Mülki hüquqda iddia müddəti nə qədərdir? – Hüquqşünasdan AÇIQLAMA
Hüquq 06 Oktyabr 2026, 10:00
424
Mülki hüquq münasibətlərində şəxslərin pozulmuş hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə vaxtında müraciət etməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qanunvericilikdə bu məqsədlə müəyyən müddətlər nəzərdə tutulub. Hüququ pozulmuş şəxsin öz hüququnun müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etməli olduğu qanunla müəyyən edilmiş müddət isə iddia müddəti adlanır. İddia müddətinin düzgün müəyyən edilməsi və bu müddət ərzində hüquqi addımların atılması bir sıra mübahisələrdə həlledici rol oynaya bilər.
Mövzu ilə bağlı Citypost.az-a açıqlamasında hüquqşünas Nail Həsənov bildirib ki, mülki hüququ pozulmuş şəxsin məhkəməyə vaxtında müraciət etməsi onun hüquqlarının effektiv şəkildə müdafiəsi baxımından əsas məsələlərdən biridir.
Hüquqşünasın sözlərinə görə, iddia müddəti pozulmuş hüquqların müdafiəsi ilə bağlı qanunvericilikdə müəyyən edilmiş zaman çərçivəsidir:
“İddia müddəti hüququ pozulmuş şəxsin həmin hüququnun müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət edə biləcəyi müddəti ifadə edir. Şəxs öz hüququnun pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu andan etibarən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müddətlərə diqqət yetirməlidir. Çünki hər bir mülki mübahisə üzrə eyni iddia müddəti tətbiq olunmur və konkret hüquq münasibətinin xarakterindən asılı olaraq fərqli müddətlər müəyyən edilə bilər”.
Nail Həsənov qeyd edib ki, qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən, mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn tələblər üzrə ümumi iddia müddəti 10 il təşkil edir. Müqavilə tələbləri üzrə isə bu müddət 3 ildir. Daşınmaz əşyalarla bağlı vaxt aşırı icra edilməli olan öhdəliklərdən irəli gələn tələblər üzrə də 3 illik iddia müddəti nəzərdə tutulur.
“Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, vətəndaşlar iddia müddətini bütün mübahisələr üçün eyni hesab etməməlidirlər. Mülki Məcəllədə ayrı-ayrı tələblərlə bağlı xüsusi müddətlər müəyyən edilə bilər. Eyni zamanda, qanunvericilikdə iddia müddətinin tətbiq edilmədiyi müəyyən tələblər də mövcuddur. Buna görə də konkret məsələdə iddia müddətinin nə qədər olduğunu müəyyənləşdirmək üçün həmin mübahisənin hüquqi mahiyyətinə baxmaq lazımdır”, – deyə hüquqşünas vurğulayıb.
Hüquqşünasın sözlərinə görə, iddia müddətinin keçməsi şəxsin məhkəməyə müraciət etmək hüququnu avtomatik şəkildə aradan qaldırmır. Yəni vətəndaş iddia müddətinin keçdiyini düşünsə belə, məhkəməyə müraciət edə bilər. Lakin bu halda qarşı tərəfin iddia müddətinin tətbiqi ilə bağlı ərizə təqdim edib-etməməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
“İddia müddətinin tətbiqi məhkəmə tərəfindən avtomatik həyata keçirilmir. Bu müddət yalnız mübahisə tərəfinin məhkəməyə təqdim etdiyi ərizə əsasında tətbiq edilə bilər. Əgər tərəf belə ərizə verərsə və məhkəmə iddia müddətinin keçdiyini müəyyən edərsə, bu hal iddianın təmin edilməməsinə səbəb ola bilər. Ona görə də iddia müddəti ilə bağlı məsələlərdə həm iddiaçı, həm də cavabdeh öz hüquqi mövqeyini düzgün müəyyənləşdirməlidir”, – Nail Həsənov bildirib.
O qeyd edib ki, bəzi hallarda iddia müddətinin ötürülməsi şəxsin iradəsindən və ya təqsirindən asılı olmayan səbəblərlə baş verə bilər. Belə vəziyyətlərdə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar olduqda məhkəmə müddətin bərpası məsələsinə də baxa bilər.
Həmçinin oxuyun
“Əgər məhkəmə iddia müddətinin şəxsin təqsiri olmadan, üzrlü səbəbdən ötürüldüyünü müəyyən edərsə və qanunvericilikdə bunun üçün nəzərdə tutulmuş əsaslar mövcuddursa, iddia müddəti bərpa oluna bilər. Lakin bunun üçün sadəcə müddətin ötürülməsi faktı kifayət etmir. Şəxs müddətin hansı səbəbdən və hansı hallarda ötürüldüyünü əsaslandırmalı, mümkün olduğu halda bunu təsdiq edən sübutları məhkəməyə təqdim etməlidir”, – deyə hüquqşünas əlavə edib.
Nail Həsənovun sözlərinə görə, iddia müddətinin hesablanması da vətəndaşların diqqət etməli olduğu məsələlərdəndir. Çünki müddətin başlanğıcı hər zaman hüququn pozulduğu tarixlə eyni olmaya bilər. Mübahisənin xarakterindən, öhdəliyin icra edilməli olduğu vaxtdan və şəxsin hüququnun pozulmasını nə zaman bildiyindən və ya bilməli olduğundan asılı olaraq hesablanma qaydası dəyişə bilər.
“Vətəndaşlar bəzən hesab edirlər ki, hüquqları pozulan kimi müəyyən edilmiş müddət avtomatik olaraq həmin gündən başlayır. Halbuki konkret hüquq münasibətindən asılı olaraq iddia müddətinin başlanması ilə bağlı fərqli qaydalar mövcuddur. Buna görə də məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl konkret hal üzrə iddia müddətinin hansı tarixdən hesablandığını müəyyən etmək vacibdir”, – hüquqşünas bildirib.
O, həmçinin iddia müddətinin keçməsinin borclunun öhdəliyinin mahiyyətini dəyişmədiyini diqqətə çatdırıb. Hüquqşünasın sözlərinə görə, borclu öz öhdəliyini könüllü şəkildə icra edibsə, sonradan yalnız iddia müddətinin keçməsini əsas gətirərək həmin icranın geri qaytarılmasını tələb etmək hüququna malik deyil.
Hüquqşünas Nail Həsənov vətəndaşlara hüquqlarının pozulduğunu düşündükləri zaman məsələnin həllini uzun müddət təxirə salmamağı tövsiyə edib. Onun sözlərinə görə, xüsusilə borc, müqavilə, daşınmaz əmlak və digər mülki mübahisələrdə vaxt amili əhəmiyyətli olduğundan, şəxslər hüquqlarının müdafiəsi üçün qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətləri nəzərə almalıdırlar.
“İddia müddətinin məqsədi vətəndaşın hüququnu məhdudlaşdırmaqdan daha çox, mülki hüquq münasibətlərində hüquqi müəyyənliyi və sabitliyi təmin etməkdir. Uzun illər əvvəl yaranmış mübahisələrin qeyri-müəyyən müddət ərzində davam etməsi tərəflər arasında hüquqi münasibətlərə mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də qanunvericilik müəyyən hallarda hüquqların müdafiəsi üçün konkret zaman çərçivəsi müəyyən edir. Hüququ pozulan şəxsin isə ən doğru addımı vaxt itirmədən hüquqi yardım almaq və məhkəməyə müraciət imkanlarını qiymətləndirməkdir”, – Nail Həsənov deyib.
Hüquqşünas sonda bir daha vurğulayıb ki, iddia müddətinin keçməsi hər bir halda şəxsin hüququnun müdafiəsiz qalması anlamına gəlmir. Konkret iş üzrə müddətin tətbiq edilib-edilməməsi, onun nə vaxtdan hesablanması, ötürülməsinin səbəbləri və mümkün bərpa halları məhkəmə tərəfindən işin bütün hallarına uyğun olaraq qiymətləndirilir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Hərbi xidmətdən qayıdan şəxs əvvəlki işinə nə vaxt bərpa olunmalıdır?
Hərbi xidmətə çağırılan şəxslərin xidmət başa çatdıqdan sonra əvvəlki iş yerlərinə qayıtmaq hüququ qanunvericiliklə qorunur. Lakin hərbi xidmətdən qayıdan şəxsin əvvəlki iş yerində yenidən çalışması üçün müəyyən müddətlərə və prosedurlara əməl olunmalıdır.Citypost.az xəbər verir ki, hüquq mütəxəssislərinin sözlərinə görə, Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsi, həmçinin “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanunun müvafiq müddəaları hərbi xidmətdən qayıdan şəxslərin əmək hüquqlarının müdafiəsini nəzərdə tutur. Müddətli həqiqi hərbi xidmətdən qayıdan şəxs əvvəlki iş yerinə ən geci 60 təqvim günü ərzində müraciət etməlidir.Mütəxəssislər bildirirlər ki, müəyyən edilmiş müddət ərzində işçidən müraciət daxil olduqda işəgötürənin də üzərinə konkret öhdəlik düşür. Belə ki, işəgötürən...
06 Oktyabr 2026, 09:00
Ər-arvad boşandıqdan sonra kredit borcu necə bölünür? – Vəkildən açıqlama
Ailə münasibətləri pozulduqdan və tərəflər boşandıqdan sonra qarşıya çıxan əsas hüquqi məsələlərdən biri də nikah dövründə götürülmüş kredit və digər borc öhdəliklərinin kimin tərəfindən ödənilməli olmasıdır. Xüsusilə kredit ailənin ümumi ehtiyacları üçün götürülübsə, lakin boşanmadan sonra borcun yalnız tərəflərdən birindən tələb edilməsi halları mübahisələrə səbəb olur.Bir çox hallarda tərəflərdən biri “krediti mən götürmüşəm, deməli, yalnız mən ödəməliyəm” və ya əksinə, “kredit həyat yoldaşımın adına rəsmiləşdirilib, buna görə mənim bu borca aidiyyatım yoxdur” düşüncəsində olur. Lakin hüquqi baxımdan məsələyə yalnız kredit müqaviləsinin kimin adına bağlanması ilə yanaşılmır. Burada kredit vəsaitinin hansı məqsədlə götürüldüyü və ailənin ümumi ehtiyaclarına sərf olunub-olunmadığı da mühüm...
05 Oktyabr 2026, 11:26
Heç bir sənədi olmayan evə necə sənəd almaq olar? – Vəkildən açıqlama
Azərbaycanda yaşayış evləri ilə bağlı ən çox rast gəlinən problemlərdən biri tikilinin heç bir rəsmi sənədinin olmamasıdır. Bəzi vətəndaşların əlində yalnız elektrik, qaz və ya su abonentliyinə dair sənədlər olur. Kommunal xidmətlərin şəxsin adına rəsmiləşdirilməsi isə həmin ev və ya torpaq sahəsi üzərində avtomatik olaraq mülkiyyət hüququ yaratmır. Bu səbəbdən belə evlərə sonradan sənəd almaq istəyən şəxslər hansı quruma müraciət etməli olduqlarını və ümumiyyətlə bunun mümkün olub-olmadığını bilmirlər.Mövzu ilə bağlı Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Emin İsayev bildirib ki, sənədsiz evlə bağlı məsələyə vahid yanaşmaq mümkün deyil. İlk növbədə evin hansı torpaqda yerləşdiyi müəyyənləşdirilməlidir. Çünki tikilinin dövlət, bələdiyyə və ya xüsusi...
05 Oktyabr 2026, 10:19
Həkim səhvinə görə məhkəməyə müraciət etmək olar – Vəkil AÇIQLADI
Tibbi müdaxilə zamanı pasiyentin sağlamlığına zərər dəyməsi və ya müalicənin gözlənilən nəticəni verməməsi hallarında vətəndaşların hansı hüquqlara malik olması ilə bağlı suallar tez-tez gündəmə gəlir. Xüsusilə aparılan əməliyyat və ya müalicə nəticəsində səhhətində əlavə problemlər yaranan şəxslər belə vəziyyətdə hüquqi müstəvidə hansı addımları ata biləcəklərini bilmək istəyirlər.Vəkil Cavid Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, tibbi xidmət zamanı yol verilmiş mümkün pozuntu nəticəsində şəxsin sağlamlığına zərər dəydiyi müəyyən edilərsə, vətəndaş hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət edə bilər.Onun sözlərinə görə, burada ilk növbədə tibbi müdaxilənin hansı şəraitdə həyata keçirildiyi, pasiyentin hansı müalicəni aldığı, həkimin və ya tibb müəssisəsinin üzərinə düşən öhdəliklərin yerinə yetirilib-yetirilmədiyi və...
02 Oktyabr 2026, 10:20
Əmək müqaviləsi bağlanmadan işə götürülmək: İşçinin hansı hüquqları var?
Əmək münasibətlərində işçinin hüquqlarının qorunması üçün əmək müqaviləsinin rəsmiləşdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bəzən vətəndaşlar işə qəbul edilərkən əmək müqaviləsinin bağlanmasını gözləmədən faktiki olaraq işə başlayır, müəyyən müddət işlədikdən sonra isə əməkhaqqı, iş stajı, məzuniyyət, sosial sığorta və digər məsələlərlə bağlı problemlərlə üzləşirlər. Belə hallarda işçinin faktiki olaraq işləməsi ilə bağlı sübutların olması onun hüquqlarının müdafiəsi baxımından əhəmiyyətli ola bilər.Məsələ ilə bağlı Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Mircavid Mircavid bildirib ki, işəgötürənin əmək müqaviləsi bağlamadan şəxsi işə cəlb etməsi qanunvericiliyin tələblərinin pozulması kimi qiymətləndirilə bilər.Vəkilin sözlərinə görə, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192-ci maddəsində əmək müqaviləsi hüquqi qüvvəyə minmədən işə cəlbetmə ilə...
01 Oktyabr 2026, 11:00
Qeydiyyatda olduğunuz evdə yaşamırsınızsa, mülkiyyətçi sizi qeydiyyatdan çıxara bilərmi?
Daşınmaz əmlak məsələləri ilə bağlı vətəndaşların ən çox maraqlandığı suallardan biri də qeydiyyatla bağlıdır. Xüsusilə ailə münasibətləri pozulduqdan sonra tərəflərdən birinin digər qohumuna məxsus evdə qeydiyyatda qalması müxtəlif hüquqi mübahisələrə səbəb ola bilir. Bəzi hallarda şəxs uzun müddət həmin ünvanda yaşamasa da, formal olaraq evdə qeydiyyatda qalır. Bu zaman evin sahibi əmlakı satmaq, bağışlamaq və ya digər formada sərəncam vermək istəyərkən həmin şəxsin qeydiyyatda olması müəyyən çətinliklər yarada bilər.Mövzu ilə bağlı hüquqi məsələlərə aydınlıq gətirən vəkil Adil Piriyev bildirib ki, yalnız bir şəxsin mənzildə qeydiyyatda olması onun həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun olması demək deyil.Vəkilin sözlərinə görə, xüsusilə ər-arvad münasibətlərində...
01 Oktyabr 2026, 10:00
