Dünyanın görünməyən qəhrəmanları – Hər nəfəsimizdə planktonların payı var
Maraqlı 28 May 2026, 09:31
371
Yer üzündə həyatın davam etməsində əsas rol oynayan canlıların həmişə böyük və güclü varlıqlar olduğu düşünülür. Halbuki alimlər bildirirlər ki, dünyanın ekoloji balansını qoruyan ən vacib canlılardan bəziləri gözlə görünməyəcək qədər kiçikdir. Söhbət okeanlarda yaşayan mikroskopik canlılar – planktonlardan gedir.
Araşdırmalara görə, planktonlar Yer kürəsində istehsal olunan oksigenin böyük hissəsinin yaranmasında mühüm rol oynayır.
Citypost.az-ın məlumatına görə, alimlərin hesablamalarına əsasən, atmosferdəki oksigenin təxminən yarısı okeanlarda yaşayan fitoplanktonlar tərəfindən istehsal olunur. Bu isə o deməkdir ki, insanın aldığı hər iki nəfəsdən biri dolayı şəkildə okean planktonlarının fəaliyyəti ilə əlaqəlidir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, planktonlar əsasən iki qrupa bölünür: fitoplankton və zooplankton. Fitoplanktonlar günəş işığından istifadə edərək fotosintez həyata keçirir və karbon qazını oksigenə çevirir. Bu proses planetin iqlim sistemi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Dəniz biologiyası üzrə araşdırmaçılar qeyd edirlər ki, planktonlar sadəcə oksigen istehsal etmir, həm də okean ekosisteminin əsas qida zəncirini formalaşdırır. Balinalardan tutmuş kiçik balıqlara qədər minlərlə canlı birbaşa və ya dolayı şəkildə planktonlarla qidalanır. Xüsusilə dünyanın ən böyük heyvanı hesab edilən mavi balina həyatını məhz bu mikroskopik canlılara borcludur.
Elm adamlarının fikrincə, planktonların azalması dünya ekosistemi üçün ciddi təhlükə yarada bilər. İqlim dəyişikliyi, okeanların çirklənməsi və temperatur artımı plankton populyasiyasına mənfi təsir göstərir. Əgər planktonların sayı kəskin şəkildə azalarsa, bu yalnız okean canlılarına deyil, bütün planetdəki həyat sisteminə təsir edə bilər.
Araşdırmalar göstərir ki, planktonlar atmosferdəki karbon qazının böyük hissəsini udaraq qlobal istiləşmənin sürətini azaltmağa da kömək edir. Bu səbəbdən bəzi alimlər planktonları “okeanların gizli ağciyərləri” adlandırırlar.
Həmçinin oxuyun
Maraqlı faktlardan biri də odur ki, planktonların bir hissəsi gecələr biolüminessensiya adlanan təbii işıq saçma xüsusiyyətinə malikdir. Bu səbəbdən bəzi okean sahillərində gecə saatlarında suyun parıldadığı müşahidə olunur. Həmin işıq effektinin mənbəyi məhz milyonlarla mikroskopik planktondur.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, insanlar çox vaxt böyük meşələri planetin əsas oksigen mənbəyi hesab etsə də, əslində okeanlarda yaşayan görünməz canlıların rolu daha böyükdür. Bu isə göstərir ki, Yer kürəsində həyatın davam etməsi bəzən ən kiçik canlılardan asılı olur.
Beləliklə, planktonlar sadəcə okeanda yaşayan mikroskopik canlılar deyil. Onlar nəfəs aldığımız havanın, okean ekosisteminin və planetdəki həyat balansının görünməyən qəhrəmanlarıdır.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Cəmi bir lampanın enerjisi ilə işləyən “superkompüter”
Elm dünyasında insan beyninin imkanları hələ də tam şəkildə öyrənilə bilməyən ən böyük sirrlərdən biri hesab olunur. Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, kainatda bu günə qədər məlum olan ən mürəkkəb strukturlardan biri məhz insan beynidir.Maraqlıdır ki, bu inanılmaz sistem fəaliyyət göstərmək üçün cəmi kiçik bir elektrik lampası qədər enerji sərf edir.Nevroloqlar və beyin araşdırmaçıları bildirirlər ki, insan beyni düşünmə, yaddaş, hisslər, qərarvermə, hərəkət və emosiyalar daxil olmaqla bütün həyati funksiyaları idarə edir. Bunun üçün isə böyük mexaniki sistemlərə və ya yüksək enerji mənbələrinə ehtiyac duymur. Beyin yumşaq toxuma quruluşuna malik olmasına baxmayaraq, saniyədə milyonlarla əməliyyat həyata keçirə bilir.Araşdırmalara görə, insan...
28 May 2026, 10:22
Bal arısı niyə sancdıqdan sonra ölür? – Təbiətin ən qəribə müdafiə mexanizmlərindən biri
Təbiətdə elə canlılar var ki, öz koloniyasını və ya yuvasını qorumaq üçün həyatını belə qurban verir. Bal arıları da bunun ən maraqlı nümunələrindən biridir. Bir çox insan bilir ki, bal arısı insanı sancdıqdan sonra ölür. Lakin maraqlı məqam budur ki, arının ölümü təsadüfi hadisə deyil, onun bioloji quruluşunun bir hissəsidir.Citypost xəbər verir ki,mütəxəssislərin sözlərinə görə, bal arısının iynəsi xüsusi quruluşa malikdir. Bu iynənin üzərində çox xırda qarmaqvari çıxıntılar yerləşir. Arı insan dərisini sancdıqda həmin qarmaqlar dəriyə ilişir və iynənin geri çıxmasını çətinləşdirir. Arı uzaqlaşmağa çalışarkən iynə bədəndə qalır.Ən maraqlı və eyni zamanda dramatik məqam isə bundan sonra baş verir. İynə...
28 May 2026, 08:28
Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu haqqında maraqlı faktlar
Bakının ən məşhur idman arenalarından biri olan Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu ilə bağlı maraqlı tarixi faktlar var. Citypost.az-ın məlumatına görə, bir çox insan bilmir ki, stadionun tikintisində hərbi əsirlər də iştirak edib.Stadionun tikintisinə 1939-cu ildə başlanılıb. Lakin II Dünya Müharibəsinin başlaması səbəbindən layihə uzun illər yarımçıq qalıb. Müharibədən sonrakı dövrdə isə tikinti işlərinə alman hərbi əsirləri də cəlb olunub.Arenanın memarlıq layihəsi də öz dövrü üçün olduqca diqqətçəkən hesab edilirdi. Stadion Kiril əlifbasında İosif Stalin adının ilk hərfi olan “С” formasında layihələndirilmişdi.Stadionun açılış mərasimi böyük təntənə ilə keçirilib. Həmin gün tədbirə 8 mindən çox idmançı, dövlət nümayəndələri və müxtəlif respublikalardan qonaqlar...
27 May 2026, 11:23
Karvansaradan muzeyə çevrilən tarixi bina
Bakının mərkəzində yerləşən və bu gün ölkənin ən möhtəşəm mədəniyyət ocaqlarından biri hesab olunan Nizami adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi uzun və maraqlı tarixə malikdir. Citypost.az xəbər verir ki, bir çoxlarının sadəcə muzey kimi tanıdığı bu bina əslində XIX əsrin ortalarında karvansara kimi inşa olunub. O dövrdə Bakı ticarət yollarının üzərində yerləşdiyi üçün karvansaralar şəhərin mühüm memarlıq nümunələrindən sayılırdı.XIX əsrin 60-cı illərində isə bina genişləndirilib. Bakı quberniyasının baş memarı Qasım bəy Hacıbababəyovun layihəsi əsasında tikiliyə ikinci mərtəbə əlavə olunub. Bununla da bina şəhərin ən diqqətçəkən memarlıq nümunələrindən birinə çevrilməyə başlayıb.Sonrakı illərdə Bakı Ali Cəmiyyəti binanı icarəyə götürərək burada klub fəaliyyət göstərib....
27 May 2026, 10:24
Kaşalot balinaları okeanların ən ağıllı canlılarından imiş
Dəniz biologiyası üzrə mütəxəssislərin fikrincə, kaşalot balinaları okean ekosisteminin ən maraqlı və ən güclü canlılarından biri hesab olunur. Nəhəng ölçüləri, yüksək intellekti və müdafiə instinkti ilə seçilən bu canlılar okeanların əsl nəhəngləri sayılır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bildirirlər ki, uzunluğu 20 metrə, çəkisi isə 50 tona çatan kaşalotlar dünyanın ən böyük dişli yırtıcılarıdır. Onlar minlərlə metr dərinliyə enərək nəhəng kalmarlar, müxtəlif balıq növləri və digər dəniz canlıları ilə qidalanırlar.Araşdırmalara görə, kaşalot balinaları nəfəsini bir saata yaxın saxlaya bilir və bu xüsusiyyət onları okeanın ən dözümlü canlılarından birinə çevirir.Alimlər qeyd edir ki, kaşalotların sosial davranışı da olduqca diqqət çəkicidir. Təhlükə hiss...
27 May 2026, 08:26
Qarışqaların sirli “anbar ağılı” alimləri heyrətləndirib
Qarışqalar haqqında aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu kiçik canlılar düşündüyümüzdən qat-qat mürəkkəb davranışlara sahibdirlər. Xüsusilə onların qida toplama və saxlama üsulları elm adamlarının diqqətini çəkən maraqlı mövzulardan biridir.Citypost.az xəbər verir ki, məlum olub ki, bəzi qarışqa növləri torpağın altında topladıqları toxum və taxılların cücərməsinin qarşısını almaq üçün xüsusi üsullardan istifadə edirlər. Araşdırmalar zamanı alimlər müşahidə ediblər ki, qarışqalar topladıqları bəzi toxumları iki hissəyə bölərək saxlayırlar. Bunun nəticəsində toxum torpaqda olsa belə inkişaf edib cücərə bilmir.Lakin ən maraqlı məqam keşniş toxumları ilə bağlı ortaya çıxıb. Alimlər müəyyən ediblər ki, qarışqalar keşniş toxumlarını digər toxumlar kimi sadəcə iki yerə deyil, dörd hissəyə...
26 May 2026, 10:46
