İnsomniya (yuxusuzluq) və beyində neyronların bərpası arasındakı əlaqə
Tibb 19 Avqust 2026, 08:54
406
İnsomniya, yəni xroniki yuxusuzluq təkcə gündəlik gümrahlığa təsir edən adi diskomfort deyil, beynin daxili strukturlarına, neyronların bərpa prosesinə ciddi zərbə vuran mürəkkəb mərkəzi sinir sistemi pozuntusudur. Keyfiyyətli yuxu zamanı beyin toxumalarında maddələr mübadiləsinin son məhsulları təmizlənir, zədələnmiş neyron hüceyrələri yenilənir. Yuxu rejiminin uzunmüddətli pozulması isə bu təbii bərpa mexanizmini iflic edərək sinir hüceyrələrinin məhvinə, beynin neyroplastiklik qabiliyyətinin zəifləməsinə gətirib çıxarır.
Citypost.az xəbər verir ki, dərin yuxu fazasında beynin qlimfatik sistemi tam gücü ilə çalışaraq hüceyrələrarası sahədə toplanan zərərli zülal qalıqlarını, o cümlədən Altsheymer xəstəliyinə yol açan beta-amiloid maddələrini kənarlaşdırır. İnsomniya zamanı bu təmizlənmə prosesi yarımçıq qaldığı üçün neyronlar arasında siqnal ötürülməsini təmin edən sinaptik əlaqələr zədələnir. Təmizlənməyən toksik maddələr neyronların daxili strukturunu pozur, sinir hüceyrələrinin vaxtından əvvəl qocalaraq sıradan çıxmasına şərait yaradır.
Beynin yeni neyronlar yaratmaq, zədələnmiş hissələri bərpa etmək qabiliyyəti olan neyroqenez prosesi birbaşa yuxunun keyfiyyətindən asılıdır. Xüsusilə yaddaş, öyrənmə mərkəzi sayılan hippokamp zonasında yeni hüceyrə əmələ gəlməsi gecə boyunca sintez olunan xüsusi böyümə faktorları sayəsində reallaşır. Xroniki yuxusuzluq orqanizmdə kortizol (stres hormonu) səviyyəsini daimi yüksək saxlayaraq hippokampda neyroqenezi tormozlayır, nəticədə konsentrasiya zəifliyi, yaddaş itkisi, emosional qeyri-sabitlik yaranır.
Neyronların sağlamlığını bərpa etmək, insomniyanın mənfi fəsadlarını aradan qaldırmaq üçün kompleks tədbirlər görülməlidir. Yuxu gigiyenasına riayət etmək, yatmazdan öncə rəqəmsal ekranlardan uzaq durmaq, otağın havasını yeniləmək, stres səviyyəsini tənzimləmək bərpa prosesini aktivləşdirir. İnsomniya uzun müddət davam etdikdə neyron itkisinin, beynin fəaliyyət zəifliyinin qarşısını almaq məqsədilə tibbi müayinədən keçmək, neyroloq-mütəxəssis nəzarəti altında müalicə almaq vacibdir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Bədənimizdəki limfa sistemini təmiz saxlayan gündəlik vərdişlər
Bədənimizdəki limfa sistemi toksinlərin, tullantı maddələrin, zərərli mikroorqanizmlərin orqanizmdən kənarlaşdırılmasında, immun sisteminin möhkəmlənməsində həlledici rol oynayan mühüm mexanizmdir. Qan dövranından fərqli olaraq limfa sisteminin müstəqil nasos funksiyasını yerinə yetirən ürək kimi orqanı yoxdur; bu mayenin hərəkəti yalnız əzələ yığılmaları, tənəffüs, fiziki aktivlik sayəsində reallaşır. Limfa axınının ləngiməsi bədəndə şişkinliklərə, xroniki yorğunluğa, immun müqavimətinin düşməsinə gətirib çıxarır. Gün ərzində tətbiq edilən sadə, faydalı vərdişlər sayəsində bu sistemi daima təmiz, aktiv saxlamaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, limfa sisteminin düzgün çalışması üçün ən başlıca şərt günboyu kifayət qədər təmiz su içməkdir. Limfa mayesinin böyük hissəsi sudan ibarət olduğuna görə orqanizm susuz qaldıqda bu...
19 Avqust 2026, 10:00
Onurğa əyriliyinin (skolioz) qarşısını alan duruş məşqləri
Skolioz, yəni onurğa sütununun yana doğru əyilməsi müasir dövrdə azhərəkətli həyat tərzi, masa arxasında yanlış əyləşmə vərdişləri nəticəsində tez-tez rast gəlinən dayaq-hərəkət sistemi xəstəliyidir. Vaxtında qarşısı alınmadıqda bu hal daxili orqanların fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir, xroniki bel, boyun ağrılarına yol açır. Onurğanın təbii anatomik quruluşunu qorumaq, əyriliklərin yaranma riskini minimuma endirmək üçün müntəzəm duruş məşqlərinin icrası böyük əhəmiyyət kəsb edir.Citypost.az xəbər verir ki, duruşu korreksiya edən, onurğanı dəstəkləyən ən effektiv hərəkətlərdən biri "pişik beli" (cat-cow) məşqidir. Əllər, dizlər üzərində dayanaraq nəfəs aldıqda beli aşağı büküb başı yuxarı qaldırmaq, nəfəs verdikdə isə beli yuxarı qabardıb çənəni sinəyə yaxınlaşdırmaq lazımdır. Bu hərəkət...
18 Avqust 2026, 10:27
Göz yorğunluğu və quruluğu zamanı tətbiq edilən "20-20-20" qaydası
Rəqəmsal cihazların həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi göz sağlamlığı ilə bağlı problemlərin kəskin artmasına səbəb olmuşdur. Kompüter, smartfon, planşet ekranlarına uzun müddət fasiləsiz baxmaq gözün qırpılma tezliyini azaldır, göz əzələlərini gərginləşdirir. Nəticədə gözlərdə quruluq, yanma, qızartı, bulanıq görmə, baş ağrısı kimi əlamətlərlə müşayiət olunan "rəqəmsal göz yorğunluğu" sindromu meydana gəlir.Citypost.az xəbər verir ki, bu problemin qarşısını almaq üçün oftalmoloqlar tərəfindən geniş tövsiyə edilən ən sadə, effektiv üsul "20-20-20" qaydasıdır. Bu qaydanın mənası hər 20 dəqiqədən bir ekrandan diqqəti ayıraraq ən azı 20 fut (təxminən 6 metr) uzaqlıqdakı bir obyekta 20 saniyə boyunca baxmaqdan ibarətdir. Uzağa baxmaq gün ərzində yaxına fokuslanan göz...
18 Avqust 2026, 08:00
Güzgü effekti nədir? Bədən dili ilə inam yaratmaq texnikaları
Güzgü effekti psixologiyada və bədən dilində insanlar arasında psixoloji bağ, qarşılıqlı inam yaratmaq üçün tətbiq olunan ən təsirli üsullardan biridir. Bu fenomen həmsöhbətin duruşunu, jestlərini, mimikalarını, hətta səs tonunu fərqinə varmadan və ya şüurlu şəkildə kopyalamaq prinsipinə əsaslanır. İnsan beynindəki güzgü neyronları qarşıdakı tərəfin oxşar hərəkətlərini təhlükəsizlik, doğmalıq siqnalı kimi qəbul edir. Nəticədə tərəflər arasında daxili yaxınlıq, rahatlıq hissi formalaşır.Citypost.az xəbər verir ki, bədən dili ilə inam yaratmaq üçün güzgü texnikasından istifadə edərkən təbii görünmək, həddi aşmamaq həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Həmsöhbətin oturuş qaydasını, əl hərəkətlərini mexaniki, anidən təkrar etmək imitasiya təəssüratı yaradaraq əks-reaksiyaya, şübhəyə səbəb ola bilər. Ən doğru...
17 Avqust 2026, 10:01
Səhər yürüşünün orqanizmə faydaları və düzgün temp seçimi
Səhər saatlarında müntəzəm yürüş etmək orqanizmin ümumi sağlığını qorumaq, fiziki tonusu yüksəltmək üçün ən sadə, eyni zamanda effektiv üsullardandır. Yuxudan oyandıqdan sonra təmiz havada gəzmək maddələr mübadiləsini sürətləndirir, qan dövranını yaxşılaşdırır, ürək-damar sisteminin fəaliyyətini stimullaşdırır. Səhər hərəkətliliyi orqanizmdə xoşbəxtlik hormonu olan endorfinin itirilməsinə kömək edərək gün ərzində stresi azaltmağa, zehni diqqəti, əhval-ruhiyyəni yüksək saxlamağa şərait yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, səhər yürüşünün orqanizmə birinci böyük faydası piy toxumalarının yandırılması, çəkiyə nəzarət olunmasıdır. Gecə boyu ac qaldıqdan sonra edilən yüngül gəzinti bədənin enerji toplamaq üçün birbaşa piy ehtiyatlarından istifadə etməsinə gətirib çıxarır. İkinci vacib üstünlük sümük, oynaqlarda elastikliyin artmasıdır. Müntəzəm gəzinti oynaqların...
14 Avqust 2026, 14:50
Saç tökülməsinin qarşısını alan vitaminlər və bərpaedici qulluq
Saç tökülməsi müasir dövrdə həm qadınlar, həm də kişilər arasında geniş yayılan, psixoloji və estetik narahatlıq yaradan əsas problemlərdəndir. Günəş şüalarının mənfi təsiri, balanssız qidalanma, stres, genetik amillər, kimyəvi vasitələrdən həddindən artıq istifadə saç folikullarının zəifləməsinə gətirib çıxarır. Tökülmənin qarşısını almaq, saçların sıxlığını bərpa etmək üçün orqanizmi daxildən lazımi vitaminlərlə təmin etmək, xaricdən edilən düzgün bərpaedici qulluq vasitələrindən istifadə etmək vacibdir.Citypost.az xəbər verir ki, saçın sağlamlığı üçün həlledici rol oynayan birinci vacib element B qrupu vitaminləridir, xüsusən Biotin (B7) və B12 vitaminidir. Biotin saçın əsas tikinti materialı olan keratin zülalının istehsalını sürətləndirərək telləri kökündən ucunadək möhkəmləndirir. Eyni zamanda A vər...
14 Avqust 2026, 11:34
