduqca maraqlı və mürəkkəbdir. Xüsusilə kaşalotların ana və balaları arasındakı münasibət, onların qidalanma üsulları və dərin sularda yaşamaq bacarıqları diqqət çəkir. Dünyanın ən iri dişli balinaları hesab edilən kaşalotlar ov zamanı yüzlərlə metr dərinliyə enir, qaranlıq sularda xüsusi səslər vasitəsilə istiqamət tapır və uzun müddət suyun altında qala bilirlər. Lakin hələ cəmi iki həftəlik olan balalar anaları qədər güclü və təcrübəli olmadıqlarından, həyatlarını davam etdirmək üçün onların qayğısına və südünə ehtiyac duyurlar.Citypost.az xəbər verir ki, kaşalot balasının həyatının ilk mərhələsi tamamilə anasından asılılıqla keçir. Bala acdıqda özünəməxsus tıqqıltı səsləri çıxararaq anası ilə əlaqə...
14 Oktyabr 2026, 08:30
Quşların ayaqları buz kimi soyuqda niyə donmur? Alimlərin diqqətçəkən izahı
Quşlar şaxtalı havada, buzun və qarın üzərində saatlarla dayana bilirlər, amma ayaqları donmur. İnsanlar soyuq havada ayaqlarını isti saxlamaq üçün qalın corab və qış ayaqqabılarından istifadə etdikləri halda, quşlar çılpaq ayaqları ilə buz kimi səthlərdə rahatlıqla hərəkət edə bilirlər. Bəs onların ayaqları şiddətli soyuğa necə dözür? Bunun cavabı təbiətin yaratdığı maraqlı bioloji mexanizmlərdən birində gizlənir.Citypost.az-ın məlumatına görə, quşların soyuğa davamlılığının əsas səbəblərindən biri qan damarlarının xüsusi quruluşudur. Bir çox quş növündə ayaqlarda əksaxınlı istilik mübadiləsi adlanan mexanizm fəaliyyət göstərir. Bu sistem sayəsində quşlar bədənlərinin əsas hissəsindəki istiliyi qoruyur, eyni zamanda ayaqlar vasitəsilə ətrafa istilik itkisinin qarşısını əhəmiyyətli dərəcədə alırlar.Bu prosesin...
13 Oktyabr 2026, 10:30
