Qızının adına olan evə qayınanası iddia qaldıra bilər? – Vəkildən AÇIQLAMA

Ailə daxilində əmlak məsələləri bəzən münasibətlərin ən həssas mövzularından birinə çevrilir. Xüsusilə həyat yoldaşlarından birinin vəfat etməsindən sonra onun valideynləri ilə digər ailə üzvləri arasında ev, mənzil və digər əmlaklarla bağlı mübahisələr yarana bilər. Belə hallarda ən çox ortaya çıxan suallardan biri budur: əgər mənzil və ya ev sağ qalan həyat yoldaşının adına rəsmiləşdirilibsə, mərhumun anası həmin əmlaka iddia edə və çıxarışın dəyişdirilməsini tələb edə bilərmi?

Mövzu ilə bağlı Citypost.az-a danışan vəkil Mircavid Miriyev bildirib ki, belə məsələlərdə yalnız tərəflərin qohumluq münasibətlərinə əsaslanaraq nəticə çıxarmaq olmaz. Əmlakın kimin adına rəsmiləşdirilməsi, onun hansı vaxtda və hansı əsasla əldə edilməsi, nikah dövründə alınıb-alınmaması və tərəflər arasında hər hansı razılaşmanın olub-olmaması kimi hallar araşdırılmalıdır.

Vəkilin sözlərinə görə, əgər əmlakın mülkiyyət hüququ dövlət reyestrində həyat yoldaşının adına rəsmiləşdirilibsə və onun mülkiyyət hüququnu təsdiq edən çıxarış mövcuddursa, bu, ilk növbədə həmin şəxsin mülkiyyətçi olduğunu göstərir.

“Bizə belə suallar tez-tez ünvanlanır. Məsələn, vətəndaş bildirir ki, qızı ailə qurub, əri vəfat edib, ev isə qızının adınadır. İndi mərhumun anası məhkəməyə müraciət edərək həmin evə və ya çıxarışa dair tələb irəli sürür. Burada ilk növbədə əmlakın hüquqi statusuna baxmaq lazımdır. Əgər əmlak dövlət qeydiyyatında həyat yoldaşının adına rəsmiləşdirilibsə, sırf mərhumun anası olması həmin şəxsin avtomatik olaraq o əmlakdan pay tələb etməsi anlamına gəlmir”, – deyə M.Miriyev bildirib.

Vəkil qeyd edib ki, bir şəxsin digər şəxsin valideyni olması həmin şəxsin avtomatik şəkildə onun əmlakına vərəsəlik hüququ əldə etməsi demək deyil. Vərəsəlik məsələsində qanunvericilikdə müəyyən edilmiş növbəlilik və digər hüquqi şərtlər nəzərə alınır.

Lakin burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, əmlakın kimin adına rəsmiləşdirilməsi ilə həmin əmlakın hansı vəsait hesabına əldə edilməsi məsələləri bir-birindən fərqlənə bilər.

“Əmlakın çıxarışda həyat yoldaşının adına olması çox ciddi hüquqi əhəmiyyət daşıyır. Amma konkret mübahisədə yalnız çıxarışa baxmaqla bütün halları müəyyən etmək mümkün deyil. Məhkəmə qarşısında başqa sübutlar da təqdim oluna bilər. Məsələn, əmlakın alınması zamanı tərəflərin razılaşması, pul vəsaitinin kim tərəfindən ödənilməsi, əmlakın hansı əsasla əldə edilməsi və digər hallar araşdırıla bilər”, – deyə vəkil açıqlayıb.

Onun sözlərinə görə, bəzən ailə daxilində şifahi və ya yazılı razılaşmaların olması ilə bağlı iddialar da ortaya çıxa bilər. Məsələn, ev sənədləşmə baxımından həyat yoldaşının adına rəsmiləşdirilsə də, qarşı tərəf həmin əmlakın əslində mərhumun vəsaiti hesabına alındığını və ya başqa hüquqi əsasın mövcud olduğunu iddia edə bilər.

Belə vəziyyətdə isə həmin iddianın özü kifayət etmir. İddianı irəli sürən tərəf bunu müvafiq sübutlarla əsaslandırmalıdır. Məhkəmə də təqdim olunan sənədləri, müqavilələri, ödəniş sənədlərini, bank köçürmələrini, tərəflərin izahatlarını və iş üzrə digər sübutları qiymətləndirə bilər.

M.Miriyev vurğulayıb ki, əmlakın nikah dövründə əldə edilməsi məsələsi də ayrıca əhəmiyyət daşıyır.

“Əgər əmlak nikah dövründə əldə olunubsa, burada ər-arvadın ümumi əmlakı ilə bağlı normalar məsələyə təsir göstərə bilər. Əksinə, əmlak şəxsin nikahdan əvvəlki mülkiyyəti olubsa və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər əsaslardan biri ilə həmin şəxsin ayrıca mülkiyyətinə keçibsə, vəziyyət fərqli ola bilər. Buna görə hər bir işin konkret faktları araşdırılmalıdır”, – deyə vəkil bildirib.

Vəkilin sözlərinə görə, mərhumun anasının vərəsə kimi hüquqlarının olub-olmaması ilə sağ qalan həyat yoldaşının öz adına olan əmlakına iddia etmək məsələsini də qarışdırmaq olmaz.

Mərhumun adına olan əmlak varsa, həmin əmlakın vərəsəlik qaydasında kimlər arasında bölüşdürülməsi ayrıca məsələdir. Lakin mərhumun həyat yoldaşının öz adına rəsmiləşdirilmiş əmlakın avtomatik olaraq mərhumun mirasına daxil edilməsi düzgün yanaşma deyil.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

“Burada ən vacib məqam budur ki, mərhumun ölümündən sonra onun mirasına daxil olan əmlak müəyyən edilməlidir. Əgər konkret mənzil və ya ev mərhumun mülkiyyətində olmayıbsa və hüquqi baxımdan başqa şəxsin adına rəsmiləşdirilibsə, həmin əmlakın mərhumun mirası kimi qiymətləndirilməsi üçün ayrıca hüquqi əsas olmalıdır. Təkcə mərhumun həmin evdə yaşaması və ya ailənin həmin evdən istifadə etməsi həmin əmlakın onun mülkiyyəti olduğunu avtomatik göstərmir”, – M.Miriyev qeyd edib.

Vəkil bildirib ki, bəzən ailələr arasında “bu ev əslində oğlunundur”, “pulu o verib”, “sənədlər həyat yoldaşının adına keçirilib” kimi iddialar səsləndirilir. Lakin məhkəmədə bu cür iddiaların hüquqi nəticə doğurması üçün onların sübutlarla təsdiqlənməsi vacibdir.

Eyni zamanda, əgər əmlakın həyat yoldaşının adına keçirilməsi ilə bağlı tərəflər arasında ayrıca razılaşma olubsa, bu razılaşmanın hüquqi mahiyyəti də araşdırıla bilər. Məsələn, əmlakın bağışlanması, alqı-satqısı, vərəsəlik, nikah müqaviləsi və ya digər hüquqi əsasın olub-olmaması məsələyə təsir edə bilər.

M.Miriyevin sözlərinə görə, əmlak mübahisələrində ən çox səhv edilən məqamlardan biri qohumluq münasibətlərinin avtomatik olaraq mülkiyyət hüququ yaratdığının düşünülməsidir.

“Qayınana olmaq öz-özlüyündə gəlinin adına olan əmlaka mülkiyyət hüququ yaratmır. Eyni zamanda, mərhumun anası olmaq da avtomatik olaraq gəlinin şəxsi mülkiyyətinə pay hüququ vermir. Vərəsəlik hüququ ilə mülkiyyət hüququnu bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Mərhumun mirası ilə sağ qalan həyat yoldaşının öz mülkiyyətində olan əmlak eyni hüquqi kateqoriya deyil”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Bununla belə, vəkil vətəndaşlara yalnız çıxarışın mövcudluğuna əsaslanaraq məsələnin tamamilə həll olunduğunu düşünməməyi tövsiyə edib. Çünki məhkəmə mübahisəsi yarandıqda tərəflər əmlakın əldə edilməsinə dair müxtəlif sübutlar təqdim edə bilərlər.

Əmlakın alındığı tarix, həmin vaxt tərəflərin nikahda olub-olmaması, ödənişin kim tərəfindən həyata keçirilməsi, əmlakın bağışlanma və ya digər əsasla əldə edilməsi, tərəflər arasında yazılı müqavilənin olub-olmaması və digər hallar işin nəticəsinə təsir göstərə bilər.

Bu baxımdan, əgər qızın adına rəsmiləşdirilmiş mənzil və ya evlə bağlı mərhumun anası məhkəməyə müraciət edibsə, ilk növbədə iddianın nəyə əsaslandığına baxmaq lazımdır. Qarşı tərəf konkret olaraq nə tələb edir, həmin əmlakın mərhuma məxsus olduğunu hansı sübutlarla əsaslandırır və çıxarışın dəyişdirilməsini hansı hüquqi əsasla istəyir – bütün bunlar məhkəmə prosesində müəyyən edilməlidir.

Vəkil əlavə edib ki, belə mübahisələrdə əmlaka dair sənədlərin qorunması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çıxarış, alqı-satqı müqaviləsi, ödəniş sənədləri, bank köçürmələri və əmlakın əldə edilməsinə dair digər sənədlər sonradan hüquqi mövqenin əsaslandırılması baxımından əhəmiyyətli ola bilər.

Nəticə etibarilə, mərhumun həyat yoldaşının adına rəsmiləşdirilmiş əmlaka qayınananın sırf qohumluq münasibətinə əsaslanaraq avtomatik şəkildə sahiblik hüququ əldə etməsi mümkün deyil. Əgər əmlak hüquqi baxımdan həyat yoldaşının mülkiyyətindədirsə, onun mərhumun mirasına daxil edilməsi üçün ayrıca hüquqi əsas və sübutlar tələb olunur.

Lakin konkret məhkəmə işində bütün hallar ayrıca qiymətləndirilməlidir. Əmlakın nə vaxt, hansı vəsaitlə və hansı hüquqi əsasla əldə edilməsi, tərəflərin nikah münasibətləri, mövcud sənədlər və qarşı tərəfin irəli sürdüyü tələbin hüquqi əsası müəyyən edilmədən yekun nəticə çıxarmaq düzgün olmaz. Buna görə də belə mübahisə ilə üzləşən şəxsin məhkəmə sənədlərini və əmlaka dair bütün sənədləri hüquqşünasa təqdim edərək konkret hüquqi mövqe müəyyənləşdirməsi daha məqsədəuyğundur.